Төркия белән Сүриядә җир тетрәү (2023)
2023 елда Төркиядә һәм Сүриядә җир тетрәү — 2023 елның 6 февралендә тугыз сәгать аралыгында булган ике көчле җир тетрәүнең шартлы исеме. Җир тетерәү нәтиҗәсендә үлүчеләр саны
- ▲50 132 кеше (25 февраль 2023)[4]
кешегә җиткән, якынча 120 000 кеше яраланган. Төркия матәм атнасын игълан иткән.
Үзенчәлекләре һәм эпицентр
7,8 (± 0,1) магнитудалы беренчесенең эпицентры Газиантепның Шеһиткамил районында (Төркия), 7,5 (± 0,1) магнитудалы икенче эпицентр Кахраманмарашның Экинөзү районында (Төркия) була. Җир тетрәүләрдән соң йөзләгән җир этәргечләре (җир тетрәүләре) теркәлә, аларның иң көчлесе 6,7 магнитудага җитә.[9]
Төркия җир тетрәүгә дучар булган иң актив районнарның берсендә урнашкан. Ләкин, 2023 елның 6 февралендә җир тетрәү булган район чагыштырмача тыныч булып санала. 1970 елдан башлап 2023 елның 6 февраленәчә җир тетрәүдән 250 километр радиуста нибары 6 яки аннан да югары булган өч җир тетрәү булган. Шуларның иң зуры, 6,7 магнитуда, 2020 елның 24 гыйнварында була.[10]
Европа-Урта диңгез сейсмология үзәге (EMSC) мәгълүматларыннан күренгәнчә, 2023 елның 8 февралендә Төркиядә ике яңа җир тетрәү булган, иртәнге сәгать 8:52-дә җир асты тетрәүләре Кахраманмараштан төньяк-көнбатышка таба һәм Афшиннан көньяк-көнбатышка таба теркәлгән, ә җир тетрәү учагы 4 чакрым тирәнлектә урнашкан була, сәгать 10:48-дә 4,8 магнитудалы җир асты тетрәүләре Гексуннан 26 чакрым ераклыкта һәм Кахраманмараштан төньяк-көнбатышка таба 85 чакрым ераклыкта теркәлгән.[11]
Тәэсире
Җир тетерәү нәтиҗәсендә үлүчеләр саны
- ▲50 132 кеше (25 февраль 2023)[4]
кешегә җиткән, якынча 120 000 кеше яраланган.[12][13][14][15][16]
Төркиядә гадәттән тыш хәл һәм җиде көнлек матәм игълан ителә, ә фаҗигадән зыян күргән ун провинциядә өч айга гадәттән тыш хәл режимы кертелә.[17] 53 меңнән артык кеше эзләү-коткару эшләренә җәлеп ителгән.[18]
Җир тетрәү 1939 елда Эрзинҗанда булган җир тетрәүдән соң Төркиядә иң көчле дип табыла.[19]
Җир асты тетрәүләре Төркия, Сүрия, Ливан, Иордания, Гыйрак, Казакъстан, Пакистан, Кипрда, Әрмәнстан-Грузия чигендә теркәлгән. Җир тетрәү Латакия һәм Хама (Сүрия) шәһәрләрендә, Газиантеп (Төркия) шәһәре янында зур җимерелүләргә китергән,[20] 5,7 мең бина,[21] шул исәптән Рим империясе чорында төзелгән Газиантеп ныгытмасы, Юнесконың бөтендөнья мирасына кертелгән Сүрия цитаделе (ныгытмасы) җимерелгән.[22]
Сүриядәге иң эре нефть эшкәртү заводы булган Банияс, җиһазлары ватылу сәбәпле эшен туктата һәм аэропортларын яба.[23]
Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы мәгълүматларына ярашлы, ике илдә җир тетрәүдән 23 миллионга кадәр кеше каза күрүе ихтимал.[22][24]
Искәрмәләр
- ↑ 1 2 3 4 https://www.yenisafak.com/deprem-hangi-illlerde-oldu-6-subat-2022-merkezussu-kahramanmaras-pazarcik-olan-depremin-hissedildigi-10-il-h-4505127
- ↑ https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jllz/executive
- ↑ 1 2 https://www.yenisafak.com/deprem-hangi-illlerde-oldu-6-subat-2022-merkezussu-kahramanmaras-pazarcik-olan-depremin-hissedildigi-10-il-h-4505127 — 2023.
- ↑ 1 2 3 https://www.aljazeera.com/news/2023/2/25/death-toll-climbs-above-50000-after-turkey-syria-earthquakes
- ↑ https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jllz/executive — earthquake.usgs.gov.
- ↑ https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jllz/origin/detail
- ↑ https://web.archive.org/web/20230206021003/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jllz/executive
- ↑ https://www.washingtonpost.com/world/2023/02/05/turkey-earthquake-istanbul-death-toll/
- ↑ Son Depremler. www.koeri.boun.edu.tr. Мөрәҗәгать итү датасы: 7 февраль 2023.
- ↑ M 7.8 - Central Turkey (ингл.). earthquake.usgs.gov. Мөрәҗәгать итү датасы: 6 февраль 2023.
- ↑ Төркиядә бер көн эчендә ике яңа җир тетрәү теркәлгән.
- ↑ Sakina Fatima. Another powerful earthquake hits Turkey hours after first kills 1300 [неопр.]. The Siasat Daily (6 февраль 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 февраль 2023.
- ↑ Төркиядә җир тетрәү нәтиҗәсендә үлүчеләр саны 12 меңнән артты.
- ↑ Turkish, US top diplomats discuss assistance after deadly quakes [неопр.]. Daily Sabah (9 февраль 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 февраль 2023.
- ↑ More than 11,000 confirmed dead in Turkey and Syria in deadliest earthquake in over a decade (ингл.). Sky News. Мөрәҗәгать итү датасы: 8 февраль 2023.
- ↑ Henley, Jon. Turkey-Syria earthquake updates: death toll nears 16,000 as 72-hour ‘rescue window’ passes - live news (2023-02-09). 9 февраль 2023 тикшерелде.
- ↑ [Тулырак: https://matbugat.ru/news/?id=39765 Төркиядә җир тетрәү нәтиҗәсендә һәлак булучылар саны 14 меңнән артып китте.]
- ↑ Эрдоган: Төркиядә җир тетрәү аркасында һәлак булучылар саны 3,5 мең кешедән артты.
- ↑ Төркиядә көчле җир тетрәү: «Туганнарның өйләре ишелгән, ике онык юк, диделәр».
- ↑ В Турции и Сирии произошли сильные землетрясения (рус.). Сибирь.Реалии. Мөрәҗәгать итү датасы: 6 февраль 2023. Архивировано 6 февраль 2023 года.
- ↑ Төркиә һәм Сүриәләге ер тетрәү 8 меңдән ашыу кешенең ғүмерен өҙгән.
- ↑ 1 2 Төркиядә иң көчле җир тетрәү булды.
- ↑ Главное о землетрясении в Турции и Сирии: больше тысячи погибших, разрушенные памятники и новые мощные толчки (рус.). Коммерсантъ (6 февраль 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 февраль 2023.
- ↑ Геосотрясение (рус.). Коммерсантъ (7 февраль 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 8 февраль 2023.
Чыганаклар
- Ару Сатбаева, Юлия Сарачакова. «Многие умирали не от землетрясения» — казахстанцы о трагедии в Турции (рус.). Tengrinews.kz (7 февраль 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 9 февраль 2023.
- В Турции произошло сильнейшее за 80 лет землетрясение. Страшные кадры катастрофы, унёсшей жизни сотен человек (рус.). Lenta.ru (6 февраль 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 февраль 2023.
- Землетрясения в Турции и Сирии (рус.). Коммерсантъ. Мөрәҗәгать итү датасы: 9 февраль 2023.
- Мейирим Смайыл. Число жертв землетрясений в Турции превысило 12 тысяч (рус.). Tengrinews.kz (9 февраль 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 9 февраль 2023.
