Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Павел Цаплин

РУВИКИ проектының татар бүлегендә шундый фамилия белән башка кешеләр турында мәкаләләр бар: Цаплин.

Павел Алексеевич Цаплин (23 декабрь 1906, Самара губернасы — 1937, Арчена, Мурсия (автономияле төбәк)) — СССР танкчы-офицеры, Эшче-крестьян Кызыл Армиясе капитаны, 1936—1939 еллардагы Испаниядәге Ватандашлар сугышында катнашучы. Советлар Союзы Герое (1937 ел, вафатыннан соң)[1].

Тәрҗемәи хәле

Павел Цаплин 1906 елның 23 декабрендә (иске стиль буенча 10 декабрьдә) Самара губернасының Бөгелмә өязе Мордва Афонькәсе авылында (хәзерге — Татарстан Республикасының Чирмешән районы Мордва Афонькәсе авылы) мордва крестьян гаиләсендә туа. Милләте буенча — мордва[2].

1921 елда, 15 яшендә, Идел буендагы күпләм ачлык вакытында ата-анасын югалта һәм балалар йортында тәрбияләнә[1]. Тулы булмаган урта мәктәпне тәмамлый, шуннан соң язмышын хәрби хезмәт белән бәйли[2].

1923 елдан Эшче-крестьян Кызыл Армиясе сафларында хезмәт итә. 1926 елда Тула пехота команда мәктәбен тәмамлый[3]. Идел буе хәрби округының укчылар бүлекчәләрендә командалык вазифаларында хезмәт итә: 1 нче Казан укчылар дивизиясенең комендант ротасында, аннары 2 нче Ульяновск укчылар полкында хезмәт итә[2].

Эшче-крестьян Кызыл Армиясенең автобронетанк көчләренең моторлаштырылуы һәм үсеше белән бәйле рәвештә, 1932 елда яңадан әзерлек үтә һәм А. С. Бубнов исемендәге Ленинград бронетанк команда составын камилләштерү курсларын тәмамлый[1]. К. Е. Ворошилов исемендәге 5 нче механикалаштырылган корпусының 13 нче механикалаштырылган бригадасында (Мәскәү хәрби округы, Наро-Фоминск шәһәре) танк взводына һәм танк ротасына командалык итә[3]. 1937 елдан - ВКП(б) әгъзасы[2].

Сугышчан юлы

1936 елның көзендә капитан Павел Цаплин, франкочы фетнәчеләргә һәм итальян-герман интервентларына каршы көрәштә Испания Республикасына интернациональ ярдәм күрсәтү өчен, беренче совет хәрби белгеч-танкчылары арасында ирекле булып языла[1]. Испаниягә 1936 елның октябрендә килә; сугышчан документларда һәм радиоалмашуда «Чаплин» псевдонимы белән эш итә[3].

Башта Арчена шәһәрендәге (Мурсия провинциясе) танк уку үзәгендә СССРдан килгән бронетанк техникасын (Т-26 танкларын) кабул итү, матди частьны формалаштыру һәм испан экипажларын укыту белән шөгыльләнә[1].

1936 елның декабрендә Мадрид тирәсендәге вәзгыять кискенләшү сәбәпле, комбриг Дмитрий Павловның («де Пабло» оператив псевдонимы) бронетанк бригадасы составында Т-26 танклары ротасы командиры итеп билгеләнә[3]. Мадрид, Теруэль һәм Харама юнәлешләрендә каты саклану һәм һөҗүм сугышларында катнаша[1]. Мадрид янындагы беренче сугышлардагы уңышлары өчен 1937 елның 2 гыйнварында Кызыл Йолдыз ордены белән бүләкләнә[2].

Батырлыгы

Теруэль юнәлешендәге сугышлар барышында капитан Павел Цаплин җитәкчелегендәге танк ротасы, франкочыларның ныгытылган ут нокталарын уңышлы бастырып, дошманның тере көченә һәм бронетехникасына зур зыян китерә[1]. Сугышларның берсендә, аның танкы дошман артиллериясе тарафыннан зыян күреп, йөри алмас хәлгә килгәч, капитан сугыш машинасын ташлап китми һәм 8 сәгать дәвамында хәрәкәтсезләндерелгән танктан өзлексез әйләнә-тирәли сугыш алып бара, дошманның өстенлекле көчләренең һөҗүмнәрен кире кайтара һәм ярдәм килгәнгә кадәр биләгән позициясен саклап кала[2].

1937 елның февралендә, Харама елгасындагы киңкүләмле сугыш вакытында, Цаплинның танк ротасы, Мадрид — Валенсия стратегик шоссесын саклап, һөҗүм итүче фетнәчеләргә һәм Италия экспедиция корпусы частьларына каршы өзлексез контрһөҗүмнәр алып бара. Дошман оборонасын өзү вакытында рота командирының танкына кабат снаряд тия һәм ул яна башлый. Авыр яраланган килеш, капитан янып торган машинадан чыга һәм экипаж тарафыннан сугыш кырыннан алып кителгәнчегә кадәр шәхси коралыннан дошманга ут ачуны дәвам итә[1].

Авыр кыйпылчыклы яралар һәм пешүләр белән Арчена шәһәрендәге (Мурсия провинциясе) совет хәрби госпиталенә китерелә, анда 1937 елның февралендә, 31 нче яшендә алган яраларыннан вафат була[3]. Хәрби хөрмәт күрсәтелеп, Арчена шәһәренең (Испания) хәрби зиратында җирләнә[2].

СССР Үзәк Башкарма Комитетының 1937 елның 27 июнендәге карары белән Хөкүмәтнең Советлар Союзының оборона куәтен ныгыту буенча махсус биремнәрен үрнәк үтәгәне һәм бу вакытта күрсәткән батырлыгы өчен капитан Павел Алексеевич Цаплинга үлгәннән соң Ленин ордены белән бергә Советлар Союзы Герое исеме бирелә (ул ил тарихында 46 нчы Советлар Союзы Герое һәм Татарстаннан чыккан, СССРның иң югары дәрәҗәдәге бүләгенә лаек булган беренче кеше була)[4].

Бүләкләре

Исемен мәңгеләштерү

  • Советлар Союзы Герое Павел Цаплинның исеме Россия Федерациясе Оборона министрлыгының электрон мәгълүмат базаларына һәм хәтер китапларына («ОБД Мемориал», «Память народа»), шулай ук Татарстан Республикасының Хәтер китабына кертелгән[5].
  • Павел Цаплин исеме Татарстан Республикасы Чирмешән районының туган авылы Мордва Афонькәсендәге урамга бирелгән[6].
  • Герой исеме белән Саранск шәһәренең (Мордовия Республикасы) Октябрь районындагы төзекләндерелгән Цаплин бульвары аталган, анда танк-һәйкәл куелган һәм янәшәдәге торак йорт фасадында герой портреты белән зур мурал ясалган[7][8].
  • Павел Цаплин хөрмәтенә бюст һәм истәлекле стенд Чирмешән авылындагы (Татарстан Республикасы Чирмешән районының үзәге) Геройларның Дан мемориалында урнаштырылган[2].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Институт Татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ. Цаплин Павел Алексеевич (рус.). Электронная версия Татарской энциклопедии TATARICA (1 гыйнвар 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Администрация Черемшанского муниципального района. Герои-черемшанцы: Цаплин Павел Алексеевич (рус.). Официальный сайт Черемшанского муниципального района Республики Татарстан (5 май 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 Патриотический интернет-проект «Герои страны». Герой Советского Союза Цаплин Павел Алексеевич (рус.). Warheroes.ru (15 март 2007). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 август 2026.
  4. ↑ Электронная книга памяти Республики Татарстан / Музей-мемориал Великой Отечественной войны. Они не вернулись из боя: Цаплин Павел Алексеевич (рус.). Мемориальный портал «Кремник.ру» (9 май 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 август 2026.
  5. ↑ Министерство обороны Российской Федерации. Электронный банк документов периода локальных войн и Великой Отечественной войны: Цаплин Павел Алексеевич (рус.). Обобщённый банк данных «Мемориал» (ОБД Мемориал) (1 гыйнвар 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 август 2026.
  6. ↑ Администрация Черемшанского муниципального района. Мордовско-Афонькинское сельское поселение Черемшанского района (рус.). Официальный сайт Черемшанского муниципального района Республики Татарстан (3 октябрь 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 август 2026.
  7. ↑ Редакция еженедельника «Столица С». В Саранске после комплексного благоустройства открыли бульвар Цаплина (рус.). Сетевое издание «Столица С» (8 сентябрь 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 август 2026.
  8. ↑ Туристско-информационный центр Республики Мордовия. Достопримечательности Саранска: Бульвар П. А. Цаплина (рус.). Официальный туристский портал Республики Мордовия (10 сентябрь 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 август 2026.

Әдәбият

  • Герои Советского Союза / пред. редкол. И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2. — С. 698. — 863 с. — ISBN 5-203-00536-2.
  • Кузнецов И. И., Джога И. М. Первые Герои Советского Союза (1936—1939). — Иркутск: Издательство Иркутского университета, 1983. — С. 94—96.
  • Татарская энциклопедия / гл. ред. М. Х. Хасанов. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2014. — Т. 6. — С. 272. — ISBN 978-5-902375-11-1.
  • Борцы за счастье народное / сост. М. Б. Садыков. — Казань: Татарское книжное издательство, 1987. — С. 312—315.

Сылтамалар

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр