Түбәнкаманефтехим

1958 елда КПСС Үзәк Комитеты һәм СССР Министрлар Советының Кама елгасының түбән агымында химия заводлары комплексын төзү турында карары кабул ителә. 1960 елда төзелешнең генераль проекты раслана. Комбинат мәйданчыгында төзелеш эшләре 1960 елда башлана; 1967 елның 31 июлендә предприятие үзенең беренче продукциясен җитештерә.

1970 елда изопрен-мономерлар, изопренлы каучук, триметилкарбитол, плитка, мастика җитештерү буенча яңа комплекслар эшли башлый. 1973 елда газ фракцияләү җайланмасының икенче блогы файдалануга тапшырыла, нәтиҗәдә предприятие үз тармагында Европада иң эрегә әверелә, бутилкаучук җитештерү башлана.

1976 елда этилен, пропилен, бензол һәм бутадиен җитештерелә. Казанга таба 280 км озынлыктагы этилен үткәргече, 1977 елда Уфа, Стәрлетамак, Салават аша уза торган 520 км озынлыктагы этилен үткәргече төзелә.

1980 нче елларда яңа производстволарны файдалануга тапшыру дәвам итә.

1993 елда комбинат «Түбәнкаманефтехим» акционерлык җәмгыяте буларак хосусыйлаштырыла.

1997 елдан комбинат составыннан акрынлап нефть эшкәртү заводы чыгарыла, ул «ТАИФ-НК» ачык акционелык җәмгыятенә тапшырыла.

1998 елда төзелеш кирпече җитештерү заводы һәм зур автомобиль газ-ягулык станциясе төзелә. 2000—2001 елларда нефтеполимер сумала һәм олиф җитештерү цехлары ачыла. Конвекцион һәм этан мичләре алыштырыла һәм реконструкцияләнә. 2003 елда «Түбәнкаманефтехим» АҖ предприятие объектлары карамагындагы җирне сатып ала, яңа активлар булдырыла һәм сатып алына (шул исәптән «НефтехимСэвилен» һәм Л. Карпов исемендәге химия заводы)^[7][8].

2005 елда «ТАИФ» төркеме «Түбәнкаманефтехим» АҖнең төп акционеры була. 2021 елда предприятие «Сибур» холдингы карамагына күчә^[9].

2018 елга «ТАИФ» компанияләр төркеме предприятиенең тавыш бирү хокукына ия акцияләренең 75 % тан артыгын туплый^[10]. 2021 елда «ТАИФ» һәм «Сибур» активларын берләштерү кысаларында «Түбәнкаманефтехим» «Сибур» холдингы контроленә күчә, аңа акцияләрнең 83 % ы карый^[9]. Investfunds порталы бәяләвенчә, калган акцияләр ирекле әйләнештә санала; ширкәтнең гади һәм өстенлекле акцияләре Мәскәү биржасында сатыла^[11].

2022 елдан предприятиенең генераль директоры — Игорь Георгиевич Климов. 1999—2013 елларда — Владимир Михайлович Бусыгин^[12].

«Түбән Кама Нефтехим» гавами акционерлык җәмгыятенең Директорлар советы рәисе — Михаил Юрьевич Карисалов.

Ширкәт 120 дән артык төр продукция чыгара. Предприятиенең төп продукция төре — синтетик каучуклар, 2020 елда керемнең якынча 41 % ы алар өлешенә туры килә. Ширкәт кеременең тагын 34 % ын пластиклар тәэмин итә, калган 25 % ы башка төр продукция сату^[13].

«Түбәнкаманефтехим» үз продукциясен дөньяның 52 иленә экспортлый, эчке һәм тышкы базарлардагы сату күләмнәре якынча тигез. Мәсәлән, 2020 елда гомуми сату күләменең 52 % ы Россия базарына, 48 % ы экспорт өлешенә туры килә^[13].

Ширкәт изопренлы каучук җитештерү буенча дөньякүләм лидер булып тора: аның өлешенә бу төр каучукның гомумдөнья сату күләменең 37,8 % ы туры килә. Шулай ук «Түбәнкаманефтехим» 16,3 % базар өлеше белән бутиллы каучуклар җибәрү буенча дөньяда өченче урында тора һәм бутадиенлы каучукның дөнья базарында 4,7 % өлешен били^[13][14]. Бу ширкәткә синтетик каучук җитештерә торган иң эре дөнья ширкәтләре унлыгына керергә мөмкинлек бирә^[13].

Синтетик каучуклар күбесенчә экспортка озатыла, эчке базар өлешенә сату күләменең 8,6 % ы гына туры килә.

Пластиклар җитештерү юнәлеше беренче чиратта Россия базарына (83,6 %) һәм якын чит илләргә (11,9 %) юнәлтелә^[13].

«Түбәнкаманефтехим» олефиннар һәм аларның чыгарылмалары нигезендә нефтехимия продукциясен: полиэфирлар, гликольләр һәм гликольле эфирлар, пропилен тримерлары һәм тетрамерлары һәм башка төр химия продукциясен җитештерә. Ул Россия базарының әһәмиятле катнашучысы булып тора. Аерым алганда, предприятие пропилен оксиды нигезендәге гади полиэфирларның бердәнбер эре тоннажлы Россия җитештерүчесе, пропилен тримерлары һәм тетрамерларының, алкилфеноллар нигезендәге ионоген булмаган өслек актив матдәләрнең Россиядә бердәнбер җитештерүчесе, шулай ук этилен оксиды һәм этиленгликольләрнең икенче иң эре Россия тәэмин итүчесе булып тора^[13].

2020 елда бу сегмент продукциясенең якынча 76 % ы Россия эчке базарына куела^[13].

«Нижнекамскнефтехим» инвестиция программасы ике төп юнәлеш буенча гамәлгә ашырыла.

2026 елның 31 мартында Түбән Кама муниципаль районы башлыгы Радмир Беляев «Түбәнкаманефтехим» территориясендә янгын чыгуы турында хәбәр итә^[22]. Шартлау җиһазларның герметиклыгы бозылу һәм куркынычсызлык кагыйдәләрен бозу сәбәпле синтетик каучук производствосында булган^[23][24][25]. Әлеге вакыйгага бәйле рәвештә синтетик каучук җитештерү вакытлыча туктатыла^[26][27], РФ Җинаять кодексының 217 нче маддәсе буенча җинаять эше кузгатыла^[24]. Бәла-каза нәтиҗәсендә 12 кеше һәлак була^[28][29]. Зыян күргән 24 кеше, аларның 10 ы авыр хәлдә, хастаханәгә озатыла^[30]. Гадәттән тыш хәлгә бәйле рәвештә, Түбән Камада өч көнлек матәм игълан ителә^[31]. Һәлак булучыларның гаиләләренә предприятиедән 10 млн сум^[32] һәм иминият компаниясеннән 3 млн сум күләмендә^[33], хастаханәгә озатылганнарга 3 әр млн сум компенсация карала^[34][35].