Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Радик Бәширов (1935)

Бу терминның башка аңлатмалары да бар, аларны карау өчен Бәширов битенә күчегез.

Радик Миңнехан улы Бәширов (7 гыйнвар 1935, Югары Кыйгы, Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы) — совет һәм Россия галиме, инженер-механик. Башкортстан Республикасы Фәннәр академиясе әгъза-корреспонденты (1995), техник фәннәр докторы (1982), профессор (1983), 1988—1999 елларда Башкорт аграр университеты ректоры.

Тормыш юлы

1935 елның 7 гыйнварында Башкортстан АССРның Кыйгы районы Югары Кыйгы авылында туган. Урта мәктәпне көмеш медаль белән тәмамлый. 1954 елда Башкортстан авыл хуҗалыгы институтының (БСХИ) «Авыл хуҗалыгы җитештерүе процессларын механикалаштыру» белгечлегенә укырга керә һәм аны 1959 елда кызыл диплом белән тәмамлый[1].

Профессиональ юлын Ногинск ягулык аппаратурасы заводында (НЗТА) конструкторлык бүлеге инженеры булып башлый. Бер елдан соң НЗТАның Үзәк проект-конструкторлык һәм технология бюросы төркеме җитәкчесе итеп билгеләнә.

1962—1964 елларда Ленинградтагы Үзәк фәнни-тикшеренү дизель институты (ЦНИДИ) аспирантурасында укый. 1964 елда Ленинград корабле төзү институтында «Аккумулятор тибындагы бер секцияле ягулык бирү системаларын тикшерү» темасына кандидатлык диссертациясен яклый.

Яклаудан соң БСХИга «Тракторлар һәм автомобильләр» кафедрасы доценты вазыйфасына кайта. Алдагы карьерасы шушы уку йорты белән бәйле була:

  • 1967 елдан — «Тракторлар һәм автомобильләр» кафедрасы мөдире;
  • 1971—1973 елларда — авыл хуҗалыгын механикалаштыру факультеты деканы;
  • 1973—1984 елларда — фәнни эшләр буенча проректор[2].
  • 1982 елда Мәскәү автомобиль-юл институтында «Дизельләрнең техник-икътисади күрсәткечләрен алга таба күтәрү факторы буларак аккумулятор ягулык бирү системаларын тикшерү» темасына докторлык диссертациясен яклый.

1984 елда институт тарихында беренче тапкыр уздырылган конкурслы сайлауларда Башкортстан авыл хуҗалыгы институты ректоры итеп сайлана. Уку йортын 1999 елга кадәр җитәкли. Радик Бәширов җитәкчелегендә уку йорты 1993 елда университет статусын ала.

2000 елдан эшчәнлеген профессор буларак дәвам итә. 2005—2009 елларда яңа оештырылган «Автотрактор двигательләре һәм җылылык техникасы» кафедрасын җитәкли, шуннан соң кабат «Тракторлар һәм автомобильләр» кафедрасына кайта.

Фәнни һәм педагогик эшчәнлеге

Тикшеренүләрнең төп юнәлеше — автотрактор техникасын һәм дизельләрнең ягулык бирү системаларын камилләштерү. Р. М. Бәширов тарафыннан гидроаккумуляторлы форсунка (1987), ягулыкның циклик бирелешен үлчәү җайланмалары (1996, 1998), эчке яну двигательләре өчен ягулык системасы (2003) эшли.

Үзенең фәнни мәктәбен тудыра: 3 фән докторы һәм 19 техник фәннәр кандидаты әзерли. 300 гә якын фәнни эш, шул исәптән 15 монография, 2 дәреслек һәм 26дан артык уйлап табу авторы[3].

Сайланма хезмәтләре

  • Баширов, Р. М. Электронно‑управляемые топливные системы для дизелей, работающих пропуском подачи топлива [Текст] / Р. М. Баширов, Р. Р. Галиуллин, В. Н. Хусаинов. — Уфа: БГАУ, 2008. — Часть 4. — С. 31–35;
  • Баширов, Р. М. Регулирование топливоподачи в тракторных дизелях [Текст] / Р. М. Баширов, Р. Р. Галиуллин. — Уфа: БГАУ, 2008. — 184 с.;
  • Баширов, Р. М., Галиуллин, Р. Р. Методика построения базовых характеристик для топливных систем тракторного дизеля, работающего пропуском подач топлива // Механизация и электрификация сельского хозяйства. — 2008. — № 11. — С. 46–47.

Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

  • Россия Федерациясенең атказанган фән эшлеклесе (1994);
  • Россия Федерациясенең югары һөнәри белем бирү мактаулы хезмәткәре (1996);
  • Башкир АССРның атказанган фән эшлеклесе;
  • «Почет Билгесе» ордены;
  • «Фидакарь хезмәт өчен» медале;
  • «Хезмәт ветераны» медале;
  • ВДНХ медале (бронза);
  • «Социалистик авыл хуҗалыгы отличнигы» күкрәк билгесе;
  • «Россия югары белем бирү мактаулы хезмәткәре» күкрәк билгесе.

Әдәбият

  • Башкирская энциклопедия / Гл. ред. М. А. Ильгамов. — 2005. — Т. 1: А-Б. — 624 с. — ISBN 5-88185-053-X;
  • Башкортостан: Краткая энциклопедия. — Уфа: Башкирская энциклопедия. 1996.

Сылтамалар

  1. ↑ Баширов Радик Минниханович. Tatarica. Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
  2. ↑ Нигматуллин Ф.Г. Баширов Радик Минниханович. Башкирская энциклопедия (10 октябрь 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
  3. ↑ 80-летний юбилей д.т.н., профессора, члена-корреспондента АН РБ Баширова Р.М. Академия наук Республики Башкортостан. Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.

Төркемнәр