Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Иван Утробин

Иван Степанович Утробин (10 март 1934, Тукай районы, Татарстан АССР — 25 июнь 2020) — СССР чаңгычысы, Инсбруктагы IX кышкы Олимпия уеннарының (1964) бронза призёры, Закопанеда узган дөнья чемпионатының (1962) бронза призёры, 15, 30, 50, 70 км дистанцияләрдә һәм эстафетада унике тапкыр СССР чемпионы. СССР атказанган спорт мастеры (1966), Красногорск районының мактаулы гражданины (2009)[1].

Тәрҗемәи хәле

Иван Утробин 1934 елның 10 мартында Татарстан АССРның Чаллы районы Орловка авылында (хәзерге — Татарстан Республикасының Яр Чаллы шәһәре микрорайоны) күп балалы тегермәнче гаиләсендә туа[2].

Балачактан авыл хуҗалыгында эшли, яшүсмер чагында элеваторга ашлык ташый һәм печән чапкычта эшли[3]. Мәктәпне тәмамлагач, Томск шәһәренә күчеп килә, анда «Сибэлектромотор» заводында механик җыю эшләре слесаре булып эшли һәм параллель рәвештә «Труд» ирекле спорт җәмгыятендә чаңгы ярышларына йөри. Күбесенчә зур күләмле көч таләп итә торган күнегүләрне үз эченә алган авторлык методикасы буенча шөгыльләнә[4].

1958 елда чаңгы ярышлары буенча СССР җыелма командасы составына керә. 1960 елда оборона предприятиесенең яшеренлек режимы аркасында Скво-Вэллида узачак VIII кышкы Олимпия уеннарына чыгуга рөхсәт ала алмый[1]. Халыкара ярышларда катнашу өчен Мәскәү өлкәсенең Красногорск шәһәренә күчеп килә, «Зоркий» спорт клубы, «Труд» һәм «Зенит» ирекле спорт җәмгыятьләре өчен чыгыш ясый[5][6].

Гренобльдәге 1968 елгы X кышкы Олимпия уеннарына кадәр югары спорт формасында була, ләкин спорт җитәкчелеге 34 яшьлек чаңгычыны яшь критерийлары буенча олимпия җыелма командасы составына кертми[3]. Шул ук сезонда бу карарның ялгыш булуын исбатлый, СССР чемпионатында берьюлы өч алтын медаль яулый (15, 50 һәм 70 км дистанцияләрдә)[3][7].

1968 елның җәендә Яр Чаллыда велосипедта шосседа әзерлек вакытында аны исерек шофёр идарә иткән автомобиль бәрә[3]. Авыр травмалар һәм аяк буыны зарарлану элеккеге функциональ әзерлек дәрәҗәсенә кайтырга мөмкинлек бирми, шуннан соң спортчы югары дәрәҗәдәге чыгышларда катнашмый[2].

1967—1970 елларда «Труд» ирекле спорт җәмгыятенең Мәскәү өлкә һәм шәһәр советларында тренер-укытучы булып эшли, аннары «Зоркий» спорт клубында тренерлык һәм оештыру эшенә күчә[8].

2020 елның 25 июнендә 87 нче яшендә Красногорскта вафат була[9], шәһәрнең Пенягино зиратында җирләнгән.

Чаңгы спорты инфраструктурасын үстерү

Иван Утробинның иҗади һәм новаторлык эшчәнлеге катлаулы рельефлы уникаль чаңгы трассаларын проектлауда һәм кулдан профильләүдә, шулай ук чаңгы майлары һәм парафиннарының оригиналь рецептларын булдырудан гыйбарәт[2].

Красногорскта Банька елгасы янындагы урман-парк зонасында үз куллары белән су чыгару системасы, агач күперләр һәм озын күтәрелешләр булдыра, шулай итеп танылган Красногорск трассасын («Утробин чаңгы юлы») формалаштыра. Бу трасса «Красногорск чаңгы юлы» бөтенроссия ярышлары (Көнчыгыш Европа континенталь Кубогы этабы) өчен базага әверелә[10]. Красногорсктагы чаңгы трассасы чаңгы ярышлары буенча Дөнья Кубогы этапларын үткәрү урыны буларак карала, ләкин Халыкара чаңгы спорты федерациясе (FIS) инспекциясе вакытында өстәмә ясалма калкулыклар өелгәнче, әйләнәдә 6 метр табигый биеклек аермасы җитми[2]. Ул карсыз чорда чаңгычыларның көч әзерлеге өчен авторлык тренажёрлары комплексын эшли[2].

Спорттагы казанышлары

Ул СССР спорты тарихында чаңгы программасының барлык индивидуаль ярыш дистанцияләрендә (15, 30, 50 һәм 70 км), шулай ук эстафета узышында СССР чемпионы исемен яулаган бердәнбер чаңгычы булып тора[3].

Халыкара стартлар
  • 1962 ел — Закопанеда (Польша) дөнья чемпионаты:
    • 4×10 км эстафетада бронза медаль (команда составында: Иван Утробин, Владимир Кузин, Геннадий Ваганов, Павел Колчин)[5];
    • 30 км индивидуаль узышта 7 нче урын[2];
    • 15 км узышта 15 нче урын[2];
  • 1964 ел — Инсбрукта (Австрия) IX кышкы Олимпия уеннары:
    • 4×10 км эстафетада бронза медаль (команда составында: Иван Утробин, Геннадий Ваганов, Игорь Ворончихин, Павел Колчин)[4];
    • 30 км индивидуаль узышта 17 нче урын[11];
  • 1962 ел — Лахти чаңгы уеннарында (Финляндия) 2 нче урын, Холменколленда (Норвегия) 50 км да 6 нчы урын, Фалун уеннарында (Швеция) эстафетада 2 нче урын һәм узышта 4 нче урын[2].
СССР чемпионатлары (12 алтын медаль)
  • 15 км дистанция — СССР чемпионы (1966);
  • 30 км дистанция — СССР чемпионы (1960, 1962, 1965);
  • 50 км дистанция — СССР чемпионы (1961, 1963, 1965, 1966);
  • 70 км супермарафон — СССР чемпионы (1965, 1967, 1968);
  • 4×10 км эстафета — СССР чемпионы (1962)[7].

Шулай ук Советлар Союзы чемпионатларының 4 көмеш (1960, 1963, 1965, 1966) һәм 3 бронза медален яулый[6].

Бүләкләре

  • СССР атказанган спорт мастеры (1966)[7];
  • «Хезмәттәге батырлык өчен» медале[8];
  • «Хезмәт ветераны» медале[1];
  • СССР Халык хуҗалыгы казанышлары күргәзмәсенең алтын, көмеш һәм бронза медальләре — спорт инвентаре эшләү һәм чаңгы стадионнарын профильләү өчен[8];
  • Красногорск районының мактаулы гражданины (Красногорск муниципаль районы депутатлар Советының 2009 елның 27 августындагы 443/26 санлы карары)[1].

Исемен мәңгеләштерү

  • Яр Чаллы шәһәрендә 1978 елдан бирле ел саен СССРның атказанган спорт мастеры Иван Утробин призларына ачык чаңгы ярышлары үткәрелә[3].
  • Красногорскта 1985 елдан бирле ел саен Иван Утробин призларына традицион чаңгы марафоны («Утробин чаңгы юлы») оештырыла[1].
  • Мәскәү өлкәсенең Красногорск шәһәрендәге «Зоркий» МАСОУ чаңгы стадионына рәсми рәвештә Иван Степанович Утробин исеме бирелгән[10].

Гаиләсе

  • Әтисе — Степан Утробин, авыл тегермәнчесе;
  • әнисе — Федора Утробина;
  • хатыны — чаңгычы-узышчы, СССР җыелма командасы өчен чыгыш ясаган һәм эстафетада Советлар Союзы чемпионы булган;
  • кызы бар[2][1].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 Красногорск шәһәр округы администрациясе. Иван Степанович Утробин вафат булды (рус.). Мәскәү өлкәсе Красногорск шәһәр округы администрациясенең рәсми сайты (26 июнь 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Андрей Краснов. Иван Утробин: «Я всю жизнь бегал на зубах» (рус.). «Лыжный спорт» журналы (28 июнь 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 Александр Медведев. Спортивный хронограф. Великий труженик Иван Утробин (рус.). «Аргументы и факты — Казань» газетасы (4 август 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 август 2026.
  4. ↑ 1 2 А. С. Пушкин исемендәге Томск өлкә универсаль фәнни китапханәсе. Томичи-олимпийцы: Утробин Иван Степанович (рус.). А. С. Пушкин исемендәге Томск ӨУФКның туган якны өйрәнү порталы (18 март 2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 август 2026.
  5. ↑ 1 2 Яр Чаллы шәһәре мэриясе. Утробин Иван Степанович (рус.). Яр Чаллы шәһәренең рәсми сайты (31 март 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 август 2026.
  6. ↑ 1 2 ТР ФА Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты. Утробин Иван Степанович (рус.). TATARICA Татар энциклопедиясенең электрон версиясе (1 гыйнвар 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 август 2026.
  7. ↑ 1 2 3 Спортивная Россия. Утробин Иван Степанович: профиль персоны (рус.). Infosport.ru мәгълүмат порталы (7 февраль 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 август 2026.
  8. ↑ 1 2 3 Красногорск шәһәр округы депутатлар Советы. Книга Памяти: Почётные граждане Красногорского района (рус.). Красногорск шәһәр округы депутатлар Советының рәсми сайты (9 май 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 август 2026.
  9. ↑ ТАСС мәгълүмат агентлыгы. Умер призёр Олимпийских игр в лыжных гонках Иван Утробин (рус.). Россиянең мәгълүмати телеграф агентлыгы ТАСС (26 июнь 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 август 2026.
  10. ↑ 1 2 «Зоркий» муниципаль автоном спорт-сәламәтләндерү учреждениесе. Лыжный стадион «Зоркий» имени Ивана Утробина (рус.). «Зоркий» МАСОУ рәсми сайты (15 гыйнвар 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 август 2026.
  11. ↑ International Olympic Committee. Innsbruck 1964 Cross Country Skiing 30km Men Results (ингл.). Official Olympic Results Database (1 гыйнвар 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 август 2026.

Әдәбият

  • Баташев А. Физкультура и спорт. — 2014. — Б. 14—17.
  • Энциклопедия Томской области / баш мөх. (әгәр күрсәтелсә). — Томск: Издательство Томского университета, 2009. — Т. 2. — Б. 862. — ISBN 978-5-7511-1917-1.

Сылтамалар

Төркемнәр