Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыруМәгълүмат
РУВИКИ ТУРЫНДА

Булат Сөләйманов

Бу терминның башка аңлатмалары да бар, аларны карау өчен Сөләйманов битенә күчегез.

Булат (Бикбулат) Вәли улы Сөләйманов (28 май 1938, Сопра, Дубровински районы[d], Тара бүлгесе[d], Омск өлкәсе, РСФСР, СССР — февраль 1991, төмән, Төмән өлкәсе, РСФСР, СССР) — СССР татар шагыйре, прозаик, публицист һәм җәмәгать эшлеклесе. Себер татарлары язма әдәбиятына нигез салучыларның берсе, СССР Язучылар берлеге әгъзасы[1].

Тәрҗемәи хәле

Булат Сөләйманов 1938 елның 28 маенда Омск өлкәсенең Вагай районы Супра авылында (хәзер Төмән өлкәсендә) туа. Аның әтисе 1941 елда фронтка китә, әнисе дүрт улын тәрбияли. Булат бала чагыннан ук күмәк хуҗалык эшләрендә катнаша[1].

1946 елда мәктәпкә керә, ләкин башта ике ай гына укый ала. Авылдашлары ярдәме белән укуын дәвам итә һәм 1954 елда җидееллык мәктәпне тәмамлый. Аннары ике ел күмәк хуҗалыкта эшли, тракторчылар курсларында укый. 1956 елда Тубылга күчеп, татар урта мәктәбенә керә. Урта белемне 1961 елда экстерн тәртибендә ала[1].

1962 елда Казан дәүләт университетының тарих-филология факультетына укырга керә, әмма матди сәбәпләр аркасында укуын калдырырга мәҗбүр була. Салехардта йөкче, Омскта төзүче, шулай ук китапханәче һәм нефть промыселларында эшче булып хезмәт итә. 1974 елда А. М. Горький исемендәге Әдәбият институтының читтән торып уку бүлеген тәмамлый[2].

1980 елдан һөнәри әдәби иҗат белән шөгыльләнә. 1984 елда СССР Язучылар берлегенә кабул ителә. 1991 елның 5 мартында Төмәндә вафат була, Төмән районының Ембаево авылында җирләнгән[1].

Иҗаты

Булат Сөләймановның беренче шигырьләре 1958 елда Тубылда татар телендә чыккан «Ленин юлы» газетында басыла. Соңрак аның шигырьләре, хикәяләре һәм публицистик язмалары «Казан утлары», «Ялкын», «Юность», «Сибирские огни», «Урал», «Уральский следопыт», «Идел» журналларында, «Советская Татария», «Татарстан яшьләре» газеталарында, «Литературная Россия» атналыгында һәм Төмән өлкәсе матбугатында чыга. 1976 елда ул «Юность» журналы премиясенә лаек була[1].

1970 елда Казанда татар телендә «Беренче карлыгач» исемле 15 битле шигъри басмасы чыга. «Таңнар фонтаны» җыентыгы 1980 елда, «Ак метеор» китабы 1988 елда Татарстан китап нәшриятында нәшер ителә. 1998 елда Екатеринбургта «Мин себер татарымын» исемле поэзия, проза һәм публицистика җыентыгы вафатыннан соң басыла[2][1].

Әдәбият галиме Флёра Сәйфуллина Булат Сөләйманов шигъриятендә Себер образының кече ватанга мөнәсәбәт белдерә торган төп киңлеккә әверелүен, пейзаж лирикасының фәлсәфи һәм гражданлык лирикасы белән кушылуын билгели. Аның әсәрләрендә Себер табигате, төбәкнең иҗтимагый үзгәрешләре, хезмәт, тарихи хәтер, туган тел һәм Себер татарларының милли үзенчәлеге темалары күтәрелә[3].

Булат Сөләйманов публицистикасында Себер татарларының теле, мәдәнияте һәм иҗтимагый хәле турында яза. «Сибирские татары — кто они?» (1986), «Сибирские татары — кто мы?» (1988), «Нет языка — нет и народа» (1990) мәкаләләре шул мәсьәләләргә багышлана. Аның җәмәгать эшчәнлеге дә милли мәктәпләрне, туган телне һәм Себер татарларының мәдәни мирасын саклау проблемаларын күтәрү белән бәйле була[2][3].

Булат Сөләйманов шигырьләрен рус теленә Александр Гришин, Анатолий Васильев, Николай Шамсутдинов, Пётр Черкашин һәм башка авторлар тәрҗемә итә. Аерым әсәрләре башкорт, кыргыз, мукшы, әзәрбайҗан һәм башка телләргә тәрҗемә ителә[1].

Төп басмалары

  • «Беренче карлыгач» — шигъри басма (Казан, 1970);
  • «Таңнар фонтаны» — шигырьләр җыентыгы (Казан, 1980);
  • «Ак метеор» — шигырьләр җыентыгы (Казан, 1988);
  • «Мин себер татарымын» — поэзия, проза һәм публицистика җыентыгы (Екатеринбург, 1998, вафатыннан соң)[2][1].

Исемен мәңгеләштерү һәм өйрәнелүе

1998 елдан Төмәндә Булат Сөләйманов иҗатына һәм Себер татарларының теле, әдәбияты, тарихы һәм мәдәниятенә багышланган «Сөләйманов укулары» фәнни-гамәли конференцияләре үткәрелә. Фәнни форумнар Төмән өлкә фәнни китапханәсе, Төмән дәүләт университеты һәм Тубыл педагогика институты базасында оештырыла[3].

2002 елда Төмән шәһәре составындагы Казарово авылындагы урамга Булат Сөләйманов исеме бирелә. Ул яшәгән Супра авылы һәм Төмән шәһәрендәге йортларга мемориаль такталар эленә[1].

Шагыйрьнең иҗаты Төмән төбәге татар әдәбиятына багышланган монографияләрдә, диссертацияләрдә һәм конференция җыентыкларында өйрәнелә. 2019 елда Төмәндә рус һәм татар телләрендә «Булат Сулейманов и его наследие в отечественной культуре» мәкаләләр җыентыгы басыла[1].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Писатели Тюменской области. Сулейманов Булат Валикович (рус.). Тубыл муниципаль округының Үзәк китапханәсе. «Тубыл муниципаль округының Мәдәният үзәге» муниципаль автоном учреждениесе (5 март 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 17 сентябрь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 Сулейманов Булат Валикович — биография, произведения (рус.). Электронная библиотека тюменского писателя. Төмән шәһәренең Үзәк шәһәр китапханәләр системасы. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 сентябрь 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Сайфулина Ф. С. Татарская литература Тюменского региона: история и современность: автореферат диссертации на соискание учёной степени доктора филологических наук (рус.) (PDF). Казан дәүләт университеты (2008). Мөрәҗәгать итү датасы: 17 сентябрь 2026.

Әдәбият

  • Сәйфуллина Ф. С. Формирование и развитие татарской литературы Тюменского региона. — Тюмень: Вектор Бук, 2007. — 296 с.;
  • Булат Сулейманов и его наследие в отечественной культуре [неопр.]. — Тюмень: Печатник, 2019. — 455 с.;
  • Писатели Тюменской области: биобиблиографический указатель. — Свердловск, 1988. — С. 83—84..

Төркемнәр