Александр Бондарь

1955 елның 27 маенда Чиләбе шәһәрендә туган.

1977 елда Новосибирск дәүләт университетын тәмамлый. 1977 елдан СССР Фәннәр академиясенең Себер бүлеге Төш физикасы институтында (рус. ИЯФ СО РАН) эшли: стажёр-тикшеренүче, өлкән лаборант, кече фәнни хезмәткәр, фәнни хезмәткәр, өлкән фәнни хезмәткәр вазифаларында. 1994 елдан — сектор мөдире, 1999 елдан — лаборатория мөдире, 2003 елдан — баш фәнни хезмәткәр^[1].

2013 елдан 2020 елга кадәр РФА Төш физикасы институтында Себер бүлеге директорының фәнни эшләр буенча урынбасары вазифасын башкара^[2]. Хәзерге вакытта — институтның баш фәнни хезмәткәре.

2025 елның маенда Россия Фәннәр академиясе, академикның материяне фундаменталь тикшерүгә һәм Россиядә тизләткеч технологияләрен үстерүгә керткән өлешен ассызыклап, аның 70 яшьлек юбилеен рәсми рәвештә билгеләп үтә^[3].

• 1994 елдан — физика-математика фәннәре кандидаты (диссертациясенең темасы — «МД-1 һәм КЕДР детекторларының чәчелгән электроннарын теркәү системалары»);
• 2003 елдан — физика-математика фәннәре докторы (диссертациясенең темасы — «Belle экспериментында B-мезоннар таркалуында CP-төгәллеге бозылуын өйрәнү»);
• 2003 елның 22 маеннан — РАН мөхбир-әгъзасы (Физик фәннәр бүлеге, төш физикасы секциясе);
• 2019 елның 15 ноябреннән — РАН академигы.

Югары энергияләр эксперименталь физикасы өлкәсендә белгеч. Каршы электрон-позитрон бәйләмнәрендәге (МД-1, КЕДР, КМД-2) экспериментларда катнаша. Кваркларның кушылу унитар өчпочмагының гамма-почмагын үлчәү методын эшләүгә һәм боттомонийның экзотик халәтләрен ачуга өлеш кертә^[4].

А. Е. Бондарь җитәкчелегендәге фәнни төркем ЦЕРНның Зур адрон коллайдерында LHCb халыкара экспериментында катнаша^[5]. Шулай ук «мегасайенс» класслы электрон-позитрон коллайдеры — Супер С-тау фабрикасы проектының идеологларының һәм төп эшкәртүчеләренең берсе булып тора^[6].

Фәнни-оештыру эше:

• Киләчәк тизләткечләр буенча халыкара комитет (ингл. International Committee for Future Accelerators, ICFA) әгъзасы^[4];
• «Ядерная физика» журналының редакция советы әгъзасы^[4];
• РФА Себер бүлегенең Төш физикасы институтының ике диссертация советы әгъзасы;
• РФА Себер бүлегенең физика-техника фәннәре буенча берләштерелгән гыйльми советы әгъзасы.
• ЦЕРНның фәнни планлаштыру Советы (2005–2012) һәм Belle коллаборациясенең башкарма комитеты (2002–2010) әгъзасы^[4].

1983 елдан Новосибирск дәүләт университетының физика факультетында укыта:

• 1992 елдан — тизләткечләр физикасы кафедрасында ассистент;
• 1996 елдан — доцент;
• 2007 елдан — элементар кисәкчекләр физикасы кафедрасы профессоры (профессор гыйльми исеме 2008 елда бирелә).

«Атом-төш физикасы һәм элементар кисәкчекләр» дип аталган фундаменталь еллык курсны эшләгән һәм укый, 2005 елдан «СР-бозылу физикасы» махсус курсын укыта.

2010–2020 елларда НДУ физика факультеты деканы вазифасын били^[1].

Фәнни журналларда өч йөздән артык мәкалә авторы. Хирш индексы 71^[7].

Төп басма хезмәтләре

• Бондарь А. Е., Грошев В. Р. и др. Пропорциональная камера с линией задержки для измерения координат с высокой точностью. Международное совещание по методике проволочных камер. Дубна, 1975.
• Блинов А. Е., Бондарь А. Е. и др. Измерение поляризации в накопителе методом рассеяния синхротронного излучения на встречном пучке // Труды 8-го совещания по ускорителям заряженных частиц. Протвино, 1982. Т. 2.
• Abe K., Bondar A. et al. Observation of large CP violation in the neutral B meson system // Phys. Rev. Lett. 2001. № 87. Р. 091812.
• Aulchenko V. M., Bondar A. E. et al. Measurement of the pion form-factor in the range 1,04 Gev to 1,38 GeV with the CMD-2 detector // JETP Lett. 2005. № 82. Р. 743—747; Pisma Zh. Eksp. Teor. Fiz. 2005. № 82. Р. 841—845.
• Poluektov A., Bondar A. et al. Measurement of phi (3) with Dalitz plot analysis of B+ → D (*) K (*) + decay // Phys. Rev. 2006. D. 73. Р. 112009.
• Бондарь А. Е., Пахлов П. Н., Полуэктов А. О. Наблюдение СР-нарушения в распадах В-мезонов // Успехи физических наук. 2007. Т. 177. № 7. С. 697—720.

• П. А. Черенков исемендәге премия РФА (2020) — боттомонийның яңа халәтләрен һәм экзотик боттомонийсыман халәтләрне табуга һәм өйрәнүгә багышланган хезмәтләр циклы өчен^[8];
• Украина милли фәннәр академиясенең «Монокристаллар институты» фәнни-технологик комплексының мактаулы докторы;
• «Россия Фәннәр академиясенә 300 ел» юбилей медале (2024)^[9].