Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыруМәгълүмат
РУВИКИ ТУРЫНДА

Александр Бессонов

Александр Григорьевич Бессонов (14 декабрь 1848, Киров — 1917, Киров өлкәсе) — рус тел белгече, лингвист, этнограф, мәгърифәтче һәм фольклорчы. Рус география җәмгыятенең гамәли әгъзасы (1909).

Тәрҗемәи хәле

Вятка губернасының Вятка шәһәрендә 1848 елда туа.

Вятка руханилар семинариясен тәмамлагач, Казан руханилар академиясенә укырга керә һәм аның дин гыйлеме бүлеген 1877 елда тәмамлый. Укуын төгәлләгәч, Вятка губернасында һәм Казанда халык укытучысы булып эшли, Ырынбур татар укытучылар мәктәбендә укыта.

1882 елдан алып Ырынбур губернасы мәктәпләре һәм халык укуханәләре инспекторы вазифасын башкара[1]. 1909 елдан башлап Вятка губернасының Кукарка бистәсендәге семинария директоры булып эшли. Башкорт, казакъ, татар һәм удмурт телләрен иркен белә.

Башкорт телен беренче тикшерүчеләрнең берсе һәм «Башкортлар өчен әлифба» авторы буларак таныла. XIX гасыр ахырында — XX гасыр башында башкорт өязләрендә күпсанлы башкорт халык әкиятләрен язып ала, аларны рус теленә тәрҗемә итә һәм 1909 елда Рус география җәмгыятенә тәкъдим итә.

А. Г. Бессоновның исән чагында башкорт әкиятләре басылып чыкмый. Алар бары тик 1941 елда гына төркиятче, профессор Н. К. Дмитриев тырышлыгы белән аерым китап булып нәшер ителә. Ул җыентыкка җентекле фәнни тасвирлама бирә һәм башкорт фольклорының жанр үзенчәлекләре һәм поэтикасы турында кыйммәтле фикерләрен белдерә.

Фәнни һәм фольклор мирасы

Ел Хезмәтнең / җыентыкның исеме Төр Искәрмә
1907 «Башкортлар өчен әлифба» Уку ярдәмлеге Башкорт халык мәктәпләре өчен тәүге уку басмаларының берсе.
1909 «Башкорт, татар һәм кыргыз әкиятләренең кулъязма җыентыгы» Фольклор архивы Рус география җәмгыятенә тапшырыла; РГҖнең Кече алтын медаленә лаек була.
1941 «Башкорт халык әкиятләре» Академик басма Уфада И. Ю. Крачковский редакциясендә, Н. К. Дмитриевның кереш сүзе белән басылып чыга.

Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

  • Рус география җәмгыятенең Кече алтын медале (1909) — әкиятләр, риваятьләр һәм легендаларның кулъязма җыентыгы өчен.

Исемен мәңгеләштерү

Искәрмәләр

  1. ↑ Псянчин В. Ш. Бессонов Александр Григорьевич (рус.). Башкирская энциклопедия. ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия». Мөрәҗәгать итү датасы: 7 июль 2026.

Әдәбият

  • Башкирские народные сказки / Запись и пер. А. Г. Бессонова; под ред. И. Ю. Крачковского; вступ. ст. и прим. Н. К. Дмитриева. — Уфа: Башгосиздат, 1941. — 368 с.
  • Муратов С. Н. Башкирская сказка в записи А. Г. Бессонова из рукописного собрания Института востоковедения АН СССР // История, культура, языки народов Востока. — М.: Наука, 1970.
  • Самойлович А. Н. О рукописном собрании татарских, киргизских и башкирских сказок А. Г. Бессонова // Отчёт Императорского Русского географического общества за 1909 г. — СПб., 1910.

Сылтамалар

Төркемнәр