Николай Агафонов (Николай Яков улы Агафонов, 25 ноябрь (7 декабрь) 1842 — 6 (19) июль 1908 (65 яшь)) — Казан тарихын өйрәнүче, библиограф, мөхәррир һәм нашир, Казан университеты каршындагы Археология, тарих һәм этнография җәмгыятенә нигез салучыларның берсе.