Рәүф Насыйров

1935 елның 11 ноябрендә Башкорт АССРның Учалы районы Кожай (хәзерге — Кажай) авылында туа^[1].

Нәүрүз урта мәктәбен тәмамлый. Миасс шәһәрендәге заводта шомартучы булып эшли, СССР Кораллы Көчләре сафларында хәрби хезмәт үтә. Запаска чыкканнан соң, Учалы районының Поляковка совхозында радиотелеграфист һәм кадрлар бүлеге башлыгы булып эшли^[2].

Стәрлетамак дәүләт педагогика институтында укый, ә 1970 елда Свердловск шәһәрендә А. М. Горький исемендәге Урал дәүләт университетының журналистика факультетын тәмамлый^[1][2].

1950 нче еллар азагыннан вакытлы матбугатта басылып чыга^[2]. 1960—1982 елларда Учалының «Серп и Молот» район газетасында әдәби хезмәткәр, бүлек мөдире, редактор урынбасары һәм редактор булып эшли (1962—1963 елларда «Урал» газетасы редакциясендә эшли).

1982 елдан Уфада республика матбугатына эшкә күчә: «Совет Башкортостаны» («Башкортостан») республика газетасында пропаганда бүлеге мөдире һәм баш мөхәррир урынбасары вазыйфаларын били, 1996 елдан «Ватандаш» иҗтимагый-сәяси журналында бүлек мөхәррире, 2001—2002 елларда — «Агыйдел» әдәби-нәфис журналы хезмәткәре була^[1][2].

2014 елның 6 июнендә Уфада вафат була. Туган ягында — Башкортстан Республикасының Учалы районы Кажай авылында җирләнә^[1].

Матур әдәбиятта 1977 елда «Агыйдел» журналында басылган «Тораташ өстендә таң» (башк. «Тораташ өҫтөндәге таң») повесте белән беренче тапкыр чыгыш ясый. Хикәяләр, повестьлар һәм драматик әсәрләр (шул исәптән «Мәңгелек юлдашлар» пьесасы) җыентыклары авторы^[2].

Иҗатының зур өлешен тарихи-туган якны өйрәнү һәм биографик публицистикага багышлый, Башкортстан тарихының аз өйрәнелгән сәхифәләрен һәм төбәкнең күренекле эшлеклеләренең язмышларын ача: Мифтахетдин Акмулла, Муса Мортазин, Шәриф Манатов, Зәйнулла Рәсүлев, Миңлегали Шайморатов, Әмир Карамышев^[1][2].

Аның Советлар Союзы Герое Александр Матросовның (Шәкирьян Мөхәммәтҗанов) килеп чыгышына багышланган тарихи-биографик тикшеренүләре киң танылу ала. 2001 елда аның сценарие буенча «Башкортостан» ДТРКсында «Мине Матросов фамилиясе астында эзләгез» дигән документаль фильм төшерелә (режиссёры — Әнвәр Нурмөхәммәтов).

Әдәби эшчәнлектән тыш, үзешчән рәссам буларак та эшли, Көньяк Урал табигатенең матур пейзажларын иҗат итә^[2].

• Насыров Р. Х. Ҡайҙан һин, Матросов? [башк.]. — Өфө: Китап, 1992. — 144 с.
• Насыров Р. Х. Откуда ты родом, Матросов? [рус.]. — Уфа: Китап, 1994. — 176 с. — ISBN 5-295-01550-1.
• Насыров Р. Х. Уҙамандарҙы эҙләйем [башк.]. — Өфө: Китап, 1997. — 256 с. — ISBN 5-295-02102-1.
• Насыров Р. Х. Ҡылыс ҡында килешә: Тарихи очерктар, публицистика [башк.]. — Өфө: Полиграфкомбинат, 2000. — 256 с.
• Насыров Р. Х. Руда и люди [рус.]. — Уфа: Китап, 2004. — 224 с.
• Насыров Р. Х. Отчий край [рус.]. — Уфа: Китап, 2005. — 192 с.
• Насыров Р. Х. А. Матросов: поиск истины [рус.]. — Уфа: Китап, 2007. — 280 с. — ISBN 978-5-295-04183-9.

1970 елдан СССР һәм Башкорт АССР Журналистлар берлеге әгъзасы, 1999 елдан Башкортстан Республикасы Язучылар берлеге әгъзасы^[1]. Журналистлар съездларына делегат итеп сайлана, Учалы районының һәм Башкортстан Республикасының мәдәни-агарту һәм иҗтимагый тормышында катнаша^[2].

• Россия Федерациясенең атказанган мәдәният хезмәткәре (1993);
• Башкорт АССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1978)^[1];
• Шәһит Ходайбирдин исемендәге Республика журналистлар премиясе (1990) — «Совет Башкортостаны» газетасындагы тарихи очерклар циклы өчен;
• Муса Мортазин исемендәге премия (1993);
• Учалы шәһәренең һәм Учалы районының мактаулы гражданины (2005)^[2].

• Учалы шәһәрендә Р. Насыйров яшәгән йортка мемориаль такта эленә (2016).