Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Әл-Кави

Әл-Кави (гарәп. القويّ‎; транслит. al-Qawiyy) — исламда Аллаһ исемнәренең берсе. Аллаһның 99 исеме исемлегендә ул, гадәттә, 53 нче исем буларак китерелә. Бу исем «Чиксез көчкә ия», «Иң көчле», «Кодрәтле», «Бөтен нәрсәгә кадир», «Бөек кодрәтле», «Җиңүче» дигәнне аңлата[1].

Сүз гарәп телендәге ق و ي тамырыннан ясалган, ул көч, кодрәт, ныклык һәм катылык мәгънәләре белән бәйле. Дини (теологик) мәгънәдә бу исем Аллаһының кодрәте башлангыч, тулы, чиксез һәм бернинди тышкы сәбәпләргә бәйле булмавын күрсәтә[2]. Ислам тәгълиматы буенча, яратылганнарның көченнән аермалы буларак, Аллаһ кодрәте артмый да, кимеми дә, бетми дә һәм ярдәмгə мохтаҗ түгел[3].

Лингвистик һәм дини мәгънәсе

«Әл-Кави» исеме, гадәттә, «Көчле», «Кодрәтле», «Камил көч Иясе» дип тәрҗемә ителә. Классик гарәп морфологиясендә qawiyy формасы тотрыклы һәм камил сыйфат мәгънәсен белдерә. Сүз вакытлыча көч яки аерым бер очракта өстенлек турында түгел, даими һәм абсолют хасият турында бара.

Ислам дини тәгълиматында бу исем әл-кудра — илаһи кодрәт төшенчәсе белән бәйле. Ислам тәгълиматы буенча, Аллаһ ярату, идарә итү һәм язмышны билгеләү өчен бернинди тышкы чараларга яки көч куллануга мохтаҗ түгел. Аның кодрәте чиксез. Коръәндә илаһи әмер идеясе түбәндәге формула белән тапшырыла: «Ул берәр нәрсәне теләсә, аңа фәкать: "Бул!" — дип әйтә, һәм ул була»[4].

«Әл-Кави» исеме шулай ук кешенең зәгыйфьлеге белән Яратучының Үзенә-үзе җитүчәнлеге арасындагы капма-каршылыкны ассызыклый. Кешенең көче тән, вакыт, яшь, шартлар һәм төрле чараларга бәйлелек белән чикләнгән. Илаһи кодрәт исә чик, ару-талу һәм кимчелекне белми. Бу яктан караганда, «Әл-Кави» исеме Исламның бер Аллаһлык турындагы тәгълиматы һәм Аллаһының асыл сыйфатларында тиңдәшсез булуы белән бәйле.

Коръән һәм Сөннәттә искә алыну

Коръәндә

«Әл-Кави» исеме һәм аның белән бер тамырлы сүзләр Коръәндә берничә аятьтә очрый, түбәндәгеләрне мисал итеп китерергә мөмкин:

  • «Әл-Хаҗ» сүрәсе, 22:40: «Хакыйкатьтә, Аллаһ — Кодрәт Иясе, Газиз»[5];
  • «Шура» сүрәсе, 42:19: «Хакыйкатьтә, Ул — Кодрәт Иясе, Газиз»[6];
  • «Әнфәл» сүрәсе, 8:52: «Хакыйкатьтә, Аллаһ — Көчле, газапта каты»[7];
  • «Һуд» сүрәсе, 11:66: «Хакыйкатьтә, синең Раббың — Кодрәт Иясе, Газиз»[8];
  • «Гафир» сүрәсе, 40:22: «Хакыйкатьтә, Аллаһ — Көчле, газапта каты»[9];
  • «Әл-Касас» сүрәсе, 28:76: «Хакыйкатьтә, Аллаһ — Кодрәтле вә Газиздер»[10].

Коръән мәгънәләренең кайбер тәрҗемәләрендә бу исем тәрҗемәче стиленә карап, «Всесильный» (Кодрәтле) яки «Сильный» (Көчле) дип бирелә. Рус телле традициядә мондый тәрҗемәләр, аерым алганда, Э. Кулиев һәм В. Порохова хезмәтләрендә очрый.

Сөннәттә

Аллаһның 99 исеме исемлегендә бу исемнең урыны Әбү Һөрәйрәдән риваять ителгән дәлилле хәдис белән раслана: «Аллаһының туксан тугыз, берсез йөз, исеме бар; кем аларны ятласа, Җәннәткә керер» (әт-Тирмизи риваять иткән, № 3507; шулай ук Ибн Мәҗәһ, № 3860, һәм Әхмәд ибн Хәнбәл җыентыкларында). Бу хәдиснең әл-Вәлид ибн Мөслим аша тапшырылган киңәйтелгән версиясендә санап кителгән исемнәр арасында Әл-Кави дә бар[11][12].

Әл-Кави исеме шулай ук төрле җыентыкларда китерелгән танылган дога составына керә:

« Аллахумма, инни асалю-ка би-анна ля-ка-ль-хамд, ля иляха илля Анта, Бади‘у-с-самавати ва-ль-арды, йа За-ль-джаляли ва-ль-икрами, йа Хаййу, йа Каййум
[13].
Имам Әбү Давыт әс-Сиҗистаниның «Сөнән» җыентыгы
 »

Бу доганы мөэминнәр физик хәлсезлек вакытларында, тормыш авырлыклары килгәндә яки гыйбадәттә һәм сабырлыкта көч сораганда кулланалар.

Дини аңлатма

«Әл-Кави» исеме хакимият, язмыш һәм тәвәккәлләү төшенчәләрен аңлау белән бәйле. Бу исемне аңлау чын көч-кодрәтнең кешегә дә, дәүләткә дә, байлыкка да, гаскәргә дә түгел, ә фәкать Аллаһыга гына хас булуын тануны аңлата. Бу кагыйдә мөселманнарның Яратучы ихтыяры алдында буйсынуын аңлавының нигезендә ята[14][15][16].

Мөэмин өчен «Әл-Кави» исеменең гамәли мәгънәсе берничә аспектта чагыла:

  • Ышаныч. Ислам тәгълиматы буенча, мөэмин бернинди көч тә Аллаһ көченнән өстен була алмавына ышана[14].
  • Таяныч. Ислам тәгълиматы буенча, хәлсезлек, авыру, курку яки югалту мизгелләрендә мөэмин Аллаһыга мөрәҗәгать итәргә тиеш, чөнки Аның кодрәте камил[17].
  • Сабырлык. Ислам тәгълиматында бу исемне аңлау мөэминнәргә сынауларны өметсезлеккә бирелмичә кичерергә ярдәм итә дип саный[18].
  • Ялган бәйлелекләрдән азат булу. Ислам тәгълиматы буенча, дөньяви көч-куәтнең вакытлыча икәнен аңлау мөэминнең байлыкка, дәрәҗәгә һәм хакимияткә бәйлелеген киметергә тиеш[19].
  • Тәфсир традициясендә «Әл-Кави» исемен үз эченә алган аятьләрне аңлатканда, кяферләрнең еш кына үз көч-куәтенә һәм сан ягыннан өстенлегенә алданулары, ләкин Коръәннең һәрдаим яратылган көчнең чикле булуын күрсәтүе ассызыклана. Бу «Әл-Кави» исемен дөньяның фанилыгы турындагы дини фикер йөртүнең (тәфәккүр) мөһим элементы итә[15] .

Охшаш исемнәрдән аермасы

Әл-Кави һәм Әл-Кауий

Әл-Кави, Әл-Кауий формалары бер үк илаһи исемне аңлата. Аермалыклар гарәп телендәге القويّ сүзен татар, казакъ, рус һәм башка мөселман язу традицияләрендә тапшыру үзенчәлекләре белән бәйле. Гарәп фонетикасы күзлегеннән караганда, сүз азагындагы й тартыгының икеләтелүе көчәйтелгән форманы белдерә, шуңа күрә фәнни транслитерация, гадәттә, al-Qawiyy вариантына омтыла[20].

Әл-Кави һәм Әл-Мәтин

Әл-Мәтин исеме «Нык», «Какшамас», «Җимерелмәс» дигәнне аңлата. Ислам дине нигезләрендә бу исемнәр якын, ләкин тәңгәл түгел. Әл-Кави беренче чиратта атрибут буларак камил көчнең үзенә ишарәли. Әл-Мәтин исә какшамаслыкны, тотрыклылыкны һәм абсолют ныклыкны ассызыклый. Шуңа күрә дини аңлатмаларда Әл-Кави эчке кодрәт тулылыгы белән, Әл-Мәтин какшамас булу һәм зәгыйфьлек булмау белән бәйләнә[21].

Әл-Кави һәм Әл-Газиз

Әл-Газиз исеме гадәттә «Кодрәтле», «Басып алынмас», «Олуг» дип тәрҗемә ителә. Аннан аермалы буларак, Әл-Кави нәкъ менә көч һәм кодрәт аспектына туплана. Әл-Газиз шулай ук бөеклек, ирешеп булмаслык һәм дәрәҗә мәгънәләрен үз эченә ала, Әл-Кави абсолют көчнең үзен генә белдерә[22].

Мәдәнияттә кулланылышы

Антропонимика

«Әл-Кави» исеме мөселман теофор исемнәре составында кулланыла. Иң танылган формасы — Габдел-Кави, ягъни «Көчле Затның колы» дигәнне аңлата. Мондый исемнәр Аллаһыга Аның күркәм исемнәренең берсе аша хезмәт итүнең традицион моделе буенча төзелә.

Каллиграфия һәм сәнгать

Аллаһының башка исемнәре кебек үк, «Әл-Кави» исеме ислам каллиграфиясендә  [рус.] (тат., мәчетләрнең дивар бизәкләрендә, дини графикада һәм декоратив-гамәли сәнгатьтә киң таралган. Каллиграфия гамәлендә ул еш кына Аллаһының 99 исеменә багышланган композицияләргә кертелә.

Транслитерация

Гарәп язуындагы القويّ сүзенең иң киң таралган фәнни транслитерациясе — al-Qawiyy. Рус һәм төрки телле дини әдәбиятта «Әл-Кави» һәм «Әл-Кауий» вариантлары очрый. Аермалыклар гарәп артиклен, сузык авазларның озынлыгын һәм икеләтелгән тартыкларны тапшыру үзенчәлекләренә бәйле[23][24].

Искәрмәләр

  1. ↑ Аль-Кавийй. 28 июль 2026 тикшерелде.
  2. ↑ Quran Dictionary: q-w-y (ингл.). The Quranic Arabic Corpus. Мөрәҗәгать итү датасы: 29 июль 2026.
  3. ↑ Неизменность атрибутов Аллаhа (рус.). Муфтият Республики Дагестан. Мөрәҗәгать итү датасы: 29 июль 2026.
  4. ↑ Сура 36 «Йа Син», аят 82. Quran Online. Мөрәҗәгать итү датасы: 29 июль 2026.
  5. ↑ Сура 22 «Аль-Хаджж», аят 40. Quran Online. Мөрәҗәгать итү датасы: 29 июль 2026.
  6. ↑ Сура 42 «Аш-Шура», аят 19. Quran Online. Мөрәҗәгать итү датасы: 29 июль 2026.
  7. ↑ Сура 8 «Аль-Анфаль», аят 52. Quran Online. Мөрәҗәгать итү датасы: 29 июль 2026.
  8. ↑ Сура 11 «Худ», аят 66. Quran Online. Мөрәҗәгать итү датасы: 29 июль 2026.
  9. ↑ Сура 40 «Гафир», аят 22. Quran Online. Мөрәҗәгать итү датасы: 29 июль 2026.
  10. ↑ Surah Al-Qasas Ayah 76 - Read, Listen, Translation, Tafsir - Quran.com [неопр.]. Quran.com. Мөрәҗәгать итү датасы: 28 июль 2026.
  11. ↑ 99 имён Аллаха и их значения. Islam.Global (10 май 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 27 июль 2026.
  12. ↑ Al-Qawiyy: The Strong One. MyIslam.org (26 февраль 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 24 июль 2026.
  13. ↑ Хадис 1495. https://sunna.e-minbar.com. Мөрәҗәгать итү датасы: 24 июль 2026.
  14. ↑ 1 2 Verse 2:165 (ингл.). The Quranic Arabic Corpus. Мөрәҗәгать итү датасы: 29 июль 2026.
  15. ↑ 1 2 Verse 3:26 (ингл.). The Quranic Arabic Corpus. Мөрәҗәгать итү датасы: 29 июль 2026. Чыганакка җибәрү хатасы: Ярамаган <ref> исемле тамга: «Quran326» исеме берничә тапкыр төрле эчтәлек өчен билгеләнгән
  16. ↑ Вера в Аллаха (рус.). Духовное управление мусульман Республики Татарстан. Мөрәҗәгать итү датасы: 29 июль 2026.
  17. ↑ Verse 65:3 (ингл.). The Quranic Arabic Corpus. Мөрәҗәгать итү датасы: 29 июль 2026.
  18. ↑ Аль-Кавый (الْقَوِيُّ) — Всесильный (рус.). Umma.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 29 июль 2026.
  19. ↑ Verse 40:21 (ингл.). The Quranic Arabic Corpus. Мөрәҗәгать итү датасы: 29 июль 2026.
  20. ↑ Romanization: Near East (ингл.). University of Washington Libraries. Мөрәҗәгать итү датасы: 29 июль 2026.
  21. ↑ Verse 51:58 (ингл.). The Quranic Arabic Corpus. Мөрәҗәгать итү датасы: 29 июль 2026.
  22. ↑ 99 имён Аллаха и их краткое толкование: Аль-Азиз (рус.). Azan.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 29 июль 2026.
  23. ↑ Quran Dictionary: q-w-y (ингл.). The Quranic Arabic Corpus. Мөрәҗәгать итү датасы: 29 июль 2026.
  24. ↑ Arabic into IPA: Romanization systems (ингл.). University of Sharjah. Мөрәҗәгать итү датасы: 29 июль 2026.

Сылтамалар

Төркемнәр