Югары үсештәге ил
Югары үсештәге ил үз икътисади үсеш һәм иминлек дәрәҗәсе белән билгеләнә. Үсеш дәрәҗәсен бәяләүдә иң еш кулланылган күрсәткечләр - аларның тулаем милли продукт (ТМП/GDP), кеше башына керем, индустриализация дәрәҗәсе, инфраструктура күплеккүплеге һәм яшәү стандартлары.[1] Галимнәр кай күрсәткечләр һәм нинди илләр үсештә булу-булмавы турында бердәм фикергә килә алмыйлар. Халыкара валюта фонды мәгълүматлары буенча, 2010 елда алдагы икътисади үсешле илләргә глобаль ТМП күрсәткече номиналь акча белән саналганда 65.8% өлеше, акчанын сатып алу мөмкинчелеге паритеты нигезендә саналганда 52.1% өлеше туры килә.[2]
Шундый дәрәҗәгә җитешмәгән илләр үсештәге ил яки түбән үсештәге ил дип билгеләнә.
Кеше Үсеше Индексы буенча югары үсеш алган илләрне билгеләү
Алга киткән илләрне билгеләүче төп критерийларның берсе - Кеше Үсеше Индексы буенча Илләр Исемлеге (ИЧР) БМОның 2021 елгы бәяләү мәгълүматлары нигезендә төзелгән һәм 2022 елның 8 сентябрендә басылып чыккан БМО Үсеш программасыннан кешелек үсеше турында хисапка кертелгән. Исемлеккә бик югары ИЧР, югары ИЧР, урта ИЧР һәм Түбән ИЧР булган илләр керә, анда бик югары ИЧР булган илләрне алга киткән илләр дип атарга мөмкин (картада: Кеше Үсеше Индексы бик югары булган илләр — иң караңгы төстә, ә Түбән ИЧР иң якты төстә күрсәтелгән).
Файл:2021-22 UN Human Development Report.svg
2021-22 UN Human Development Report
ИЧР бөтен дөньядагы илләр өчен гомер озынлыгының, грамоталылыкның, белемнең һәм тормыш дәрәҗәсенең комплекслы чагыштырма күрсәткече булып тора. Бу индекс алга киткән, үсеп килүче һәм җитәрлек дәрәҗәдә үсеш алмаган илләр арасындагы аермаларны ачыклау өчен, шулай ук Икътисадый сәясәтнең тормыш сыйфатына йогынтысын бәяләү өчен кулланыла.
ХВФ версиясе буенча алга киткән илләрнең билгеләмәсе 2008 ел мәгълүматлары буенча картада күрсәтелгән. системасында «алга киткән» һәм «үсә торган» илләрне яки регионнарны билгеләү өчен билгеләнгән килешү юк.
БМОда билгеләп үтүләренчә, гадәти практика нигезендә Азиядә Япония, Төньяк Америкада Канада һәм АКШ, Океаниядә Австралия һәм Яңа Зеландия һәм Европа «алга киткән» төбәкләр һәм өлкәләр булып санала. Халыкара сәүдә статистикасы буенча Көньяк Африка Таможня берлеге шулай ук алга киткән регионнар рәтенә керә, ә Израиль алга киткән илләр рәтенә керә. Элекке Югославия илләре үсә торган илләр сыйфатында карала. Көнчыгыш Европа һәм БДБ илләре Европада алга киткән һәм үсә торган төбәкләр исемлегенә кертелмәгән. Әмма искәрмәләр бар: 2023 елда БМО вәкиле 2024 елга үсеш алган икътисадларның үсеш темплары фаразларында Россия Федерациясе икътисадының тотрыклылыгы һәм үсеше турында хәбәр итте. [9]
Шулай ук карагыз
Искәрмәләр
Сылтамалар
- IMF (advanced economies)
- The Economist (quality of life survey)
- The World Factbook 2008 елның 9 апрель көнендә архивланган. (developed countries)
- United Nations Statistics Division 2008 елның 27 март көнендә архивланган. (definition)
- United Nations Statistics Division 2005 елның 11 май көнендә архивланган. (developed regions)
- World Bank (high-income economies)