Сүле

Тәтеш тауларында, Куйбышев сусаклагычы ярында, Тәтеш шәһәреннән 19 км төньяк-көнчыгыштарак урнашкан ^[1].

Авылда «Чайка» балалар лагере урнашкан^[2].

Авылның исеме Тәтеш таулары итәгендә урнашкан, куаклар белән капланмый торган ике алан белән бәйле.

Авыл XVIII гасырда нигезләнгән, Молоствовлар нәселеннән булган алпавытларга караган^[1]. Утарның чәчәк ату чоры соңгы хуҗалар — Владимир Молоствов һәм аның хатыны Елизавета Молоствова эшчәнлеге белән бәйле. Владимир Молоствов утарны 1903 елда туганнарыннан сатып ала һәм алдынгы хуҗалык оештыру белән шөгыльләнә ^[3]. Агач аллеялары, җимеш бакчасы утыртыла. Бакча алма, груша һәм башка җимешләргә бай уңыш бирә — аларны эшкәртү өчен махсус шәраб заводы төзелә. Иделгә төшә торган юлда террасалар төзелә, өч күл ясала, анда форель үрчетелә ^[4].

Долгая Поляна Идел артында электр яктыртуы кергән беренче авыл була. Монда авыл хуҗалыгының алдынгы алымнары кулланыла, таш юллар салына, ярлар ныгытыла. Молоствовның ярлар эрозиясен булдырмау методикалары ХХ гасырның 50 елларына кадәр Татарстанның халык хуҗалыгында файдаланылган^[4].

1904—1907 елларда утарның бүгенге көнгә кадәр сакланган бинасы төзелә. Ике катлы йорт Урта гасыр замогын хәтерләтә. Икенче катта Елизавета Молоствова фенологик күзәтүләр алып бара: кошларның кайтуын, яфрак корткычларының чыгуын терки. Бүлмәдә кирәкле оптик приборлар да саклана. Утар бинасын бүгенге заман таләпләренә туры китереп төзиләр: Владимир Молоствов немец динамо-машинасы һәм насос алып кайта, йортта электр яктылыгы, кайнар су һәм ванна була^[3].

Утарда гербарийлар һәм этнографик коллекцияләр тупланган.

1918 елда Владимир Молоствов йөрәк өянәгеннән вафат була. Совет хакимияте Елизавета Молоствова халык хуҗалыгы өчен кыйммәткә ия булган утарның караучысы итеп билгели. 1936 елда Елизавета Молостова озакка сузылган авырудан соң вафат була. Утарның соңгы хуҗалары утар территориясендә җирләнгән^[3].

1931 елда авылда «Красный горняк» исемле колхоз төзелә. 1950 елдан бирле авыл халкы Калинин исемендәге колхоз составында эшли (үзәк утары – Монастырский авылы). 1993 елдан авыл территориясендә 74 нче урта һөнәри-техник училищеның хуҗалык бүлеге, ә 1996—2008 елларда шушы уку йортының үз уку-укыту хуҗалыгы эшли^[1].

1931 елдан Молоствовлар утары бинасында язучыларның иҗат һәм ял йорты урнаша. 1941—1967 елларда утарда балалар йорты эшли. 1970 елга кадәр анда картлар йорты була. Өч ел дәвамында утар караусыз кала. 1974 елда «Чайка» балалар лагере ачыла, ул бүгенге көнгә ел саен өч җәй ае дәвамында эшли^[5].

2000—2006 елларда утарда реставрация эшләре үткәрелә.

Төп милләтләр (2021 елгы җанисәп буенча): руслар.

Авыл тирәсендә табигый һәм тарихи-архитектур истәлекле урын — «Долгая Поляна» комплексы урнашкан, мәйданы якынча 400 га тәшкил итә. Ул Долгая Поляна авылы, аның янындагы аланны һәм Иделнең уң яр итәгендәге киң яфраклы урманны, XIX гасырның икенче яртысында төзелгән Молоствовлар утарын, лиственница, лайм һәм каен аллеяләрен, шулай ук экзотик агачлар һәм куакларны үз эченә ала.

Утар бинасында күзәтү мәйданчыгы бар, аннан Куйбышев сусаклагычын һәм Болгар заповеднигын күзәтеп була^[6].