Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Гизетдин Иргалин

Гыйззетдин Дәүләтгали улы Иргалин (баш. Ғизетдин Дәүләтғәли улы Ирғәлин; 1 апрель 1931, Бөрҗән районы, Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы яисә Нәби, Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы) — CCCР дәүләт һәм партия эшлеклесе, архивчы, журналист, Россия тарихчысы, «Башкорт энциклопедиясе» басмаларында энциклопедик мәкаләләр авторы. КПССның Уфа шәһәр комитеты секретаре (1982—1985), Башкортстан Республикасының Иҗтимагый берләшмәләр үзәк дәүләт архивы директоры (1985—1999). Тарих фәннәре кандидаты. «Башкортстан укытучысы» журналының баш мөхәррире (1966—1969). КПСС әгъзасы, СССР Журналистлар берлеге әгъзасы, Башкортстан Республикасы Министрлар Кабинеты каршындагы архив эшләре буенча идарәнең фәнни советы әгъзасы (1998—2000). Халык мәгарифе отличнигы (1965), Башкорт АССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1991).

Тәрҗемәи хәле

1931 елның 1 апрелендә Башкорт АССРның Бөрҗән районы Нәби авылында туа[1].

Байназар тулы булмаган урта мәктәбендә җидееллык белем алгач, Темәс педагогия училищесына укырга керә. Хезмәт юлын 1951 елда Иске Монасыйп җидееллык мәктәбендә укытучы булып башлый.

Совет Армиясе сафларында хезмәт иткәч, Стәрлетамак дәүләт педагогика институтында югары белем ала, укытучы, Собханкул урта мәктәбе директоры, Бөрҗән районының халык мәгарифе бүлеге мөдире[2] һәм Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы Мәгариф министрлыгы инспекторы булып эшли. 1966 елдан «Башҡортстан укытучысы» журналы мөхәррире була[3][2].

1968 елда КПСС Үзәк Комитеты каршындагы югары партия мәктәбен тәмамлый һәм партиянең Башкортстан өлкә комитеты аппаратына күчерелә. 1982 елга кадәр ул инструктор, фән һәм уку йортлары бүлеге мөдире урынбасары булып эшли. 1978 елда тарих фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый.

1982 елның августында КПССның Уфа шәһәр комитеты секретаре итеп сайлана. 1985 елның февралендә шәхси үтенече буенча КПСС өлкә комитетының партия архивы мөдире итеп эшкә җибәрелә.

1985—1999 елларда — Иҗтимагый берләшмәләрнең үзәк дәүләт архивы директоры[2].

Гыйззетдин Иргалин — «Башкортстан Бөек Ватан сугышы елларында, 1941—1945: документлар һәм материаллар» дигән документлар җыентыгын төзүчеләрнең берсе[4].

Фәнни-мөхәррирлек эшчәнлеге

Башкортстан Республикасы тарихы буенча документаль басмалар әзерләүдә катнаша.

Библиография

  • Башкортстан Бөек Ватан сугышы елларында, 1941—1945: документлар һәм материаллар / Башкортстан Республикасының Иҗтимагый берләшмәләр үзәк дәүләт архивы; төзүчеләр: Т. Х. Әхмәдиев, Г. Д. Иргалин, Н. П. Каменев, Г. Р. Мөхәммәтдинов. — Уфа: Китап, 1995. — 540 б.: ил. белән[5].
  • «Урал Җиңүне чүкеде»[2].
  • Кайтарылган исемнәр : [Сталин шәхес культы елларында Башкортстанда репрессияләнгәннәр турында / Төз. Иргалин Г. Д., Асабин Е. П. — Уфа: Башкортстан китап нәшрияты, 1991.
  • Хакыйкатькә авыр юл. / Төз. Г. Д. Иргалин, Н. П. Каменев. — Уфа: Китап, 1997. — 272 б.
  • «Башкорт энциклопедиясе» (2005—2011) һәм «Башкортстан: кыскача энциклопедия» (1996) басмаларындагы мәкаләләр совет тарихы эшлеклеләренә багышланган.

Бүләкләре, мактаулы исемнәре

  • 1991—1994 һәм 1995—1996 еллар өчен архив белеме, документлар белеме һәм археография өлкәсендәге Бөтенроссия фәнни эшләр бәйгесе дипломы;.
  • «1941—1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале;
  • «Фидакарь хезмәт өчен. В. И. Ленинның тууына 100 ел тулу уңаеннан» медале;
  • «1941—1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Җиңүгә 50 ел» медале;
  • РСФСР халык мәгарифе отличнигы (1965);
  • БАССР Югары Советының Мактау грамотасы (1981);
  • Башкорт АССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1991)[2].

Искәрмәләр

  1. ↑ 30 марта — 1 апреля (рус.). Вечерняя Уфа (30 март 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 14 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 Аксакалу архивного дела – 90 лет! (рус.). archive.bashkortostan.ru (1 апрель 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 14 август 2026.
  3. ↑ Иргалин Г. Д. (рус.). Архивы России (14 август 2026). Мөрәҗәгать итү датасы: 14 август 2026.
  4. ↑ Башкирия в годы Великой Отечественной войны (рус.). Российское историческое общество (18 декабрь 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 14 август 2026.
  5. ↑ Список литературы (рус.). Оренбургская областная универсальная научная библиотека имени Н. К. Крупской (1 гыйнвар 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 14 август 2026.

Сылтамалар

Төркемнәр