Әкълим Мөхәммәтҗанов
Әкълим Касыйм улы Мөхәммәтҗанов (рус. Аклим Касимович Мухаметзянов, 14 февраль 1930, Тимәш, Татарстан АССР — 2 март 2004, Казан) — совет хуҗалык һәм дәүләт эшлеклесе, «Татнефть» җитештерү берләшмәсенең генераль директоры (1980–1990). Татарстан АССРннан XI чакырылыш СССР Югары Советы депутаты (1984–1989). СССР Дәүләт премиясе лауреаты (1990).
Тормыш юлы
Яшьлек еллары һәм белеме
1930 елның 14 февралендә Татарстан АССРның Лениногорск районы Тимәш авылында туган[1]. Хезмәт юлын 1946 елда Тимяш мәктәбендә укытучы булып башлый.
Нефть сәнәгатендәге карьерасы
1949 елда нефть тармагына эшкә килә. «Татнефть» берләшмәсе системасында гади инженер-техник вазифалардан башлап, эре җитештерү бүлекчәләре җитәкчесенә кадәр юл уза[1].
1967 елдан 1979 елга кадәр «Баулынефть», «Лениногорскнефть» һәм «Прикамнефть» нефть-газ чыгару идарәләрен (НГДУ) җитәкли[1]. Аның җитәкчелегендә бу идарәләр нефть чыгару күләмнәрен арттыра һәм яңа ятмаларны үзләштерә.
«Татнефть» белән җитәкчелек итүе (1980–1990)
1980 елда Әкълим Мөхәммәтҗанов «Татнефть» җитештерү берләшмәсенең генераль директоры итеп билгеләнә[2]. Ул җитәкчелек иткән ун ел Идел-Урал провинциясенең иске ятмаларында нефть чыгару күләмнәренең кимү һәм торгынлык чорына туры килә. Бу елларда берләшмәдә катламнарның нефть бирүчәнлеген арттыру методлары (су җибәрү, гидроаеру) актив кертелә, вак һәм чыгаруы авыр булган запасларны үзләштерү алып барыла, шулай ук Татарстанның нефть шәһәрләрендә һәм бистәләрендә торак һәм инфраструктура объектларын төзү буенча киңкүләмле социаль сәясәт үткәрелә[3].
Иҗтимагый-сәяси эшчәнлеге
1984 елда ТАССРдан XI чакырылыш СССР Югары Советының Союз Советы депутаты итеп сайлана[4]. Депутат буларак, илнең ягулык-энергетика комплексын үстерү һәм Татарстан АССРның социаль-икътисади хәле мәсьәләләренә игътибар бирә.
2004 елның 21 июлендә вафат булган.
Бүләкләр һәм исемнәре
- Ленин ордены;
- Хезмәт Кызыл Байрагы ордены;
- Октябрь Революциясе ордены;
- «Фидакарь хезмәт өчен. В. И. Ленин тууына 100 ел тулу уңаеннан» медале;
- Хезмәт ветераны медале;
- СССРның дәүләт премиясе (1990)— пластларның нефть бирүчәнлеген арттыру өчен технологияләр һәм җайланмалар комплексын эшләгәне һәм Сәнәгатьтә керткәне өчен[5];
- РСФСРның атказанган нефть һәм газ сәнәгате хезмәткәре;
- Татарстан Республикасының Мактау кәгазе;
- Алабуганың мактаулы гражданины;
- Баулы шәһәренең мактаулы гражданины.
Исемен мәңгеләштерү
Баулы шәһәрендә бер урам Әкълим Мөхәммәтҗанов исемен йөртә[6].
Искәрмәләр
- ↑ 1 2 3 Справочник персоналий: Мухаметзянов Аклим Касимович (рус.). Официальный портал Республики Татарстан. Мөрәҗәгать итү датасы: 4 февраль 2026.
- ↑ Фотомарафон «100-летие ТАССР»: визит Владимира Долгих на «Татнефть», 1987 год [рус.], Реальное время.
- ↑ История компании «Татнефть» (рус.). Официальный сайт ПАО «Татнефть». Мөрәҗәгать итү датасы: 4 февраль 2026.
- ↑ Шәхесләр белешмәсе: Мөхәммәтҗанов Аклим Касыйм улы. Официальный портал Республики Татарстан. Мөрәҗәгать итү датасы: 4 февраль 2026.
- ↑ Государственные премии СССР 1990 года в области науки и техники (рус.). ЦНСХБ (Центральная научная сельскохозяйственная библиотека) — архив публикаций. Мөрәҗәгать итү датасы: 4 февраль 2026.
- ↑ В Бавлах появится улица имени Аклима Мухаметзянова (рус.). Бизнес Online. Мөрәҗәгать итү датасы: 4 февраль 2026.