Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыруМәгълүмат
РУВИКИ ТУРЫНДА

Мөдәррис Вәлиев

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Вәлиев фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар
РУВИКИ проектының татар бүлегендә Маннапов фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар


Мөдәррис Харис улы Вәлиев (әдәби тәхәллүсе Салих Маннапов, 30 май 1953, Әлки районы, Татарстан АССР — Казан) — СССР һәм Россия татар әдәбият тәнкыйтьчесе, шагыйрь, нашир, тәрҗемәче һәм әдәбият галиме. Филология фәннәре кандидаты (2002), Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (1989). 1983 елдан - ССРБ Язучылар берлеге әгъзасы[1].

Тәрҗемәи хәле

Мөдәррис Вәлиев 1953 елның 30 маенда Татарстан АССРның Әлки районы Яңа Камка (Мәүләшә) авылында туа. Әтисе 1953 елда сугышта алган яраларыннан вафат булганнан соң, ике айлык чагыннан Татар Мулласы авылында әнисе ягыннан бабасы Габделмәгыйз Маннапов гаиләсендә тәрбияләнә. Башлангыч белемне шунда ала, урта мәктәпне Алпар авылында тәмамлый[2].

1971—1976 елларда Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты бүлегендә укый. Студент елларында «Әллүки» әдәби түгәрәген җитәкли, шигырьләре күмәк җыентыкларда һәм республика матбугатында басыла[2].

1976—1979 елларда «Татарстан яшьләре» газетында хәбәрче һәм бүлек мөдире, 1979—1989 елларда «Казан утлары» журналында өлкән мөхәррир, җаваплы сәркатип һәм баш мөхәррир урынбасары булып эшли. 1989—1992 елларда Татарстан китап нәшриятының баш мөхәррире, 1992—2009 елларда «Мәгариф» милли китап нәшрияты директоры була. 2010—2016 елларда Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институтында директорның фәнни эшләр буенча урынбасары һәм текстология бүлеге мөдире вазифаларын башкара[1].

Казан дәүләт гуманитар-педагогика университетында доцент булып эшли, «Нәшрият эше һәм редактор хезмәте» махсус курсын укыта[2]. 1989 елдан - Татарстан Язучылар берлеге идарәсе әгъзасы[1].

2020 елның 27 августында Казанда вафат була. 28 августта Казанның Киндери зиратында җирләнгән[3].

Иҗаты һәм фәнни эшчәнлеге

Әдәби тәнкыйтькә караган беренче мәкаләләре 1970 еллар ахырында республика матбугатында басыла. «Сезгә ышанам» (1984), «Тамыр тирәнлеген яфрак тоя» (1988), рус телендәге «Возвращение Звезды» (1992) һәм «Гамәл дәфтәре» (2003) җыентыкларында XX гасыр татар әдәбияты, аерым язучылар иҗаты һәм әдәби хәрәкәт мәсьәләләренә багышланган хезмәтләре тупланган[2].

1998 елда «Яшьлектән хат» шигырьләр җыентыгы нәшер ителә. «Китап: Татарстанда нәшрият эше. Соңгы ун елдагы нәтиҗәләр һәм проблемалар» (2001) китабында нәшрият эше һәм татар китабы мәсьәләләренә караган мәкаләләре һәм чыгышлары басылган[2].

2002 елда «XX гасыр ахыры татар балалар әдәбияты һәм балалар китабы» темасына кандидатлык диссертациясе яклый. Нәшрият эше тарихы, китап редакторы хезмәте һәм татар балалар әдәбияты буенча уку әсбаплары һәм фәнни хезмәтләр яза[2].

Чуаш язучысы Михаил Юхманың «Көнгыш — үлемсезлек кошы» (1987) һәм Зөфәр Фәтхетдиновның «Үлем элмәге» (1991) романнарын татар теленә тәрҗемә итә[1]. Соңгы елларында Чыңгыз Айтматовның «Чыңгызханның ак болыты» повестен, Ольга Иванованың «Казан патшабикәләре» китабын һәм «Без бер тамырдан» Россия халыклары легендалары һәм мифлары җыентыгын татарчага тәрҗемә итә[3][4].

Төп хезмәтләре

  • Сезгә ышанам: тәнкыйть мәкаләләре. — Казан: Татарстан китап нәшрияты, 1984.
  • Тамыр тирәнлеген яфрак тоя: әдәбият турында уйланулар. — Казан: Татарстан китап нәшрияты, 1988.
  • Возвращение Звезды: литературная публицистика, эссе. — Казань: Татарское книжное издательство, 1992.
  • Яшьлектән хат: шигырьләр. — Казан: Татарстан китап нәшрияты, 1998.
  • Китап: Татарстанда нәшрият эше. Соңгы ун елдагы нәтиҗәләр һәм проблемалар. — Казан: Мәгариф, 2001.
  • Гамәл дәфтәре: әдәбият һәм тормыш турында уйланулар. — Казан: Татарстан китап нәшрияты, 2003.
  • Нәшрият эше: тарих, теория, гамәл. — Казан, 2003.
  • Китапчылык тарихы. — Казан, 2005.
  • Милли нәшрият һәм китап редакторы: югары уку йортлары өчен уку әсбабы. — Казан: Мәгариф, 2006. — ISBN 5-7761-1655-9[5].
  • Визитная карточка: изборник. — Казань: Милли китап; Магариф, 2008. — 144 с. — ISBN 978-5-88473-048-9[6].

Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 Вәлиев Мөдәррис Харис улы. TATARICA татар энциклопедиясе. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 сентябрь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Вәлиев Мөдәррис. Татарстан Республикасы Язучылар берлеге. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 сентябрь 2026.
  3. ↑ 1 2 Гөлнар Гарифуллина. «Аңа китап җене кагылган иде» — Татар җәмәгатьчелеге Мөдәррис Вәлиев белән бәхилләште. Интертат (28 август 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 17 сентябрь 2026.
  4. ↑ 1 2 Рузилә Мөхәммәтова. Мөдәррис Вәлиев Державин премиясе акчасына Лаеш мәктәпләренең берсенә булышачак. Татар-информ (30 июль 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 17 сентябрь 2026.
  5. ↑ Милли нәшрият һәм китап редакторы: югары уку йортлары өчен уку әсбабы (рус.). Милли электрон китапханә. Мөрәҗәгать итү датасы: 17 сентябрь 2026.
  6. ↑ Визитная карточка: изборник (рус.). Татарское книжное издательство (2008). Мөрәҗәгать итү датасы: 17 сентябрь 2026.

Сылтамалар

Төркемнәр