Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Илдус Якупов

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Якупов фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Илдус Дәүләт улы Якупов (рус. Ильдус Давлетович Якубов; 9 октябрь 1935, Иске Атлаш, Иске Кулаткы районы, Ульяновск өлкәсе — 18 октябрь 2021, Казан) — совет һәм Россия сәнгать эшлеклесе, композитор. Татарстан Республикасы композиторлар берлеге әгъзасе, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (1993).

Тормыш юлы

1935 елның 9 октябрендә Ульяновск өлкәсенең Иске Кулаткы районы Иске Атлаш авылында туган[1][2]. Беренче музыкаль белемен скрипка буенча музыкант А. Ф. Бормусовта ала[3][2]. 1959 елда Казан музыка училищесының теоретик-композиторлык бүлеген (А. С. Леман классы) тәмамлый[4]. 1959—1964 елларда Казан дәүләт консерваториясендә А. С. Леман классында композиция буенча белем ала, диплом эше итеп Беренче симфониясен тәкъдим итә[1][3][2].

Иҗаты

Илдус Якуповның иҗатына киң жанр диапазоны, тематиканың төрлелеге хас. Күп әсәрләре балаларга багышланган[1]. Композитор 12 симфония, инструменталь концертлар (фортепиано, скрипка, виолончель, флейта өчен), камера-инструменталь әсәрләр, вокаль цикллар, 50 дән артык җыр иҗат иткән[1][3].

Төп әсәрләре[1][3][2][5]:

  • опералар: «Горе от ума» (А. С. Грибоедов, 1975), «Джельсомино ялганчылар илендә» (Дж. Родари, 1976; М.Җәлил исемендәге Татар опера һәм балет театрында 1991 елда куела), «Тартюф» (Мольер);
  • балетлар: «Сказки об Италии» (М. Горький, 1965), «Ходжа Насретдин» (Л. Соловьёв, 1966), «Вий» (Н. В. Гоголь, 1972), «Оловянный солдатик и балерина» (Г. Х. Андерсен, 1976), «Гибель Атлантиды» (А. Беляев, 1977);
  • фортепиано өчен 24 прелюдия (1978), орган өчен 24 прелюдия һәм фуга (1981)[1][6].
  • вокаль әсәрләр: Я. Райнис (1967), А. Пушкин (1977) шигырьләренә цикллар, «Кыз җыры» (М. Җәлил), «Язгы таң» (Н. Гайсин), «Җир йолдызлары» (С. Шакир) һ. б.[1].
  • оратория: «Зәңгәр кош» (2009)[4][7].

Якуповның балалар өчен иҗат ителгән әсәрләре уку-укыту процессында даими рәвештә кулланыла. Композиторның әсәрләре «Татар фортепиано музыкасы буенча хрестоматия»гә кертелгән[8]. Балалар өчен шулай ук «Бишек җыры» (1966), «Балалар өчен ун җыр» («Десять детских песен», 1968), «Батыр куян» (1977) җыентыклары бар[1].

Тәнкыйтьчеләр билгеләвенчә, Якупов музыкасы стиле уйчанлык һәм хыялыйлык төсмерләренә ия. «Шактый катлаулы, әмма нәфис, нәзберек гармоник тел»е иҗатының көчле ягы буларак бәяләнә[3][9].

Җырлары

Татар шагыйрьләре сүзләренә язган лирик һәм эстрада җырлары:

  • «Үрмәле гөл» (Резеда Вәлиева сүзләре);
  • «Яшьлегемә кире кайтыр идем» (Әхмәт Ерикәй сүзләре);
  • «Язгы таң» (Н. Гайсин сүзләре);
  • «Яңгыр яуганда» (Җәүдәт Дәрзаман сүзләре);
  • «Зәңгәр күккә карап атлыйм»;
  • «Яратам»;
  • «Сайра, тальян»;
  • «Зәңгәр көймә» (Разил Вәлиев сүзләре);
  • «Көзге шатлык» (Разил Вәлиев сүзләре);
  • «Нурлы Казан» (Фәннур Сафин сүзләре);
  • «Нинди синең күзләрең» (Эльмира Шәрифуллина сүзләре).

Бүләкләре

  • Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (1993)[1][3].

Вафаты

2021 елның 18 октябрендә[1][2] Казанда озак авырудан соң вафат. COVID-19 коронавирус инфекциясеннән соң өзлегүләр нәтиҗәсендә йөрәге тибүдән туктый[5][10].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Якубов Ильдус Давлетович (рус.). Tatarica. Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 Скончался выдающийся композитор Ильдус Якубов (рус.). Министерство культуры Республики Татарстан (19 октябрь 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 Якубов Ильдус Давлетович (1935–2021) (рус.). Союз композиторов России. Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
  4. ↑ 1 2 Композитор Илдус Дәүләт улы Якуповка 80 яшь. Татарстан Республикасы Милли китапханәсе. Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
  5. ↑ 1 2 От осложнений после COVID-19 умер татарстанский композитор Ильдус Якубов (рус.). НТР 24 (19 октябрь 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
  6. ↑ Двадцать четыре прелюдии : для фортепиано (рус.). НЭБ. Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
  7. ↑ В Большом концертном зале пройдет юбилейный концерт композитора Ильдуса Якубова (рус.). Татар-информ (24 ноябрь 2005). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
  8. ↑ Дулат-Алеев В. Р. Татарская музыкальная литература. — Казан: Казанская государственная консерватория. — 486 с. — ISBN 5-85401-082-8.
  9. ↑ ҮЗ АҺӘҢЕ БАР. «Казан утлары» журналы (1985). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.
  10. ↑ Скончался выдающийся композитор Ильдус Якубов (рус.). Министерства Республики Татарстан (19 октябрь 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 апрель 2026.

Әдәбият

  • Дулат-Алеев В. Р. Татарская музыкальная литература. — Казан. — 486 с. — ISBN 5-85401-082-8.

Сылтамалар

Төркемнәр