Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыруМәгълүмат
РУВИКИ ТУРЫНДА

Гаян Локманов

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Локманов фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Гаян Логман улы Локманов (Логманов) (баш. Ғаян Лоғоман улы Лоҡманов (Лоғоманов); 30 июнь 1923, Яугилде, Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы — 19 октябрь 1988, Уфа)[1] — СССР башкорт язучысы һәм педагогы, китапханәче. Башкорт АССР Язучылар берлеге әгъзасы (1969).

Тәрҗемәи хәле

Гаян Логман улы Локманов 1923 елның 30 июнендә Башкорт АССРның Бөре кантоны Яугилде авылында туа.

1939 елда Яугилде авылында җидееллык мәктәпне тәмамлый[2].

1942 елда Кызыл армия сафларына чакырыла. Лейтенант дәрәҗәсендә взвод командиры булып хезмәт итә, Төньяк-Көнбатыш, Воронеж һәм Украина фронтларындагы сугышларда катнаша. Яралана һәм 1944 елда инвалидлык билгеләнеп, авыру сәбәпле демобилизацияләнә[2][3].

1944 елдан туган авылы мәктәбендә укыта, шулай ук мәктәптә уку-укыту бүлеге мөдире вазифасында эшли.

1951 елда Бөре укытучылар институтын тәмамлый.

1954—1959 елларда Яугилде авыл китапханәсе мөдире булып эшли.

1988 елның 19 октябрендә вафат була[4].

Иҗади эшчәнлеге

1944 елда Гаян Локмановның «Хат» исемле беренче хикәясе басылып чыга. 1962 елда язучының «Аҡҡош күле» («Аккош күле») дип аталган беренче хикәяләр җыентыгы нәшер ителә. Локманов авторлыгындагы повестьлар һәм хикәяләр «Әсә йөрәге» (1966; «Ана йөрәге»), «Тирәк шаулай» (1970; «Тирәк шаулый»), «Бесән еҫе» (1986; «Печән исе»), «Ага торган су» («Текучая вода»), «Кояш чыгар алдыннан» («Перед восходом солнца») һәм башка китапларга керә.

Язучының әсәрләрендә авыл кешеләренең тормышы һәм көнкүреше сурәтләнә, хәзерге игенченең тормышындагы кискен социаль, әхлакый-этик проблемалар күтәрелә. Гаян Локмановның хикәяләре һәм повестьлары рус һәм саха телләренә тәрҗемә ителә.

Гаян Локманов прозасының сәнгатьчә үзенчәлекләре фольклор мотивларын, шул исәптән халык риваятьләрен, әйтемнәрен һәм чагыштыруларын органик рәвештә куллануны үз эченә ала. Аның иҗаты өчен персонажларның эчке дөньясын, аларның кичерешләрен һәм көндәлек авыл тормышы фонында әхлакый эзләнүләрен җентекләп ачуда чагыла торган тирән психологизм хас[5].

Китаплары

  • «Аккош күле» (1962) — хикәяләр[6];
  • «Ага торган су» (1964) — повесть[6];
  • «Ана йөрәге» (1966) — повесть һәм хикәяләр[6][7];
  • «Тирәк шаулый» (1970) — хикәяләр[6][7];
  • «Чәчәкләр коела» (1973) — повесть һәм хикәяләр[6];
  • «Кояш чыгар алдыннан» (1983) — роман, повесть, хикәяләр[6][7];
  • «Перед восходом солнца» (1983, Башкортстан китап нәшрияты) — рус телендәге басма[8][9];
  • «Печән исе» (1986) — хикәяләр[6][10];
  • «Сайланма әсәрләр. I том» (2013) — роман, хикәяләр[6].

Исемен мәңгеләштерү

  • Яугилде авылында бер урам язучы исеме белән аталган.
  • 2006 елда Караидел районы хакимияте һәм «Караидель» газеты редакциясе тарафыннан Гаян Локманов исемендәге премия булдырыла.
  • 2023 елда Караидел районында язучының тууына 100 ел тулуга багышланган берничә истәлекле чара уза[11][12].

Искәрмәләр

  1. ↑ Лукманов Гаян Лугуманович. Башкирская энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июль 2026.
  2. ↑ 1 2 Гаян Лукманов: на краю села. Бельские просторы (11 октябрь 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июль 2026.
  3. ↑ Лугуманов Гаян Лугуманович. Бессмертный полк. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июль 2026.
  4. ↑ Лукманов Гаян Лугуманович. Башкирская энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июль 2026.
  5. ↑ 6/2022. Гаян Лукманов. «Лебединое озеро». Рассказы. Перевод с башкирского А. Шакирова. belprost.ru (10 июнь 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июль 2026.
  6. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Библиография Гаяна Лукманова. kitaptar.bashkort.org. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июль 2026.
  7. ↑ 1 2 3 Электронная библиотека Национальной библиотеки Республики Башкортостан. ebook.bashnl.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июль 2026.
  8. ↑ Перед восходом солнца. Национальная электронная библиотека (НЭБ). Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июль 2026.
  9. ↑ Перед восходом солнца. Российская государственная библиотека (РГБ). Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июль 2026.
  10. ↑ Запах сена. Российская государственная библиотека (РГБ). Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июль 2026.
  11. ↑ Вечер памяти Гаяна Лукманова. Культура.РФ (21 сентябрь 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июль 2026.
  12. ↑ В РДК с. Караидель прошел вечер памяти, посвященный 100-летию со дня рождения Гаяна Лукманова. Караидельский район (21 сентябрь 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июль 2026.

Төркемнәр