Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Бизнә (Сыры кушылдыгы)

Бу терминның башка аңлатмалары да бар, аларны карау өчен Бизнә битенә күчегез.

Бизнә (чуаш. Пасна) — Чуашстан һәм Татарстанда елга, Сырының уң кушылдыгы (Идел бассейны).

Тасвирлама

Елганың озынлыгы 106 км, су җыю бассейнының мәйданы 1320 км²[1]. Елга башы Татарстан Республикасы Чүпрәле районының Чуаш Бизнәсе авылы янында. Чуашстанның Шомыршы һәм Алатыр районнары буенча да ага, Алатыр шәһәрендә Сырыга коя[2].

undefined

Агымның шактый өлеше урманнар буйлап[3], шул исәптән «Чаваш Варман» милли паркы буйлап уза (ачык җирлектә югары һәм түбән агымдагы зур булмаган участоклар уза). Елга бассейнында үсемлекләрнең һәм хайваннарның кыйммәтле һәм сирәк төрләре тереклек итә, 1981 елда елга Чувашия табигатенең комплекслы һәйкәле статусын ала[4].

Үзән бормалы, бөтен буена меандрирлыкка дучар ителгән[5].

Елгадагы төп торак пунктлар югары агымында урнашкан: Бичурга-Баеш, Асан (икесе дә Чуашстанда), Чуаш Бизнәсе, Татар Бизнәсе, Мунчәли (барысы да — Татарстанда),  тамагында Яшел бистә — Алатырь шәһәренең бер өлеше урнашкан. Бассейнда шулай ук Иске һәм Яңа Айбеси, Иске һәм Яңа Чокалы, Первомайски, Суйгын һәм башкалар урнашкан.

Гидрографиясе

Елга, нигездә, кар суы белән туклана, язгы ташуның ачык чагылышы бар. Ноябрьнең өченче декадасында туңа, боздан апрельнең беренче ункөнлегендә ачыла. Тамагында уртача су чыгымы — 0,09 м³/с.

Гомуми минерализация ташкында 200 мг/л дан 500 мг/л га кадәр була. Җир асты туклануы түбән агымда км² га 1-3 л/с дан 10 л/с га кадәр[5].

Кушылдыклар

(тамагыннан км, җәяләрдә озынлыгы км) күрсәтелгән)

Су реестры мәгълүматлары

Россия дәүләт су реестры мәгълүматларе буенча Югары Идел бассейны округына карый, су хуҗалыгы участогы — Сыры Сыры сусаклагычыннан Алатырь елгасы тамагына кадәр, елганың кече елга бассейны — Сыры. Елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ока бассейныннан башка)[6].

Дәүләт су реестрындагы су объекты коды — 08010500312110000037644.

Искәрмәләр

  1. ↑ Бездна (Белая) рус./ verum.wiki//Государственный водный реестр : [арх. 15 октября 2013]/ Минприроды России.— 2009.—29 марта.
  2. ↑ Лист карты N-38-46 Алатырь. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1984 год. Издание 1986 г.
  3. ↑ Лист карты N-38-47 Сойгино. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1984 год. Издание 1989 г.
  4. ↑ Чувашская энциклопедия: Бездна.
  5. ↑ 1 2 Чувашская энциклопедия: Бездна.
  6. ↑ Дәүләт су реестры. Бездна (Белая) (рус.). textual.ru. Русия Табигать министрлыгы (1 гыйнвар 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 16 гыйнвар 2026. Архивировано 29 март 2009 года.

Әдәбият

  • Ручин А. Б., Артаев О. Н., Клевакин А. А. и др. Рыбное население бассейна реки Суры: видовое разнообразие, популяции, распределение, охрана (рус.). — Саранск: Мордов. ун-та, 2016. — 272 с. — ISBN 978-5-7103-3217-7.

Төркемнәр