Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Сабит Яхшыбаев

Сабит Габделбасыйр улы Яхшыбаев (рус. Сабит Габдельбасырович Яхшибаев; 1890, Сөяргол, Яңа Бәйрәмгол авыл советы[d] яисә Югары Урал өязе, Оренбург губернасы — 14 июль 1930, Уфа) — татар һәм башкорт театр рәссамы, сценограф һәм нәкышче. Татарларның «Сәйяр» театр труппасында һәм Беренче Башкорт драма театрында эшли, спектакльләрне бизи, театр эшлеклеләренең портретларын һәм жанрлы композицияләр иҗат итә[1].

Тормыш юлы

Сабит Габделбасир улы Яхшыбаев 1890 елда Оренбург губернасы Югары Урал өязенең Сөяргол авылында туган. Торак пункт Башкортстан Республикасының хәзерге Учалы районы территориясендә урнашкан[1][2].

1912 елда Галиәсгар Камал тәкъдиме белән Казан сәнгать мәктәбенең әзерлек классларына йөри, анда Пётр Беньковта шөгыльләнә. Шул ук елда Казандагы «Сәйяр» татар театр труппасына һәм Габдулла Кариевның антрепризасына чакырыла[1][3].

Россиядә ватандашлар сугышы чорында кызыл гаскәр театрлары труппаларында эшли[1]. 1920 елдан Вәли Мортазин-Иманский чакыруы буенча Уфада Беренче башкорт драма театрында эшли[1][2].

1930 елның 14 июлендә Уфада вафат була[1][2].

Театр эшчәнлеге

Яхшыбаев татар һәм башкорт театрлары куелышларын сәнгати бизәү белән шөгыльләнә. «Сәйяр» труппасында 1912 елда Галиәсгар Камалның «Банкрот» һәм «Безнең шәһәрнең серләре» спектакльләрен, шулай ук 1915 елда Фатих Әмирханның «Тигезсезләр» куелышын бизи[1].

Беренче Башкорт драма театрында Николай Гогольнең «Ревизор», Евгений Карповның «Эшчеләр бистәсе» («Рабочая слобода»), Мәҗит Буранголовның «Ашказар», Әфзал Таһировның «Янгура», М. Фәйзинең «Хәмзия», Х. Ибраһимовның «Мөсафир мулла» һәм Г. Хәмиднең «Һинд кызы» спектакльләрен бизәүдә катнаша[1].

Сценографик чишелешләрдә сәхнә киңлеген фронталь планлаштыруны, милли көнкүреш әйберләрен һәм аксессуарларын куллана[1].

Эшләре

1914 елда Яхшыбаев Галиәсгар Камал, Габдулла Кариев һәм Сәхибҗамал Гыйззәтуллина-Волжскаяның портретларын иҗат итә. 1920 елларда халык примитивы стилистикасында башкарылган «Авыл», «Өй», «Татар крестьяны» һәм «Татар» кебек жанрлы композицияләр өстендә эшли[1].

1912 елда Казанда Шәрык клубында узган Беренче татар сәнгать күргәзмәсендә катнаша[1].

Яхшыбаевның рәсемнәре «Ялт-Йолт» исемле татар сатирик журналында басылып чыга. Татар энциклопедиясендә аның 1912 ел өчен 48 нче санда басылган «Ике Мәһәллә — ике Рамазан» һәм 1912 ел өчен 49 нчы санда басылган «Рамазан алдыннан кешелек гөнаһлардан арыну» хезмәтләре китерелә[1]. «Ялт-Йолт» журналы Казанда 1910 елның 15 маеннан 1918 елның июнь аена кадәр татар телендә чыга, барлыгы 123 номер басылган[4].

Укыту эшчәнлеге

1922 елда Х. Ямашев исемендәге рәсем мәктәбендә укыта. Аның укучылары арасында театр белгече Х. Х. Гобәйдуллин күрсәтелгән[1].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Р. Р. Султанова. Яхшибаев Сабит Габдельбасырович (рус.). Татарская энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 19 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Яхшибаев Сабит Габдельбасырович (рус.). Башкирская энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 19 август 2026.
  3. ↑ История (рус.). Татарский театр имени Галиасгара Камала. Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
  4. ↑ Ялт-Йолт (рус.). Центр письменного наследия Института языка, литературы и искусства имени Г. Ибрагимова Академии наук Республики Татарстан. Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.

Әдәбият

  • Султанова Р. Р., Вагапова Ф. Бесценный опыт первых профессионалов. Мастер смеха Г. Камал и первый художник татарского театра Сабит Яхшибаев. Деятельность Г. Камала в качестве художника // Казань. — 2004. — № 1. — С. 80–88.

Сылтамалар

Төркемнәр