Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Али Карнай

Бу терминның башка аңлатмалары да бар, аларны карау өчен Зөлкәрнәев битенә күчегез.

Али Карнай (әдәби псевдоним, чын исеме — Имамгали Мөхәммәтдин улы Зөлкарнаев; 6 гыйнвар 1904, Олы Шады, Уфа губернасы — 16 июнь 1943, Чернигов өлкәсе) — СССР язучысы, тәрҗемәче, журналист һәм хәрби корреспондент[2]. 1934 елдан — Башкорт АССР Язучылар берлеге әгъзасы[3]. Бөек Ватан сугышы елларында — 112 нче Башкорт кавалерия дивизиясенең «Кызыл атлылар» газетының баш мөхәррире[4].

Тәрҗемәи хәле

Уфа губернасы Бөре өязенең Олы Шады авылында (хәзерге — Башкортстан Республикасының Мишкә районы) туа[2]. Ярлы гаиләдән, әтисе үлгәч, әнисе белән бергә ялланып эшли[4].

Туган авылында башлангыч мәктәпне тәмамлагач, Бөре шәһәрендәге педагогик курсларга укырга керә, аннары укуын Бөре педагогика техникумында дәвам итә. 1924 елда, өченче курс студенты буларак, югары уку йортына керергә әзерләнү өчен Мәскәүгә китә[5]. 1924 елдан 1927 елга кадәрге чорда Центрсоюзның Югары кооператив курсларында белем ала[5].

Алдынгы белемгә ия булуына карамастан, үзен журналистикага багышларга карар кыла һәм «Яшь юксыл» газеты редакциясендә эшли башлый (1928 елдан). 1929 елдан «Башкортостан» газетында эшли, 1930 елда «Колхозга» газеты редакциясенә күчә. 1932 елда «Вышка Башкортостана» дигән Ишембай басмасының мөхәррире итеп билгеләнә[3]. 1935 елдан (кечкенә өзеклекләр белән) Башгосиздатта мөхәррир вазифасын били[2]. 1940 елда КПССка керә.

1941 елда Бөек Ватан сугышы фронтына китә, анда «Победим» газетының җаваплы мөхәррире булып эшли[2]. 1942 елдан башлап, 112 нче Башкорт кавалерия дивизиясенең рәсми органы булган «Кызыл атлылар» газетасының баш мөхәррире була[4].

1943 елның 16 июнендә фронтта һәлак була һәм Чернигов өлкәсендә, Анавка торак пункты янында җирләнә[3].

Иҗаты

Иҗат эшчәнлеге 1924 елда башлана[3]. Беренче басылып чыккан эше — «Боролмала» («На повороте») исемле хикәяләр җыентыгы[2]. Ул 1928 елда нәшер ителә. Язучы әсәрләренең төп темасы — авыл хуҗалыгы хезмәтчәннәренең тормышы, шулай ук республикада нефть сәнәгатенең үсеше. 1931 елда «Алласызлар иле» хикәяләр җыентыгы, 1935 елда «Ишембай» очерклар китабы чыга. 1932 елда ул беренче совет хуҗалыклары эшчеләрен тасвирлаган «Дала утлары» документаль повестен бастыра[2]. Авторның иң әһәмиятле хезмәтләренең берсе — 1940 елда басылып чыккан «Без кайтырбыз» повесте санала, анда Башкортстан территориясендә Октябрь революциясе һәм Ватандашлар сугышы вакыйгалары тасвирлана[4].

Ул балалар өчен китаплар язу белән шөгыльләнә, аерым алганда, 1936 елда «Тургай» хикәяләр җыентыгын чыгара[3].

Әдәби иҗат

Башкорт әдәбияты үсешенә тәрҗемәче буларак та өлеш кертә. Танылган авторларның әсәрләрен башкорт теленә тәрҗемә иткән, алар арасында Николай Гоголь, Максим Горький, Александр Пушкин, Илья Эренбург бар[5].

Исемен мәгеләштерү

Туган авылы Олы Шадыдагы урта гомуми белем бирү мәктәбенә язучы исеме бирелә[4], биредә язучыга багышланган музей эшли[6]. Мишкә авылында урнашкан Хәрби һәм Хезмәт Даны музеенда язучының тормышына һәм әдәби иҗатына багышланган даими экспозиция оештырылган[4].

Гаиләсе

  • Улы — Сарим Карнай, ул Ялта шәһәрендә яшәгән[7].
  • Оныгы — Роман[7].

Искәрмәләр

  1. ↑ Башкирская энциклопедия (рус.) — Башкирская энциклопедия, 2005. — 4344 с. — ISBN 978-5-88185-053-1
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 Башкирская энциклопедия. Карнай Али (рус.). Региональный интерактивный энциклопедический портал «Башкортостан» (17 октябрь 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 Национальная библиотека Удмуртской Республики. Карнай Али (Имамгали Мухаметдинович Зулькарнаев) (рус.). Национальная библиотека УР (1 гыйнвар 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 Лейла Аралбаева. В Башкирии состоялся вечер памяти башкирского писателя-фронтовика Али Карная (рус.). Башинформ (18 гыйнвар 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  5. ↑ 1 2 3 Литературная карта Республики Башкортостан. Али Карнай (рус.). Национальная библиотека им. А.-З. Валиди Республики Башкортостан (1 гыйнвар 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  6. ↑ Национальная библиотека Республики Башкортостан. Зулькарнаев Имамгали Мухаметдинович (1904-1943) (рус.). Литературная карта Республики Башкортостан (7 август 2026). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  7. ↑ 1 2 Всемирный курултай башкир. Словом и делом служил Отечеству Али Карнай (рус.). kurultai.ru (18 гыйнвар 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.

Әдәбият

Сылтамалар

Төркемнәр