Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыруМәгълүмат
РУВИКИ ТУРЫНДА

Андрей Алексеев (1930)

 

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Алексеев фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Андре́й Никола́евич Алексе́ев (11 декабрь 1930, Ленинград — 9 сентябрь 2015, Санкт-Петербург) — СССР зоологы, акарологы, медицина энтомологиясе, теоретик һәм гамәли паразитология өлкәсендә белгеч, медицина фәннәре докторы (1969), профессор (1970)[1]. Россия фәннәр академиясе каршындагы Паразитология җәмгыятенең беренче президенты.

Тәрҗемәи хәле

1930 елның 11 декабрендә Ленинградта туа. Аның әтисе, Николай Михайлович Алексеев, Хәрби-медицина академиясен тәмамлаганнан соң, хәрби табиб булып эшли. Әнисе, Зинаида Давыдовна Алексеева-Вербова, хореограф һәм СССРда нәфис гимнастика буенча беренче мәктәпләрнең берсен оештыручы була. Бөек Ватан сугышы елларында (1941—1944 еллар) гаилә Свердловскка, аннары Фрунзега эвакуацияләнә.

1954—1960 елларда армия сафларында хезмәт итә һәм Загорск белән Кировта СССР Саклану министрлыгының Фәнни-тикшеренү институтында эшли[2]. 1960—1970 елларда СССР Сәламәтлек саклау министрлыгының Бөтенсоюз дезинфекция һәм стерилизация фәнни-тикшеренү институтында кече, аннары өлкән фәнни хезмәткәр вазифасында эшли[3]. 1966 елда «тарих» белгечлеге буенча МДУны читтән торып тәмамлый. Диплом эшен «Б.э.к. V гасырда Афина» («Афины V в до н. э.») темасына яклый[3][2].

1963 елда «Изучение биологии и чувствительности к инсектицидам блох Ceratophyllus consimilis Wagn. 1898» темасына медицина фәннәре кандидаты дәрәҗәсенә диссертация яклый. 1969 елда «Кан суыручы буынаякларның һәм кеше авыруларын китереп чыгаручыларның үзара мөнәсәбәтләре («Взаимоотношения кровососущих членистоногих и возбудителей болезней человека (количественная характеристика взаимоотношений пар возбудитель—переносчик, изученных методом индивидуального дозированного заражения членистоногих)») темасына медицина фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый. 1970 елда профессор гыйльми исеме бирелә[3]. 1971 елдан 1986 елга кадәр Е. И. Марциновский исемендәге Медицина паразитологиясе һәм тропик медицина институтында эшли. 1977—1982 елларда Үзәк табиблар белемен камилләштерү институтында медицина энтомологиясе кафедрасы мөдире була. 1986—1990 елларда СССР Медицина фәннәре академиясенең Полиомиелит һәм вируслы энцефалитлар институтында эшли. 1990—1992 елларда И. М. Сеченов исемендәге Эволюцион физиология һәм биохимия институтында хезмәт итә. 1992 елдан РФА Зоология институтында эшли, анда антропоген ландшафтта паразитар системаларның эшләвен өйрәнү буенча төркемне җитәкли, аннары Молекуляр-генетик систематика лабораториясенең баш фәнни хезмәткәре вазифасын били[3][2]. 2015 елның 9 сентябрендә вафат була[2].

Фәнни эшчәнлеге

Антропоген йогынты шартларында төрле төркем кан эчүче буынтыкаяклыларның үзенчәлекләрен өйрәнә[4]. Андрей Алексеев паразитар системаның эмерджент (паразит һәм хуҗа үзара тәэсир итешкәндә яңа система барлыкка килү нәтиҗәсендә туган) үзенчәлекләре төшенчәсен кертә, инфекциянең күпсанлы тапшырылу юллары законын формалаштыра (кузгатучы белән алмашуның трансптиаль, дистант һәм омовампирик юлларын тасвирлый)[5], күпкомпонентлы паразитар системалардагы антагонистик һәм синергетик үзара тәэсир итешүләр концепциясен һәм иксод талпаннарында катнаш инфекцияләрнең специфик очравы концепциясен булдыра. Ул шулай ук катлаулы паразитар системалардагы процессларның төп механизмнарын аңлау өчен авыруларны күчерүче популяцияләрнең фенотипик һәм генотипик үзгәрүчәнлегенең әһәмиятен ачып бирә.

Лайм авыруы, талпан энцефалиты, эрлихиоз кузгатучылары күпләп зарарланганда, аларның буынтыкаяклы-күчерүчеләр организмы эчендәге мөнәсәбәтләрен тикшерә. Мохиттә авыр металл ионнарының күләме артканда, талпаннарның трансмиссив авыруларны активрак күчерүчегә әверелүен исбатлый[2]. Кошларның миграция юллары үзгәрүенең авыруларны күчерүче талпаннарның ареалларына йогынтысын һәм миграция юлларында эпизоотияләр үсешендә аларның ролен өйрәнә.

Борынгы текстлардагы авырулар тасвирламасын анализлау нигезендә, Алексеев Пелопоннес сугышы (б. э. к. 431—404 ее.) нәтиҗәләренә таплы тиф эпидемиясенең тәэсир итүен исбатлый, бу шәһәрдә авыл халкының туплануы, бетләр белән югары дәрәҗәдә зарарлануы һәм антисанитария шартлары белән бәйле була.

Е. И. Марциновский исемендәге институт хезмәткәрләре белән берлектә Андрей Алексеев малярияне күчерүче гөрәнкәләргә каршы көрәш өчен бактериаль препаратлар куллану турындагы мәгълүматларны гомумиләштерә. Зарарланган тере бөрчәләр белән эшләү куркынычсызлыгын тәэмин итү өчен, Алексеев аларны теркәү, микрокүчермә ясау, бу бөҗәкләрне автоматик санау өчен прибор уйлап таба. Бу прибор алга таба «Алексеев аппараты» дигән исем ала һәм листериоз, Иссык-Күль вирусы һ. б. авыруларның кузгатучылары һәм күчерүчеләре арасындагы мөнәсәбәтләрне өйрәнү өчен кулланыла. Шулай ук ул «тере кан эчүче буынтыкаяклыларны мәҗбүри ашату өчен аппарат» уйлап таба. В. М. Сафьянова үткәргән тәҗрибәләр нәтиҗәсендә москитларның эчәклегендә, бөҗәкне бер үк вакытта ике төрле лейшмания белән зарарлаганда, алар арасында генетик мәгълүмат алмашуы барганы күрсәтелә. Боррелиоз һәм талпан энцефалитының катнаш учакларында боррелияләрнең вируска карата сизгерлекне киметүен һәм кешеләрдә талпан энцефалиты авыруының барышын җиңеләйтүен исбатлый. Шул ук вакытта, вак хайваннарның боррелияләр белән зарарлануы никадәр көчлерәк булса, күчерүче популяциясендә талпан энцефалиты таралу ихтималы шулкадәр түбәнрәк була.

РФА каршындагы Паразитология җәмгыятен оештыручыларның берсе була һәм 1992 елдан 2003 елга кадәр аның беренче президенты вазыйфасын үти. Аның җитәкчелегендә биш съезд уза. 2003 елда Паразитология җәмгыятенең мактаулы президенты итеп сайлана.

1976 елдан 2005 елга кадәр БССОның «Күчерүчеләр биологиясе һәм аларга каршы көрәш» комитетында эксперт була, 1980—1994 елларда БССО/ФАО/ЮНЕП каршындагы «Күчерүчеләргә каршы көрәш өчен тышкы мохит белән идарә итү» комитетында тора[3][2]. 16 аспирант һәм 1 докторантның фәнни җитәкчесе була[4].

Фәнни җәмгыятьләрдә әгъзалыгы

Күп кенә фәнни җәмгыятьләрдә тора[3][2], шул исәптән:

  • Рус энтомология җәмгыяте (1966 елдан);
  • Американың Энтомология җәмгыяте (1995 елдан);
  • РФА каршындагы Паразитология җәмгыяте (нигез салучысы һәм 1992 елдан беренче президенты, 2006 елдан — мактаулы президенты)[3];
  • Скандинавия-Балтыйк паразитологлар җәмгыяте (1998 елдан);
  • Нью-Йорк фәннәр академиясе (1995 елдан).

Бүләкләре һәм танылуы

«Кораллы Көчләргә 40 ел» («40 лет Вооруженных Сил»), III дәрәҗә «Минсез хезмәт өчен» («За безупречную службу») медальләре[3], «Сәламәтлек саклау отличнигына» («Отличнику здравоохранения») күкрәк билгесе белән бүләкләнә[3]. Россиянең күренекле галимнәре өчен дәүләт фәнни стипендиясен ала (1994—1996, 1998—2000)[3].

Андрей Алексеев хөрмәтенә тараканга Rhabdoblattella alexeevi Anisyutkin, 2016 дип исем бирелә.

Басма хезмәтләре

568 публикация авторы, шул исәптән:

Китаплары

  • Алексеев А. Н., Кондрашова З. Н. Организм членистоногих как среда обитания возбудителей. — Свердловск: УНЦ АН СССР, 1985. — 181 с.
  • Алексеев А. Н., Маханько Е. В. Биологическая борьба с членистоногими - переносчиками возбудителей болезней человека : (Средства, методы, перспективы) : Учеб. пособие. — М.: ЦОЛИУВ, 1985. — 43 с.
  • Алексеев А. Н. Система клещ-возбудитель и её эмерджентные свойства. — СПб.: ЗИН РАН, 1993. — 204 с.
  • Алексеев А. Н., Лобзин Ю. В. Клещевые инфекции и их переносчики: современные проблемы паразитологии и эпидемиологии : лекция. — СПб.: Российская Воено-медицинская академия, 2005. — 39 с.
  • Алексеев А. Н. Кровососущие членистоногие в паразитарной системе : механизмы защиты и агрессии переносчиков возбудителей болезней : учебное пособие (Конспекты по зоологии беспозвоночных; вып. 2). — СПб.: Изд-во Санкт-Петербургского гос. ун-та, 2008. — 55 с. — ISBN 978-5-288-04771-8.
  • Алексеев А. Н., Дубинина Е. В. Блохи - домашние или домовые животные?. — М.: Товарищество научных изд. КМК, 2017. — 96 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-9909477-1-9.

Мәкаләләре

Искәрмәләр

  1. ↑ Памяти Андрея Николаевича Алексеева (1930–2015). Паразитология. Зоологический институт РАН (2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 17 май 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Памяти Андрея Николаевича Алексеева // Пест-Менеджмент. — 2015. — № 3. — С. 42—43. — ISSN 2076-8462. Архивировано 7 ноябрь 2020 года.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Андрей Николаевич Алексеев (1930‒2015) // Паразитология. — 2016. — Т. 30, № 3. — С. 243‒245. — ISSN 0031-1847. Архивировано 27 сентябрь 2020 года.
  4. ↑ 1 2 Чыганакка җибәрү хатасы: Неверный тег <ref>; для сносок :12 не указан текст
  5. ↑ Система клещ — возбудитель и ее эмерджентные свойства. Паразитология (1994). Мөрәҗәгать итү датасы: 17 май 2026.

Төркемнәр