Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Айрат Кобагышев


Айрат Миңнеәхмәт улы Кобагышев ((баш. Айрат Миңләхмәт улы Ҡобағошов, рус. Айрат Минниахметович Кубагушев; 1 февраль 1950, Таймас, Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы — 6 сентябрь 2021, Уфа)) — композитор, фольклорчы, музыка мөгаллиме. Россия Федерациясенең атказанган сәнгать эшлеклесе (2009), Башкортстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе (1995). Композиторлар берлеге әгъзасы (1989)[1].

Тормыш юлы

1950 елның 1 февралендә БАССРның Күмертау районы (хәзерге — Башкортстанның Куергазы районы) Таймас авылында туган. Балачактан гармунда, курайда, мандолинада, баянда уйный[1].

Уфаның 1 санлы мәктәп-интернатында укый. Армия хезмәтеннән соң, 1976 елда Уфа сәнгать училищесын баян, курай, композиция классы буенча тәмамлый (мөгаллиме — Морат Хөсәен улы Әхмәтов)[2].

1981 елда Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институтын (профессор З. Г. Исмәгыйлев классы) тәмамлый[1]. 1981–1982 елларда — Республика халык иҗаты фәнни-методик үзәге бүлеге мөдире, 1982–1985 елларда БАССРның телевидение һәм радиотапшырулар буенча дәүләт комитетының музыкаль мөхәррире булып эшли[2].

1985 елдан 2016 елга кадәр Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институтының (академиясенең) фольклор кабинеты мөдире була[1]. 1986 елдан институтта укыта; 1996–2012 елларда башкорт музыкасы факультеты деканы вазифасын били һәм бер үк вакытта 1996 елдан — традицион музыкаль башкару кафедрасы мөдире була[1]. 2002 елда аңа профессор гыйльми дәрәҗәсе бирелә, ә 2013 елдан ул рәсми рәвештә Уфа дәүләт сәнгать академиясенең профессоры исемен йөртә[1].

Айрат Кобагышев башкорт халык уен коралларында (думбыра, дөңгер, кыл-кубыз һ.б.) уйнауны яңадан торгызу инициаторларының берсе була[1]. 1992 елда Уфа сәнгать училищесы базасында аның җитәкчелегендә башкорт халык уен кораллары оркестры оештырыла, соңрак башкорт музыкасы факультеты оркестры (1996 ел), шулай ук Хөсәен Әхмәтов исемендәге Башкорт дәүләт филармониясе каршындагы Башкортстан Республикасының Милли халык уен кораллары оркестры (2001 ел) төзелә [1].

2021 елның 6 сентябрендә Уфада 72 нче яшендә вафат була[3]. Башкортстан Республикасының Куергазы районы, Таймас авылында җирләнгән[3].

Иҗаты

Кобагышев музыкасы романтизм үзенчәлекләрен һәм милли колоритны синтезлый, күпчелек очракта башкорт озын көй стилистикасына таяна. Аның әсәрләрендә башкорт фольклорының мелодикасы һәм милли уен коралларының тембр мөмкинлекләре киң кулланыла[1].

Кобагышев 300дән артык башкорт халык җырын һәм көен нотага сала, 250дән артыгын эшкәртә. Ул училищелар һәм музыка мәктәпләре өчен башкорт фольклоры, милли уен кораллары һәм музыкаль репертуар буенча укыту-методик ярдәмлекләр авторы булып тора[1]. Укучылары арасында Башкортстан Республикасының халык артистлары Ришат Рәхимов, Айбулат Рәхмәтуллин, Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре Н. М. Киекбирдин һәм башкалар бар.

Әсәрләре

Композиторның танылган әсәрләре арасында[1][2]:

  • «Шоңҡар» операсы (1985, «Лачын»; Г. Сәләмнең шул ук исемдәге поэмасы буенча, үз либреттосы);
  • «Гильмияза» симфоник поэмасы (1985);
  • Р. С. Назаров шигырьләренә «Тауҙар тураһында уйланыу» хор поэмасы (1986; «Таулар турында уйланулар»);
  • камера-инструменталь әсәрләр, шул исәптән фортепиано өчен соната, кыллы квартет, курай, кыл-кубыз һәм думбыра өчен ансамбльләр;
  • башкорт шагыйрьләре шигырьләренә 150дән артык вокаль әсәр;
  • башкорт халык уен кораллары оркестры өчен 50дән артык әсәр;
  • драма спектакльләренә һәм кинофильмнарга музыка.

Бүләкләре һәм исемнәре

  • Башкортстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе (1995)[1];
  • Россия Федерациясенең атказанган сәнгать эшлеклесе (2009)[4];
  • Бөек Ватан сугышында Җиңүнең 45 еллыгына һәм 50 еллыгына (1990, 1995) һәм Салават Юлаевның тууына 250 ел тулуга (2004) багышланган музыкаль әсәрләр буенча республика конкурслары лауреаты[1].

Хезмәтләре

  • Традиционные башкирские народные инструменты. Уфа, 1997; Курай: учеб. пособие. Уфа, 2012.

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Кубагушев Айрат Минниахметович (рус.). Башкорт энциклопедиясе. ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия». Мөрәҗәгать итү датасы: 13 гыйнвар 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Кубагушев Айрат Минниахметович (рус.). Россия Композиторлар берлеге. Мөрәҗәгать итү датасы: 13 гыйнвар 2026.
  3. ↑ 1 2 Уфада танылган композитор һәм педагог Айрат Кубагушев вафат булды (рус.). Башинформ (6 сентябрь 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 13 гыйнвар 2026.
  4. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 8 сентября 2009 года № 1015 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» (рус.). Мөрәҗәгать итү датасы: 15 сентябрь 2018. Архивировано 10 август 2021 года.

Әдәбият

  • Галина Г. Айрат Кобагошов //Соклансын бар дөнья. — Уфа, 1999.
  • Кобагошов Айрат Миңләхмәт улы // Башкорт энциклопедиясе — Уфа: «Башкорт энциклопедиясе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.

Сылтамалар

Төркемнәр