Әлмира Бикколова
Әлмира Тәлха кызы Бикколова (баш. Әлмира Талха ҡыҙы Бикҡолова, 22 октябрь 1929, Яңа Калтай, Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы — 22 сентябрь 2013, Санкт-Петербург) — совет һәм Россия галим-химигы, шагыйрь һәм җәмәгать эшлеклесе. Химия фәннәре докторы (1991), профессор (1995). 1996–2013 елларда «Күп милләтле Санкт‑Петербург» язучылар берлеге рәисе, 1995-2013 елларда Санкт‑Петербургтагы Башкорт милли-мәдәни автономиясе җитәкчесе. Салават Юлаев ордены кавалеры (2009).
Тормыш юлы
Әлмира Бикколова 1929 елның 22 октябрендә Башкорт АССРының Стәрлетамак кантоны (хәзерге Куергазы районы) Яңа Калтай авылында укытучы гаиләсендә туган[2].
1947 елда Уфаның 9 нчы урта мәктәбен тәмамлый. 1952 елда Чкалов (хәзерге Оренбург) дәүләт педагогика институтының физика-математика факультетын «бик яхшы» билгеләренә бетерә[2].
Галимә 2013 елның 22 сентябрендә Санкт-Петербургта вафат була.
Хезмәт юлы
- 1952—1954 елларда — Уфаның 99 нчы мәктәбендә математика һәм физика укытучысы.
- 1954—1959 елларда Башкорт дәүләт медицина институтында (БДМИ) эшли: әйдәп баручы, өлкән, баш инженер.
- 1959—1961 елларда Мәскәү дәүләт университетының химия факультетында аспирантурада укый[2].
- 1961—1980 еллар Башкорт дәүләт медицина институтына кайта. 1963 елда кандидатлык диссертациясен яклый. 1974 елдан алып 1980 елга кадәр БДМИнең органик химия кафедрасы мөдире вазифасында[2].
- 1980—1995 елларда — Ленинград (соңрак Санкт-Петербург) фәнни-тикшеренү технологик институтында өлкән фәнни хезмәткәр, лаборатория мөдире.
- 1995—2013 елларда — А.И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты профессоры[2].
Гыйльми эшчәнлеге
Әлмира Бикколованың төп фәнни хезмәтләре тиопиразолонларны синтезлау һәм җитештерү технологиясен эшләүгә, аларның төрле металлар белән төрле лигандлы координацион берләшмәләрнең структур төзелешләрен һәм үзенчәлекләрен тикшерүгә багышлана[2]. Галимә җитәкчелегендә бу класс химик матдәләрнең аналитик химиядә, медицинада (вируслы һәм гөмбәле авыруларга каршы препаратлар), авыл хужалыгында (озак тәэсир итүче микроашламалар) кулланышы өйрәнелә[2].
Әлмира Биккулова 200 дән артык фәнни хезмәт, шул исәптән монографияләр, уку әсбаплары, 20 дән артык уйлап табу (авторлык таныклыгы һәм патент) авторы[2].
Төп фәнни хезмәтләре:
- Биоэлементология. — Л., 1991 (автордаш).
- Тиопиразолоннар нигезендә координацион берләшмәләр: синтез, структура, кулланыш. — СПб., 2000.
Әдәби иҗаты
Әлмира Бикколова берничә шигырь җыентыгы авторы да булып тора. Аның иҗаты гражданлык лирикасы традицияләрен дәвам итә. «Могҗизалы химия» (1994) дигән фәнни-популяр китабы башкорт балалар әдәбиятына кертелгән[2].
Шигъри җыентыклары:
- Таңгы тамчылар. — Уфа: Китап, 1998.
- Салават Юлаев: Поэма. — Уфа, 2002.
- Робагыят. — Уфа, 2003.
Җәмәгать эшчәнлеге
- 1995—2013 еллар: Санкт-Петербургтагы Башкорт милли-мәдәни автономиясе җитәкчесе[2];
- 1996—2013 еллар: «Күп милләтле Санкт‑Петербург» язучылар берлеге рәисе;
- Россия Язучылар берлеге әгъзасы.
Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
- Салават Юлаев ордены (2009) — башкорт халкының мәдәниятен һәм фәнен үстерүгә керткән зур өлеше өчен[3].
Искәрмәләр
- ↑ Биккулова Альмира Талхаевна. Некролог.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Биккулова Альмира Талхаевна // Башкирская энциклопедия.
- ↑ Альмира Биккулова награждена орденом Салавата Юлаева. Башинформ (24 декабрь 2009).
Сылтамалар
- Биккулова Әлмира Талхаевна // Башкорт энциклопедиясе — Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- Биккулова Альмира Талхаевна. Некролог. Санкт-Петербургский союз ученых. 26.09.2013.