Алабуга шәһәрчегенең почмак манарасы
Алабуга шәһәрчегенең почмак манарасы (рус. Наугольная башня Елабужского городища ) — Татарстанда Шайтан шәһәрчеге урнашкан монгол архитектурасының үрнәге. Гөмбәз рәвешендәге металл түбәле таштан салынган цилиндрдан гыйбарәт. Манараның биеклеге 7,1 метрга җитә, ә эчке киңлекнең диаметры 5,7 метр тәшкил итә.
Тарихы
Алабуга шәһәрчеге, шулай ук Шайтан каласы дип тә билгеле, X-XII гасырларга карый. Тикшеренүләр күрсәткәнчә, шәһәрлек урынында башта фин-угыр халыклары торагы урнашкан булган, соңыннан аны Идел-Чулман болгарлары басып алган. Алар монда Чулман һәм Тойма елгалары кушылган урында өстенлек итүче калкулыкта, башта агачтан, аннары таштан ныгытма төзегәннәр.
XIX гасырга крепостьтан бары тик таш түгәрәк манара гына исән калган, ул Татарстан территориясендә монгол чорына кадәр сакланган бердәнбер архитектура һәйкәле булып тора. Ныгытма урынында казу эшләре сәүдәгәр, шәһәр башлыгы, туган якны өйрәнүче һәм археолог, атаклы рус пейзаж рәссамының атасы Иван Васильевич Шишкин (рәссам Иван Шишкинның атасы) инициативасы белән алып барыла.
Татар ханлыгы Иван IV хакимлеге астында Россия дәүләтенә кушылгач, ныгытма үзенең әһәмиятен югалта. XVII гасырда аның урынында Троицкий ирләр монастыре нигезләнә, соңыннан ул Екатерина II указы буенча ябыла.[1][2]
Туризм
Иван Шишкин тырышлыгы белән манара реконструкцияләнә, ә соңрак капка башнясы белән агач капкалар да яңадан төзелә. Алабуганың 1000 еллык юбилеена җирле хакимият Меңьеллык баскычын төзегән, аның буенча манара урнашкан калкулыктан төшәргә мөмкин.
1960 елда шәһәрчекне РСФСР Министрлар Советы карары нигезендә федераль әһәмияттәге мәдәни мирас объекты дип таныйлар. Хәзер манара, Чулман елгасы өстеннән калкып, үзенә күпсанлы туристларны җәлеп итә.[3]
Искәрмәләр
- ↑ Tina Bochareva. Чертово городище в Елабуге. Туристер (10 май 2023).
- ↑ Чертово городище в Елабуге. Гиды и экскурсии.
- ↑ Елабужское (Чертово) городище. Исторический багаж.