Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Иван Ланге

Ива́н Ла́нге (рус. Иван Николаевич Ланге, 1845, Варшава, Россия империясе — 1912, Варшава, Россия империясе) — рус галиме, ветеринар, атказанган профессор, гамәли статский советник. Казан ветеринария микробиологлары мәктәбенә нигез салучы, себер түләмәсенә каршы эффектив вакцина ясаучы.

Тормыш юлы

1845 елда Варшава шәһәрендә туа. 1870 елда Император медицина-хирургия академиясенең ветеринария бүлеген тәмамлый, академиядә патологик анатомия кафедрасы прозекторы булып эшли башлый[1].

1873 елда «Хайваннарда котыру патологиясе» темасына ветеринария фәннәре магистры дәрәҗәсенә диссертация яклый, шуннан соң приват-доцент буларак укыта башлый.

Казан чоры

1874 елда Иван Ланге Казан ветеринария институты профессоры итеп билгеләнә. 1881 елдан әлеге уку йортының директоры вазифасын башкара. Бу чорда төп корпус, секция залы, терапия һәм хирургия клиникалары, шулай ук анатомия һәм патологик анатомия кафедралары биналары төзелә. 1906 елга институт биналарының гомуми мәйданы 28343 м² га җитә[2]. Ул «Казан ветеринария институтының гыйльми язмалары» («Ученые записки Казанского ветеринарного института») журналын чыгаруны оештыра[1].

Аның җитәкчелегендә институтта актив фәнни эш алып барыла. Ланге микробиология кафедрасына нигез салучы булып санала: 1892 елдан 1906 елга кадәр ул үзе оештырган бактериология станциясен җитәкли, аның нигезендә 1917 елда кафедра төзелә[2]. Шул ук вакытта приват-доцент буларак Казан университетында эпизоотология буенча лекцияләр укый.

Бу чорның төп практик казанышы — 1891 елда себер түләмәсенә каршы эффектив вакцина эшләү. Ул «Ланге вакцинасы» (I һәм II Казан вакциналары) дигән исем астында киң кулланылыш таба.

Соңгы еллары

1883 елның 15 маенда гамәли статский советник чины бирелә. Күпьеллык хезмәте һәм фәнни казанышлары өчен 2 нче дәрәҗә Изге Анна (1879), 3 нче дәрәҗә Изге Владимир (1887) һәм 1 нче дәрәҗә Изге Станислав (1892) орденнары белән бүләкләнә. Иван Лангенең гербы Бөтенроссия империясе дворян нәселләренең Гомумгерблыгының 17 нче өлешенә кертелгән[1].

1890-нчы еллар уңдырышсыз була, һәм Иван Ланге инициативасы белән Казан губернасы өязләрендә крестьяннарның хайваннарын өстәмә тукландыру пунктлары ачыла[1].

1907 елда Варшавага күчеп китә һәм анда Варшава ветеринария институты белән җитәкчелек итә башлый. 1912 елда вафат була.

Фәнни эшчәнлеге

Иван Лангенең фәнни эзләнүләре хайваннарның иң куркыныч инфекцион авыруларын: котыру, себер түләмәсе, сап, туберкулез һәм мөгезле эре терлек чумасын өйрәнүгә юнәлтелгән була. Вакциналар эшләүдән тыш, ул Россиядә ветеринария белемен оештыру һәм эпизоотология буенча белемнәрне системалаштыру мәсьәләләренә зур игътибар бирә[1].

Төп хезмәтләре:

  • «Патология бешенства у животных» (1873);
  • «Мнение об устройстве ветеринарных институтов в России» (1879);
  • «Краткий конспект лекций по эпизоотологии с ветеринарной полицией» (1903)[3].

Шулай ук И. Н. Ланге 1899—1900 елларда Казанда басылып чыккан «Инфекционные болезни человека и животных (зоонозы)» дигән фундаменталь хезмәтне тәрҗемә итә[2].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 Ланге Иван Николаевич. tatarica.org. Мөрәҗәгать итү датасы: 18 март 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Руководство научной деятельностью в ветеринарном институте. ФГБОУ ВО Казанская ГАВМ. Мөрәҗәгать итү датасы: 19 март 2026.
  3. ↑ Презентация книг Ланге И.Н. и Верещагина М.Н. ... (13 октябрь 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 март 2026.

Әдәбият

  • Ланге, Иван Николаевич // Брокгауз һәм Ефрон энциклопедик сүзлеге: 86 томда (82 том һәм 4 өстәмә). Санкт-Петербург: 1890—1907.

Төркемнәр