Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Лена Карамова

Карамова Лена Мирза кызы (рус. Лена Мирзаевна Карамова; 6 февраль 1939, Иске Балтач (Балтач районы), Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы) — совет һәм Россия табиб-профпатологы, Башкортстан Республикасы Фәннәр академиясенең мөхбир әгъзасы (1991), медицина фәннәре докторы (1986), профессор (1992). Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (1992), Россия Федерациясенең атказанган табибы (2006), Башкорт АССРның атказанган табибы (1985), Россия Федерациясе Дәүләт санитария-эпидемиология хезмәтенең мактаулы хезмәткәре (1995).

Биографиясе

Лена Мирза кызы Карамова 1939 елның 6 февралендә Башкорт АССРның Балтач районы Иске Балтач авылында туган[1][2].

1962 елда Башкорт дәүләт медицина институтын тәмамлый. Институтны тәмамлаганнан соң Учалы шәһәр хастаханәсендә табиб (1962–1966), Балтач үзәк район хастаханәсенең баш табибы (1966–1969), Уфа шәһәре Киров районының тубдиспансеры табибы (1969–1970) булып эшли[1][2].

1970—1973 елларда 1 нче Ленинград медицина институты аспирантурасында «сәламәтлек саклауны оештыру һәм социаль гигиена» белгечлеге буенча укый. 1973 елда «Гинекологик авыручанлык һәм аны оештыруда медицина ярдәме» темасына кандидатлык диссертациясе яклый. 1986 елда «Нефть эшкәртү сәнәгатендә фәнни-техник прогресс, аның эшчеләр сәламәтлегенә йогынтысы» темасына докторлык диссертациясе яклый[1][2].

1975–1979 елларда — Медицина хезмәткәрләре профсоюзының Башкортстан өлкә комитеты рәисе. 1973 елдан Уфа Гигиена һәм һөнәри авырулар фәнни-тикшеренү институтында (хәзерге Хезмәт медицинасы һәм кеше экологиясе фәнни-тикшеренү институты) эшли: бүлек мөдире, 1974 елдан — өлкән гыйльми хезмәткәр, 1979–1997 елларда — институт директоры, 1998 елдан — баш гыйльми хезмәткәр[1][2].

1989–1998 елларда — Башкорт дәүләт медицина университеты укытучысы[2].

1991 елда Башкортстан Республикасы Фәннәр академиясенең мөхбир әгъзасы итеп сайлана[1].

Фәнни эшчәнлеге

Төп фәнни юнәлешләре җитештерү һәм әйләнә-тирә мохит факторларының кеше сәламәтлегенә йогынтысын өйрәнү, шулай ук сәламәтләндерү чаралары системасын фәнни нигезләү белән бәйле[1].

Лена Карамова сәламәтлекнең интеграль моделен һәм аның яшәү мохите факторлары җыелмасына бәйлелек алгоритмын, шулай ук сәламәтлек торышын фаразлау һәм идарә итүнең автоматлаштырылган системасы нигезләрен һәм принципларын эшли[1][3].

Аның тикшеренү нәтиҗәләре нефть, нефть эшкәртү һәм нефть химиясе сәнәгатендә эшләүчеләр өчен сәламәтлек саклау, санитар күзәтчелек, техника куркынычсызлыгы һәм социаль яклау практикасына кертелгән[1].

Лена Карамова җитәкчелегендә институт Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасының Хезмәттәшлек үзәге була һәм Европаның алдынгы фәнни үзәкләр банкына кертелә. Институт базасында Башкортстан Республикасы сәламәтлек саклау министрлыгының Профпатология үзәге һәм Сынау үзәге ачыла[3].

Хезмәт медицинасы һәм кеше экологиясе өлкәсендә фәнни мәктәп булдырган. 1 доктор һәм 10 фән кандидаты әзерләгән[1][4].

380 дән артык фәнни хезмәт, шул исәптән 18 монография, 5 кулланма, 7 уйлап табу авторы[1][4][3].

Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

  • Хөрмәт Билгесе ордены (1981)[1][2];
  • «Башкортстан Республикасы алдындагы хезмәтләре өчен» ордены (2014)[2];
  • «Хезмәт ветераны» медале (1987);
  • ВДНХ-ның бронза медальләре (1986, 1988);
  • Башкорт АССРның атказанган табибы (1985);
  • Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (1992);
  • Россия Федерациясенең атказанган табибы (2006);
  • Россия Федерациясе Дәүләт санитария-эпидемиология хезмәтенең мактаулы хезмәткәре (1995);
  • Башкорт АССР Югары Советы Президиумының Мактау грамоталары (1989, 1994), Башкортстан Республикасы Хөкүмәтенең Мактау грамотасы (2004)[4];
  • «Ленинград блокадасыннан азат ителүгә 60 ел» медале (2004).

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Карамова Лена Мирзаевна. Академия наук Республики Башкортостан. Мөрәҗәгать итү датасы: 16 апрель 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 КАРАМОВА Лена Мирзаевна. Башкирская энциклопедия (25 июнь 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 16 апрель 2026.
  3. ↑ 1 2 3 КАРАМОВА ЛЕНА МИРЗАЕВНА. Успехи современного естествознания (2004). Мөрәҗәгать итү датасы: 16 апрель 2026.
  4. ↑ 1 2 3 27 февраля 2024 года в рамках торжественного совместного заседания... ФБУН «Уфимский НИИ медицины труда и экологии человека» (27 февраль 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 16 апрель 2026.

Әдәбият

  • Башкирская энциклопедия / Гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2007. − Т. 3: З-К. — 672 с. ISBN 978-5-88185-064-7;
  • Кто есть кто в Республике Башкортостан. — Уфа: Башкортостан, 1995.

Сылтамалар

Төркемнәр