Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыруМәгълүмат
РУВИКИ ТУРЫНДА

Таһир Ахунҗанов

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Ахунҗанов фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар
РУВИКИ проектының татар бүлегендә Таһиров фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Таһир Исмәгыйль улы Ахунҗанов (әдәби псевдонимы — Таһиров[1][2], баш. Таһир Исмәғил улы Ахунйәнов; 15 сентябрь 1923, Муса, Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы — 25 ноябрь 2013, Уфа) — совет һәм башкорт язучысы, журналист, җәмәгать эшлеклесе.

Тәрҗемәи хәле

Җирле башлангыч мәктәпне тәмамлагач, Ает җидееллык мәктәбендә, Миякә районының Мәнәүзтамак урта мәктәбендә укый.

Уку елларында үзешчән сәнгать чыгышларында актив катнаша, яшьләр кичәләрен оештыра, үзе тальянкада уйный, татар һәм чуваш телләрендә яхшы җырлый, стена газеталарын бизәү эшен башкара. 1938—1941 елларда Бәләбәй педагогия училищесында укый, шуннан соң Яңа Васильевка мәктәбендә эшли.

1942 елда Кызыл Армия сафларына чакырыла, хәрби училищены тәмамлаганнан соң Ватан сугышы фронтларында сугыша, ут взводы командиры була. Туган ягына 1946 елда кайта.

Партия һәм дәүләт эшчәнлеге

КПСС әгъзасы (1943 елда фронтта керә).

1946 елның сентябрь — октябрендә ВЛКСМның Бишбүләк райкомы оештыру бүлеге мөдире була, 1946 елның ноябрендә ВЛКСМ райкомының 2 нче секретаре итеп сайлана. 1948—1950 елларда Уфа партия мәктәбендә укый. 1950 елдан алып — КПССның Башкортстан өлкә комитетында лектор, аннары матбугат секторы мөдире, КПСС өлкә комитетының пропаганда бүлеге мөдире урынбасары вазифаларын башкара.

1964—1967 елларда — республиканың «Кызыл таң» газетасы редакторы; «дүрт ел дәвамында „Кызыл таң“ республика газетасы редакторы булып эшләгәндә, журналистлар коллективын актуаль темаларга, проблемалы материалларга, укучы белән эчкерсез һәм ачыктан-ачык әңгәмә коруга юнәлтеп, аның иң кискен борылышларыннан да тайпылмыйча, газета тиражын берничә тапкыр арттыруга ирешә».

1957 елның сентябреннән 1961 елның апреленә кадәр КПСС Үзәк Комитеты каршындагы югары партия мәктәбендә укый.

1961—1964 елларда — КПССның Башкортстан өлкә комитетының фән һәм мәгариф бүлеге мөдире[3], 1967—1987 елларда — КПССның Башкортстан өлкә комитетының идеология буенча секретаре булып эшли[3][4][5].

VI—XI чакырылыш Башкортстан АССР Югары Советы депутаты.

1987 елда КПССның Башкортстан өлкә комитеты секретаре постыннан киткәннән соң, Ахунҗанов төп игътибарын әдәби һәм мемуар эшчәнлегенә юнәлтә[6][7].

2013 елның 25 ноябрендә Уфада вафат була. Калып:МЗ җирләнә[8].

Эшчәнлегенә бәяләмәләр

КПССның Башкортстан өлкә комитетының идеология буенча секретаре вазифасында эшләгәндә, Ахунҗанов Башкортстан АССРның этник составын үзгәртү сәясәтен максатчан алып бара. Аның үзе 2002 елда белдергән таныклыклары буенча, административ чаралар нәтиҗәсендә республикада башкортларның саны ясалма рәвештә 650 меңнән 950 мең кешегә кадәр арттырыла. Үзенең гамәлләрен ул башкорт халкының санын артабан кимүдән саклап калу зарурлыгы белән аңлата. Халык санын алу барышында исәпкә алучыларга тарихи башкорт авылларында яшәүчеләрне, милләтләрен сорашмыйча һәм туган телләрен исәпкә алмыйча, турыдан-туры башкорт дип язарга күрсәтмәләр бирелә. Моннан тыш, татар мәктәпләрен башкорт телендә укытуга күчерү омтылышлары вакытында низаглардан качу өчен «нейтраль юл» сыйфатында алар рус телендә укытуга күчерелә. Мондый адымнар республикада татар халкы санының кимүенә китерә һәм КПСС Үзәк Комитетына даими шикаятьләр язылуга сәбәп була[9][10].

Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

Төп әсәрләре

  • Галия: Повести и рассказы. — Уфа: Башкнигоиздат, 1984. — 304 с.
  • Кукушки слышу счёт: Повесть и рассказы / Пер. с башк. — М.: Современник, 1984. — 191 с.
  • Лейтенанты: Повести и рассказы / Пер. с башк. — М.: Советский писатель, 1990. — 480 с[7].
  • Три буранных дня: Повести и рассказы / Пер. с башк. — М.: Сов. Россия, 1997. — 256 с.
  • Святые живут на небесах: Повести. — Уфа: Китап, 1998. — 367 с. — на тат. яз[6].
  • Скандал в Белом доме (роман, 1980 еллар ахыры)[6]

Аның пьесасы буенча Башкорт академия театры сәхнәсендә күп еллар дәвамында «Галия» спектакле зур уңыш белән бара[7].

Хәтер

  • 2023 елда Фатих Кәрим музеенда «Т. И. Ахунҗановка 100 ел» дигән тематик күргәзмә үткәрелә[13].

Искәрмәләр

  1. ↑ Тагир Ахунзянов: журналист и писатель с душой идеолога. Башинформ (15 сентябрь 2008). Мөрәҗәгать итү датасы: 24 июнь 2026.
  2. ↑ Тагир Исмагилович Ахунзянов. Бижбулякская ЦБС (июнь 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 24 июнь 2026.
  3. ↑ 1 2 Тагир Исмагилович Ахунзянов. bibl-usak-kichu.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 24 июнь 2026.
  4. ↑ Ахунзянов Тагир Исмагилович. pomnim.me. Мөрәҗәгать итү датасы: 24 июнь 2026.
  5. ↑ Знаменитые люди Бижбулякского района. bizh-bibl.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 24 июнь 2026.
  6. ↑ 1 2 3 Тагир Ахунзянов. Усак-Кичуевская сельская библиотека. Мөрәҗәгать итү датасы: 24 июнь 2026.
  7. ↑ 1 2 3 Где же вы теперь, друзья-однополчане? Vedomosti102 (16 апрель 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 24 июнь 2026.
  8. ↑ Ахунзянов Тагир Исмагилович. Мөрәҗәгать итү датасы: 24 июнь 2026. Архивировано 13 октябрь 2018 года.
  9. ↑ Ркаил Зайдуллин о «башкиризации» татар: «Искусственное увеличение численности обычно плохо заканчивается». Московский комсомолец (10 ноябрь 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 24 июнь 2026.
  10. ↑ Тагир Ахунзянов: «За годы моей работы численность башкир увеличилась с 650 до 950 тысяч». Татар-информ. Мөрәҗәгать итү датасы: 24 июнь 2026.
  11. ↑ 1 2 Ахунзянов Тагир Исмагилович: Картотека награждений. Память народа. Мөрәҗәгать итү датасы: 24 июнь 2026.
  12. ↑ Ахунзянов Тагир Исмагилович. Национальный архив Республики Татарстан. Мөрәҗәгать итү датасы: 24 июнь 2026.
  13. ↑ Тематическая выставка «100 лет Ахунзянову Т. И.» Культура.РФ. Мөрәҗәгать итү датасы: 24 июнь 2026.

Әдәбият

  • Не скудеет талантами бижбулякская земля: [К 70-летию со дня рождения Тагира Тагирова] // Светлый путь. — 1993. — 18 нояб. — С. 2.
  • Абдуллин И. Его богатство — года и книги // Сов. Башкирия. — 1998. — 11

Төркемнәр