Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Алексей Кондратьев

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Кондратьев фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Алексей Александрович Кондратьев (18 май 1930, Дүртөйле, Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы — 17 гыйнвар 2012, Уфа) — СССР һәм Россия нефть химиясе галиме, педагог, төбәк тарихын өйрәнүче һәм мәгърифәтче, техник фәннәр докторы (1974), профессор (1977). Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (1993), Чуаш Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (1995).

Тәрҗемәи хәле

1930 елның 18 маенда хәзерге Башкортстан Республикасның Шаран районына керә торган Дүртөйле авылында туа[1]. 1947 елда авыл урта мәктәбен көмеш медаль белән тәмамлый[2].

1953 елда Уфа нефть институтын (хәзерге Уфа дәүләт нефть техника университеты) «Нефть һәм газ эшкәртү технологиясе» белгечлеге буенча тәмамлый[1]. 1953—1999 елларда шул ук югары уку йортында эшли: «Химия технологиясе процесслары һәм аппаратлары» кафедрасы ассистенты (1953), өлкән укытучы (1960), доцент була. 1963 елда техник фәннәр кандидаты дәрәҗәсен ала[3].

1964—1987 елларда — химия технологиясе процесслары һәм аппаратлары кафедрасы мөдире (УДНТУ мәгълүматларына караганда, 1963—1971 һәм 1974—1987 елларда)[4]. Техник фәннәр докторы (1974)[1]. Башка мәгълүматлар буенча, доктор дипломы 1976 елның 13 августында бирелә[3]. Ул — профессор (1977), УДНТУ нефть химиясе һәм химия технологиясе кафедрасының баш фәнни хезмәткәре.

2012 елның 17 гыйнварында Уфада вафат була, туган авылы Дүртөйледә җирләнгән[5].

Фәнни эшчәнлеге

«Катлаулы колонналарда нефтьне һәм аны эшкәртү продуктларын фракцияләргә аеру теориясе һәм практикасы» фәнни мәктәбенә нигез сала[3]. Ректификация һәм абсорбция процессларын исәпләү ысулларын, нефтьне беренчел эшкәртүдә энергия чыгымнарын киметү һәм югары октанлы, экологик яктан чиста этил кушылмаган бензин җитештерүне арттыру ысулларын эшләү белгече була[1].

Өч диссертация советы әгъзасы була. Аның фәнни җитәкчелегендә 12 кандидатлык һәм 4 докторлык диссертациясе әзерләнә[1]; фәнни мәктәп мәгълүматлары буенча, 10 кандидатлык диссертациясенә җитәкчелек һәм 2 докторлык диссертациясенә фәнни киңәшчелек итә[3]. 200 дән артык (башка мәгълүматлар буенча, 240 тан һәм 300 дән артык) фәнни хезмәт, 84 уйлап табу авторлык таныклыгы һәм патент авторы була; аларның 30 дан артыгы 1980—1990 елларда нефть эшкәртү заводларында күп миллионлы икътисади нәтиҗә белән гамәлгә кертелә[3][5].

Ректификация теориясе буенча төп мәкаләләре СССР Фәннәр академиясенең «Теоретические основы химической технологии» (ТОХТ) журналында басыла.

Җәмәгать, төбәкне өйрәнү һәм мәгърифәтчелек эшчәнлеге

1980 еллардан Башкортстан һәм Чуашстанның иҗтимагый-сәяси тормышында актив катнаша[5].

Уфа шәһәренең чуаш мәдәнияте клубын (1986) һәм «Нарспи» фольклор-этнография ансамблен оештыручыларның берсе була; 1989 елдан И. Я. Яковлев исемендәге Уфа җәмгыяте рәисе, «Дружба» милли мәдәниятләр үзәген оештыру съезды делегаты (1989), Башкортстан Чуаш мәдәнияте җәмгыятен оештыручыларның берсе һәм беренче рәисе (1989—1998), 1998 елдан шәрәфле рәисе, Бөтендөнья чуаш милли конгрессын оештыру съезды делегаты (1992), Зур Совет әгъзасы, Башкортстан Республикасы Чуаш төбәк тарихын өйрәнүчеләр җәмгыяте рәисе (1994—1997), 1993—1995 елларда Уфаның Киров районы П. М. Миронов исемендәге чуаш якшәмбе мәктәбендә чуаш теле укытучысы һәм китапханәче була.

«Шур Адăл» («Ак Идел») әдәби берләшмәсен, «Суук-Чишмә авылы чуаш җәмгыяте» республика тарих-мәдәният үзәген, «Урал сасси» («Урал авазы») республика газетасын, З. Биишева исемендәге Стәрлетамак дәүләт педагогия академиясенең чуаш (хәзер чуаш-рус) бүлеген, Башкортстан Республикасы Халыклары ассамблеясен (2000 елның 3 июнендәге оештыру съезды делегаты) һәм Башкортстан чуашларының Канаш (съезд) төбәк иҗтимагый оешмасын оештыручыларның берсе була.

XIX—XX гасырларда Уфа губернасында эшләгән Сембер чуаш укытучылар мәктәбенең 150 дән артык чыгарылыш укучысы эшчәнлеге турында материаллар җыя, чуаш әдәбияты классиклары К. В. Иванов һәм Я. Г. Ухсайның шәҗәрәсен өйрәнә.

Чуаш, мордва, мари, башкорт, татар, рус һәм башка халыкларның күренекле әдәбият, фән, тарих һәм мәдәният эшлеклеләре турында 23 китапның авторы, төзүчесе һәм нәшире була. Берничә язучының иҗади мирасын һәм Бөек Ватан сугышы ветераннары китапларын саклап, бастырып чыгара.

Башкортстан Республикасы Инженерлык академиясенең хакыйкый әгъзасы (академик; 1994), Чуаш Республикасы Милли фәннәр һәм сәнгать академиясенең шәрәфле академигы (1994), Чуаш халык академиясенең хакыйкый әгъзасы (2008), чуаш халык академигы (1997), Россия Табигать белеме академиясенең мөхбир әгъзасы (2011) була. Ф. Әхмәрова исемендәге Уфа шәһәр төбәк тарихын өйрәнүчеләр җәмгыятендә актив катнаша.

Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

  • «1941—1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында фидакяр хезмәт өчен» медале;
  • «Укуда аерым уңышлар өчен» көмеш медале (1947);
  • БАССР Югары Советы Президиумының Мактау грамотасы (1968, 1978);
  • «Фидакяр хезмәт өчен. В. И. Ленинның тууына 100 ел тулу уңаеннан» медале (1970);
  • СССР Химия һәм нефть сәнәгате министрлыгының Мактау грамотасы (1973);
  • СССР Нефть эшкәртү һәм нефть химиясе сәнәгате министрлыгының Мактау грамотасы (1973);
  • «СССР нефть эшкәртү һәм нефть химиясе сәнәгате отличнигы» билгесе;
  • СССР Югары белем министрлыгының «Эштәге аеруча уңышлар өчен» билгесе;
  • «СССР уйлап табучысы» билгесе;
  • Уфа шәһәренең Мактау китабына кертелә (1973; башка мәгълүматлар буенча, 1979);
  • «Социалистик ярыш җиңүчесе» билгесе (1974, 1976, 1977);
  • Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (1993);
  • Чуаш Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (1995);
  • Китаплар җыю, өйрәнү һәм бастыру өчен С. М. Яндущ исемендәге бүләк лауреаты (2001);
  • Россия чуашларының Федераль милли-мәдәни автономиясенең Мактау грамотасы (2001);
  • Россия халыклары ассамблеясе дипломы;
  • Урал-Идел буе һәм Россия Федерациясе халыклары файдасына күпьеллык нәтиҗәле эшчәнлеге өчен Башкортстан чуашлары Канашының (съездының) башкарма комитеты Мактау грамотасы (2005);
  • Башкортстан Мәдәният һәм милли сәясәт министрлыгының Мактау грамотасы (2008);
  • «Чуаш халык академиясенең атказанган этномәдәният хезмәткәре» мактаулы исеме (2009).

Истемен мәңгеләштерү

2012 елда Башкортстан Республикасы Шаран районы Дүртөйле авылының муниципаль бюджет гомуми белем бирү урта мәктәбенә А. А. Кондратьев исеме бирелә. 2013 елда мәктәптә А. А. Кондратьев музее ачыла[5].

А. А. Кондратьевның фәнни хезмәтләре

  1. Кондратьев А. А. Проектирование установок первичной переработки нефти / А. А. Кондратьев, М. А. Танатаров, М. Н. Ахметшина, М. И. Медведева. Учебное пособие. — М.: Химия, 1975. — 200 с.
  2. Сборник трудов кафедры. Технология нефти и газа (вопросы фракционирования). № 1. 1967., № 2. 1971., № 3. 1975., № 4, 1975.
  3. Кондратьев А. А. Родники Слакбаша. — Уфа: 1996. — 170 с.
  4. Кондратьев А. А. Сердцу близкие имена. — Уфа: 1997. — 236 с.
  5. Кондратьев А. А. Свет из Симбирска. — Уфа: 1998. — 300 с.
  6. Кондратьев А. А. Святое окружение Прасковьи Кориной. — Чебоксары: 2001. — 320 с.
  7. Кондратьев А. А. Эшпаи — музыканты и композиторы из Кокшамар. — Уфа: 2003. — 256 с.
  8. Кондратьев А. А. Юртов — первый просветитель мордовского народа. — Уфа: 2004. — 136 с.
  9. Кондратьев А. А. Одна лишь музыка… — Уфа, 2008. — С. 146.
  10. Кондратьев А. А. Марийский учёный и просветитель В. М. Васильев. — Уфа: 2009. — 172 с.
  11. Кондратьев А. А. Избранные труды. Уфа, 2012. — С. 528.
  12. Кондратьев А. А. Учёный-просветитель Павел Миронов. Уфа: Китап, 2012 г. — 128 с., ил.
  13. Хрестоматия по истории и языку чувашского народа / Составитель Кондратьев А. А. — Уфа: 1996. — 160 с.
  14. Сборник документов Общества чувашской культуры Республики Башкортостан (1986—1996). Часть первая. / Составитель А. А. Кондратьев — Уфа: 1996. — 196 с.
  15. Иван Яковлев — выдающийся чувашский просветитель-педагог / Составитель А. А. Кондратьев — Уфа: 1998. — 238 с.
  16. Исследователи чувашской культуры и истории / Составитель А. А. Кондратьев — Уфа, 1998. — 278 с.
  17. Гурий Комиссаров — краевед и просветитель / Составитель А. А. Кондратьев — Уфа: 1999. — 525 с.

СССР Фәннәр академиясенең «Теоретические основы химической технологии» (ТОХТ) журналында басылган мәкаләләр:

  1. Кондратьев А. А. Перегонка и ректификация сложной (непрерывной смеси) // ТОХТ. Т. 3, № 1. 1969.
  2. Кондратьев А. А. Расчёт ректификационной колонны для разделения дискретно-непрерывной смеси // ТОХТ. Т. 4, 1970.
  3. Кондратьев А. А. Расчёт ректификации непрерывной смеси в колонне с несколькими вводами питания и отборами // ТОХТ, Т. 6, № 3. 1972.
  4. Кондратьев А. А. Сравнение математических моделей ректификации непрерывных смесей // ТОХТ. Т. 8, № 6. 1974.
  5. Кондратьев А. А. Особые случаи ректификации неидеальных смесей / А. А. Кондратьев, Л. Я. Серафимов, Л. Н. Фролова // ТОХТ. Т. 9, № 3. 1975.

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 Кондратьев Алексей Александрович (рус.). Чувашская энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 13 июль 2026.
  2. ↑ Алексей Кондратьев, Биография (рус.). peoples.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 13 июль 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 Теория и практика фракционирования нефти и продуктов её переработки в сложных колоннах (рус.). Известные учёные. Мөрәҗәгать итү датасы: 13 июль 2026.
  4. ↑ Нефтехимия и химическая технология. История кафедры (рус.). УГНТУ. Мөрәҗәгать итү датасы: 13 июль 2026.
  5. ↑ 1 2 3 4 Ушел из жизни чувашский учёный-просветитель Алексей Кондратьев (рус.). Башинформ (17 гыйнвар 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 13 июль 2026.

Әдәбият

  • Кондратьев Алексей Александрович // Башкирская энциклопедия. Т. 3. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2007.
  • Кондратьев Алексей Александрович // Национальная Академия наук и искусств Чувашской Республики. — Чебоксары: НАНИ ЧР, 2002.
  • Тарасов И. Г. Прокладывающий тропинку вперёд (на чуваш. языке) // Урал сасси. — 2000. — 18 мая.
  • Тус И. Жизнь прожить — не поле пройти (на чуваш. языке) // Хыпар. — 2010. — 14 июля.
  • Тарасов И. Он любил людей и работал для них // Вечерняя Уфа. — 2013. — 17 января.

Сылтамалар

Төркемнәр