Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Айя Суфия мәчетен реставрацияләү (2025 елдан)

Айя Суфия мәчетен реставрацияләү (рус. Реставра́ция Свято́й Софи́и, төрекчә. Ayasofya’da restorasyon) — Истанбулда башланган Айя Суфия соборы бинасын ныгыту һәм реставрацияләү эшләре. Төп бурыч — «корылманы көчле җир тетрәү очрагына ныгыту» һәм борынгы корылмага «җир тетрәү вакытында иң аз зыян киләчәген» гарантияләү[1].

Төзекләндерү эшләрен гыйбадәт кылучылар һәм туристлар өчен мәчеткә керү мөмкинлеген япмыйча башкарырга карар ителә[2].

Реставрация технологиясе

Реставрация эшләрен башлар алдыннан Айя Суфия мәчетенең барлык корылмалары фотога төшерелеп, документлаштырыла. Тупланган материал нигезендә комплексның 3D-күчермәсе эшләнә[3]. Белгечләр, Айя Суфияның таяныч конструкцияләрен анализлап, беренче чиратта төп гөмбәзне һәм ярымгөмбәзләрне ныгытырга кирәк дигән нәтиҗәгә килгәннәр. Мозаика белән капланган эчке ягына зыян килмәсен өчен, эшләрне тышкы яктан башкарырга карар кылына. Гамәлдәге кургаш катламнары алынып, төзекләндереләчәк яки яңалары белән алыштырылачак. Мәдәни кыйммәтләрне саклау буенча төрек эксперты Әхмәт Гюлеч билгеләп үткәнчә, гөмбәзнең кургаш белән капланган япмасы алыначак, бозылган урыннарның күләме кургашны алганнан соң гына ачыкланачак, шуңа күрә беренчел ремонтның планына үзгәрешләр кертелергә мөмкин. Византия сәнгате тарихы буенча белгеч Асну Билбан Ялчын билгеләп үткәнчә, Айя Суфия соборы — «көтелмәгәнлекләр күп булган корылма… Сез реконструкция[ru] проектын эшлисез, әмма эш башлангач, барысы да башкача һәм проектка үзгәрешләр кертергә кирәк булачак»[4].

Эш барышы кешеләр сәламәтлегенә зыян китермәсен өчен, бинаның гөмбәзе вакытлыча корыч конструкция һәм брезент белән каплана, соңрак гөмбәз һәм ярымгөмбәзнең тышкы өслеген ныгыту һәм төзекләндерү эшләре башлана[2].

Гөмбәзнең эчке өслеген консервацияләү[ru], реставрацияләү һәм ныгыту эшләрен бер үк вакытта башкару өчен, соборның төп мәйданында урнаштырылган дүрт тимер багана белән терәтелгән, 43,5 метр биеклектәге корыч платформалар системасы куела. Эшләрне куркынычсыз һәм тиз башкару максатыннан, биеклеге 41 метр булган һәм 60 метр озынлыктагы башнялы кран проектлана. Ул бинаның көнчыгыш ягында һәм кран угы куркынычсыз әйләнә алган ераклыкта урнаштырыла[5].

Төп гөмбәзне ныгыту, кургаш япмаларны алмаштыру, мозаиканы консервацияләү, шулай ук фасадны һәм манараны төзекләндерү эшләре тәмамлангач, вакытлыча куелган корыч япма конструкциясе, платформа һәм башнялы кран сүтелә[5].

undefined

Реставрация вакыты

2025 елның апрелендә реставрациягә әзерлек эшләре башлана. Эшләр берничә елга планлаштырыла. Айя Суфия мәчете ремонт барышында да ябылмый, гыйбадәт кылучылар һәм туристлар мәчеткә керә ала (2024 елда Айя Суфия мәчетенә 7,7 млн турист килә, бер кешегә керү бәясе — 25 евро)[4][6].

Искәрмәләр

  1. ↑ Sosyal medyada ünlenen dağın zirvesindeki 'yalnız ev'in hikayesi: Tüm Türkiye senin evini konuşuyor (2025-04-16). 16 апрель 2025 тикшерелде.
  2. ↑ 1 2 Ayasofya'da tarihi restorasyon! Bakan Ersoy: Yapının özgün hali titizlikle korunacak (2025-04-14). 16 апрель 2025 тикшерелде.
  3. ↑ Ayasofya’da ana kubbeye tarihi restorasyon (2025-04-15). 17 апрель 2025 тикшерелде.
  4. ↑ 1 2 Ayasofya Kubbesi Restorasyonu İstanbul'da Başlıyor, Türkiye Turizmi Durdurmadan Simgesel Anıtı Korumak İçin 2025'te Kapsamlı Bir Koruma Projesi Başlatıyor [неопр.]. Hurriyet (15 апрель 2025).
  5. ↑ 1 2 Ünlü grafiti sergisine yasak (2025-04-15). 16 апрель 2025 тикшерелде.
  6. ↑ English, Duvar. Entry fee to be imposed on tourists visiting Hagia Sophia (2024-01-14). 17 апрель 2025 тикшерелде.

Төркемнәр