Зур Янәсәй

Зур Янәсәй ( тыв. Бии-Хе́м ) Тыва Республикасында Янәсәйнең уң чыганагы. Уртача су чыгымы — 584 м³/с. Тамакның биеклеге-диңгез дәрәҗәсеннән 619 м. Чыганакның биеклеге-диңгез дәрәҗәсеннән 1521 м.

Бий-Хем елгасының исеме тыва тәрҗемәсендә "зур елга" дигәнне аңлата^[1].

Озынлыгы — 605 км, бассейн мәйданы — 56 800 км² ^[2][3] . Елга тамагыннан 285 км ераклыкта суднолар йөри^[4] . Ул Кара-Балык күленнән килеп чыккан. Елганың югары сулылыгы шуның белән аңлатыла: елганы су җыю Тоджа казанын үз эченә ала, аның рельефы уникаль су җыю бассейнын формалаштыра. Елга күпсанлы кушылдыкларны кабул итә, аларның иң зур уң кушылдыклары Тоора-Хем, Хамсара, Сыстыг-Хем. Зур Янәсәй бассейны — тау өлкәсе, аның чикләре төньяк һәм көнчыгышта Тыва белән Бурятия, Өркет өлкәсе һәм Красноярск крае административ чикләре булып тора. Түбән агымда ул Тыва котловинасы аша ага. Кызыл шәһәре янында ул Каа-Хем белән кушылып, Зур Янәсәйне барлыкка китерә, бу чынлыкта Юrары Янәсәйнең башы. Тыва Республикасының Тоджа кожхун үзәге Тоора-Хем белән, Тоора-Хем кушылдыгы кушылган урында, тулысынча елга бассейнында урнашкан.

Елганың өске агымында  кагылмаган диярлек төбәк. Биредә уникаль геологик характеристикалары булган тугыз сүнгән вулканнан торган уникаль район урнашкан. Тоора-Хем кушылдыгында республиканың иң кызыклы туристлык объектларының берсе булган иң матур Тоджа күле урнашкан. Бөтен күл һәм елга территориясе диярлек Азас федераль тыюлыгына кертелгән.