Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыруМәгълүмат
РУВИКИ ТУРЫНДА

Матвей Спиридонов

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Спиридонов фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Матвей Филиппович Спиридонов(8 (20) июль 1895, Иске Саурыш, Яңа Әдәмсу вулысы, Чистай өязе, Казан губернасы, Россия империясе — 1 май 1942, Вятлаг[d], Киров өлкәсе) — совет дәүләт һәм суд эшлеклесе, РКП(б) әгъзасы. Чуаш автономияле өлкәсенең беренче өлкә суды рәисе (1922—1925), Чуаш АССР Төп судының беренче рәисе (1925—1926), Чуаш АССРның игенчелек халык комиссары (1927—1928). 1937 елда кулга алына, 1941 елда ирегеннән мәхрүм ителүгә хөкем ителә һәм хезмәт белән төзәтү лагеренда вафат була. 1956 елда аклана[1][2].

Тәрҗемәи хәле

Матвей Филиппович Спиридонов 1895 елның 8 (20) июнендә Казан губернасы Иске Саурыш авылында туган[1]. Милләте — чуаш[3].

1911 елдан Казан руханилар семинариясендә, 1917 елдан Казан университетында укый. 1918–1921 елларда хәрби хезмәттә була[1].

1921 елда Чуаш автономияле өлкәсенең суд органнарында эшли башлый. 1922 елның декабренә кадәр Чуаш автономияле өлкәсенең Инкыйлаби трибуналы әгъзасы була. 1922 елның декабрендә Чуаш хезмәт коммунасы Инкыйлаби трибуналының хәрби бүлеге рәисе һәм рәис урынбасары вазифаларын башкара[1].

1922 елның 9 декабрендә Чуаш автономияле өлкәсенең өлкә суды рәисе итеп билгеләнә[1]. Өлкә суды Чуаш өлкә башкарма комитеты пленумының 1922 елның 25 ноябрендәге карары нигезендә Өлкә инкыйлаби трибуналы белән Халык хөкемдарлары шурасын берләштерү нәтиҗәсендә оештырыла[2].

1925 елның 22 сентябрендә Чуаш АССР оештырылганнан соң, өлкә суды Чуаш АССРның Төп суды итеп үзгәртелә, аның рәисе итеп яңадан Матвей Спиридонов раслана[2]. Бу вазифаны ул 1926 елның 2 октябренә кадәр били[1].

1926 елның октябреннән 1927 елның апреленә кадәр Чуаш АССР Үзәк башкарма комитетының (ҮБК) секретаре вазифасын башкара. 1927 елның апреленнән 1928 елның июленә кадәр Чуаш АССРның игенчелек халык комиссары була[1].

1928 елның сентябрендә Татарстан өлкә икмәк берлегенең җаваплы вәкиле булып эшли. 1929 елда ирегеннән мәхрүм ителмичә бер елга хезмәт белән төзәтү эшләренә хөкем ителә[1].

1930–1932 елларда Чуаш радиоүзәге мөхәррире булып эшли. Бер үк вакытта Казан ветеринария-зоотехния институтында укый. 1932 елдан аспирант, 1933 елның сентябреннән 1934 елның октябренә кадәр — Казан ветеринария институтының ветеринар терлекчелек кафедрасы доценты була[1].

1934 елның октябреннән 1937 елның июленә кадәр Чуаш АССР Игенчелек халык комиссариатының Терлекчелек идарәсе башлыгы һәм халык комиссары урынбасары булып эшли[1]. Чуашстанда сәяси репрессияләр тарихы турындагы басмада ул 1937 елда җинаять җаваплылыгына тартылган Игенчелек халык комиссариаты җитәкчеләре һәм белгечләре арасында халык комиссары урынбасары буларак телгә алына[4].

Репрессияләр һәм аклануы

1937 елның 15 июлендә Матвей Спиридонов кулга алына, Чуаш АССР Эчке эшләр халык комиссариатының (ЭЭХК) эчке төрмәсендә тотыла[1]. 1937 елның декабрендә Чуаш АССР Югары судының махсус коллегиясе, «корткычлык эшчәнлегендә» гаепләп, аңа үлем җәзасы чыгара; соңрак хөкем карары юкка чыгарыла, ә эш кабат карауга җибәрелә[4].

1939 елның 12 октябрендә РСФСР Югары Судының җинаять эшләре буенча Суд коллегиясе күчмә сессиясе тарафыннан РСФСР ҖК 58-нче маддәсе (7-нче п., 10-нчы п. 1-нче өл.) буенча («троцкийчыл агитация алып барган» дип) гаепләнеп, алга таба 5 елга сайлау хокукларыннан мәхрүм ителү шартлары белән, 15 ел мөддәткә хезмәт белән төзәтү лагеренда ирегеннән мәхрүм ителүгә хөкем ителә (1937 елның 3 июленнән башлап алдан ябып кую мөддәтен исәпкә алып). 1940 елның 20 маенда СССР Югары Судының җинаять эшләре буенча Суд коллегиясе эшне яңадан карауга җибәрә. 1941 елның 10 сентябрендә СССР ЭЭХК каршындагы Махсус киңәшмә тарафыннан мөддәте 1937 елның 15 июленнән исәпләнеп, 8 елга хезмәт белән төзәтү лагеренда ирегеннән мәхрүм ителүгә хөкем ителә[1].

Спиридонов 1942 елның 1 маенда хезмәт белән төзәтү лагеренда вафат була[1][2]. 1956 елның 28 мартында Чуаш АССР Югары суды Президиумы тарафыннан аклана[1][4].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Спиридонов Матвей Филиппович (рус.). Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898–1991. Мөрәҗәгать итү датасы: 25 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 Судья пошёл наперекор властям и прокурору, но защитил поэта (рус.). Советская Чувашия (1 май 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 25 август 2026.
  3. ↑ Спиридонов Матвей Филиппович (рус.). Чувашская энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 25 август 2026.
  4. ↑ 1 2 3 Политические репрессии в Чувашии (рус.). Чебоксары — столица Чувашии. Мөрәҗәгать итү датасы: 25 август 2026.

Сылтамалар

Төркемнәр