Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Таһир Мотыйгуллин

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Мотыйгуллин фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Таһир Муса улы Мотыйгуллин (рус. Тахир Мусеевич Матеулин; 16 июль 1935, Татарстан АССР — 16 апрель 2005, Калининград) — совет һәм Россия театр һәм кино актёры, Россия Федерациясенең халык артисты (1993)[1].

Тормыш юлы

Таһир Мотыйгуллин татар авылында туа. Җиде яшенә кадәр рус телен белми, әмма, үз истәлекләре буенча, 15 яшь тулганда, бөтен рус классик әдәбиятын укып чыга[2].

Горький театр училищесын тәмамлый (педагоглары — Н. А. Левкоев, В. Я. Дворжецкий)[3].

1960 елдан Калининград өлкә драма театрында эшли. Сәхнәдәге беренче роле — Теннесси Уильямс пьесасы буенча куелган «Орфей тәмугка төшә» спектаклендә рак чиреннән үлүче карт Торренс роле була. Бу роль яшь актёрга уңыш китерә. Мотыйгуллин төп рольләрне башкаручы актёр, Калининград театрының «визит карточкасы» була. 1969–1971 елларда Ф. Г. Волков исемендәге Ярославль академия театры сәхнәсендә чыгыш ясый, аннан соң кабат Калининградка кайта[4].

Күп еллар дәвамында Калининградтагы Театр эшлеклеләре берлегенең төбәк бүлеген җитәкли. Аның хөрмәтенә театрда бенефислар оештырыла; спектакльләрдән соң ул зур өстәл әзерли һәм хезмәттәшләрен — артистларны, грим ясаучыларны, сәхнә эшчеләрен кунакка чакыра торган була, татар ашлары белән сыйлый[5].

2005 елның 16 апрелендә рак чиреннән вафат була. Калининградның Иске зиратында җирләнгән[2].

Иҗаты

Театрда башкарган рольләре

  • Большой Па — «Кошка на раскалённой крыше» («Кызган калай түбәдәге мәче», Т. Уильямс);
  • Иван Грозный — «Смерть Иоанна Грозного» («Иван Грозныйның үлеме», А. К. Толстой);
  • Король Лир — «Король Лир»  [рус.] (тат. («Лир патша», У. Шекспир);
  • Кречинский — «Свадьба Кречинского» («Кречинскийның туе», А. В. Сухово-Кобылин);
  • Торренс — «Орфей спускается в ад» («Орфей тәмугка төшә», Т. Уильямс);
  • Черкун — «Варвары» («Варварлар», М. Горький);
  • Эфраим Эбин — «Любовь под вязами» («Илмәк агачлары астында мәхбәт», Ю. О’Нил);
  • Ретклиф — «Ричард III» («Ричард III», У. Шекспир);
  • Матрос Гуща — «Между ливнями» («Яңгырлар арасында», А. Штейн);
  • Кулигин — «Гроза» («Яшенле яңгыр», А. Островский);
  • Нерон — «Театр времён Нерона и Сенеки» («Нерон һәм Сенека заманнары театры», Э. Радзинский);
  • Борис Годунов — «Царь Фёдор Иоаннович», «Фёдор Иоаннович патша») (А. К. Толстой);
  • Мендель — «Закат» («Кояш баю», И. Бабель)[6][3].

Фильмография

  • 1985 — «Иди и смотри» («Кил һәм кара») — карт партизан (титрларда Т. Матиулин дип күрсәтелгән);
  • 1993 — «Чёртовы куклы» («Шайтан курчаклары») — Сэм;
  • 1996 — «Ермак» («Ермак») — Аника Строганов[7].

Бүләкләре

  • Россия Федерациясенең халык артисты (1993 елның 7 мае)[1];
  • РСФСРның атказанган артисты (1981 елның 21 апреле);
  • «Хөрмәт Билгесе» ордены (1986);
  • «Признание» («Танылу») төбәк премиясе лауреаты (1998)[3].

Хәтер

  • 2005 елда Калининградта Актёрлар йортына Таһир Мотыйгуллин исеме бирелде[8]. Актьорлар йорты күп очракта күп еллар дәвамында Театр эшлеклеләре берлегенең төбәк бүлеген җитәкләгән Таһир Мотыйгуллинның тырышлыгы белән булдырылган иде.
  • 2006 елда Калининградның Иске зиратында актёрга һәйкәл куелды[9]. 2020 елда һәйкәлне реставрацияләү мөмкинлеге турында фикер алышынды, моның өчен акчаны «бөтен дөнья белән» җыйдылар[10].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 Указ Президента РФ № 632 от 07.05.1993 (данные страницы недоступны при автоматической обработке). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
  2. ↑ 1 2 Гаврилов Игорь. Они тоже гостили на земле... Матеулин Тахир Мусеевич (1935–2005). Некрополи России. Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Матеулин Тахир Мусеевич. Энциклопедия Калининградской области. Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
  4. ↑ Тахир Матеулин. Энциклопедия Волковского театра. Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
  5. ↑ Нерон, Король Лир и Иоанн Грозный в одном лице: в Калининграде вспоминают блестящего актера. Комсомольская правда (Калининград) (16 апрель 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
  6. ↑ Тахир Матеулин. Кино-Театр.Ру. Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
  7. ↑ Тахир Матеулин. Фильмография. Hi-Fi.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
  8. ↑ Матеулин Тахир Мусеевич. Московский некрополь. Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
  9. ↑ Установлен памятник Тахиру Матеулину. Новый Калининград (13 июнь 2006). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
  10. ↑ Нерон, Король Лир и Иоанн Грозный в одном лице: в Калининграде вспоминают блестящего актера. Комсомольская правда — Калининград (16 апрель 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.

Сылтамалар

Төркемнәр