Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыруМәгълүмат
РУВИКИ ТУРЫНДА

Шакир Насыйров (1913)

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Насыйров фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар
Бу терминның башка аңлатмалары да бар, аларны карау өчен Шакир Насыйров битенә күчегез.

Шакир Гыйният улы Насыйров (баш. Шакир Ғиниәт улы Насыров; 6 март 1913, Ибраһим, Стәрлетамак өязе, Уфа губернасы, Россия империясе — 3 октябрь 1968, Уфа, РСФСР, Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы, СССР) — СССР башкорт язучысы, тәрҗемәче, драматург һәм журналист. Бөек Ватан сугышында катнашучы. 1956 елдан — Башкортстан АССР Язучылар берлеге әгъзасы.

Тәрҗемәи хәле

1913 елның 6 мартында (искергән стиль буенча — 21 февралендә) Уфа губернасының Стәрлетамак өязе Ибраһим авылында (хәзерге — Башкортстан Республикасының Гафури районы Ибраһим авылы) туа[1]. Башлангыч белемне туган авылында ала, аннары укуын Уфада дәвам итә.

1931 елда Уфа сәнәгать-икътисад техникумын тәмамлый. Шул ук елда һөнәри эшчәнлеген республиканың «Кызыл Башкортостан» газеты редакциясендә башлый, анда тәнәфесләр белән махсус хәбәрче һәм әдәби хезмәткәр булып эшли. 1934 елдан 1935 елга кадәр басмада сектор мөдире, 1938 һәм 1940 елларда мәдәният бүлеге мөдире вазифасын били[1][2].

1942 елда Эшче-крестьян Кызыл армиясе сафларына чакырыла һәм Бөек Ватан сугышы фронтына китә. Генерал-майор Миңлегали Шәйморатов җитәкчелегендәге 112 нче Башкорт кавалерия дивизиясе составында хезмәт итә[1].

Демобилизацияләнгәч, Уфага кайта. 1948 елдан «Совет Башкортостаны» газетының җаваплы сәркатибе вазыйфасын башкара. Алга таба Башкортстан китап нәшриятында эшләвен дәвам итә, анда башта матур әдәбият редакциясе җитәкчесе, аннары баш мөхәррир вазифасын башкара. 1955 елдан 1957 елга кадәр җаваплы сәркатип, 1959 елдан 1961 елга кадәр республиканың «Һәнәк» сатирик журналында бүлек мөдире булып эшли[2].

1968 елның 3 октябрендә Башкортстан АССРның Уфа шәһәрендә вафат була[3].

Иҗаты

Һөнәри журналистикага һәм әдәбиятка 1930 нчы еллар башында килә. Үзенең беренче очеркларында һәм хикәяләрендә Башкортстан АССРда барган күмәкләштерү (коллективизация) һәм сәнәгатьләштерү (индустриализация) процессларын тасвирлый. Аның «Хикәйәләр» («Хикәяләр») дигән беренче китабы 1954 елда нәшер ителә[2]. Язучы берничә хикәяләр җыентыгы авторы булып тора, алар арасында — «Туй алдынан» («Туй алдыннан», 1961 ел; рус теленә тәрҗемәдә 1967 елда басылып чыга), «Серле ҡая» («Серле кыя», 1966 ел), шулай ук «Одноухий Хисами» балалар хикәясе бар (рус теленә авторлаштырылган тәрҗемәдә 1969 елда басылып чыга)[4].

Драматург буларак киң танылу ала. Ибраһим Абдуллин белән берлектә каһарманлык рухындагы «Генерал Шаймуратов» («Генерал Шәйморатов») драмасын яза, аның премьерасы театр сәхнәсендә 1958 елда уза. Пьеса 112 нче Башкорт кавалерия дивизиясе батырлыкларына багышланган һәм ул чордагы башкорт драматургиясендә мөһим күренеш була[5].

Аның иҗади мирасында тәрҗемәчелек эшчәнлеге аерым урын алып тора. Язучы рус һәм дөнья әдәбияты классикларының: Лев Толстой, Иван Тургенев, Максим Горький, Михаил Пришвин, Валентин Овечкин, шулай ук Чехословакия журналисты Юлиус Фучик әсәрләрен башкорт теленә тәрҗемә итә[1]. Насыйровның кайбер үз әсәрләре дә рус теленә тәрҗемә ителгән.

Китаплары

  • Һайланма әҫәрҙәр. Өфө, 1963;
  • Серле ҡая. Повесть һәм хикәйәләр, Өфө, 1966;
  • Летучая мышь. Рассказы, Уфа, 1956;
  • Одноухий Хисами. Рассказ, Уфа, 1969;
  • Бер шаршаулы пьесалар. Өфө, 1970;
  • Ике егет. Өфө, 1974.

Бүләкләре

  • Кызыл Йолдыз ордены (1942)[2][6];
  • «Мәскәүне саклаган өчен» медале (1944);
  • «1941—1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Германияне җиңгән өчен» медале (1945)[7].

Исемен мәңгеләштерү

  • Язучы хөрмәтенә Башкортстан Республикасы Гафури районының туган авылы Ибраһимдагы урамнарның берсе аның исеме белән аталган[1].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 марта – 105 лет со дня рождения башкирского писателя Шакира Гиниятовича Насырова (рус.). Нефтекамский педагогический колледж (6 март 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 12 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 Шакир Насыйров (1913) // Башкирская энциклопедия / гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа : ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
  3. ↑ Насыров Шакир Гиниятович (рус.). Краткая литературная энциклопедия (1 гыйнвар 1978). Мөрәҗәгать итү датасы: 12 август 2026.
  4. ↑ Одноухий Хисами: Рассказ Для детей (рус.). Национальная электронная библиотека (15 гыйнвар 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 12 август 2026.
  5. ↑ Башҡорт әҙәбиәтендә генерал Миңлеғәле Шайморатов образы (башк.). Журнал «Агидель» (27 август 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 12 август 2026.
  6. ↑ Поэты и писатели района (рус.). Детская библиотека Гафурийского района (17 февраль 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 12 август 2026.
  7. ↑ Насыров Шакир Гиниятович (рус.). 112bkd.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 12 август 2026.

Әдәбият

  • Башкорт энциклопедиясе / баш мөхәррир М. А. Илһамов. — Уфа : «Башкирская энциклопедия» ДАУН, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
  • Краткая литературная энциклопедия / Баш мөхәррир А. А. Сурков. — Мәскәү : Советская энциклопедия, 1962—1978. — 9 том.
  • Гурвич М. Рассказы Шакира Насырова.// «Литературная Башкирия», 1956, № 7.
  • Ғәпсәләмов З. Шакир Насыров хикәйәләре.// «Әҙәби Башҡортостан», 1955, № 7.
  • Сафуанов С. Шакир Насыров комедиялары.// «Әҙәби Башҡортостан», 1959, № 5.
  • Кулибай С. Ш. Насыров тураһында.// Ил улдары. Өфө, 1972.
  • Сафуанов С. Г. Насыров Шакир Гиниятович.// Краткая литературная энциклопедия, 9 томда. 9 том. М., 1978.

Сылтамалар

Төркемнәр