Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыруМәгълүмат
РУВИКИ ТУРЫНДА

Борис Гудзь

Борис Игнатьевич Гудзь (19 август 1902, Уфа, Уфа губернасы, Россия империясе — 27 декабрь 2006, Мәскәү) — СССР разведчигы, контрразведчик һәм иҗтимагый эшлекле[2]. «Трест» контрразведка операциясендә катнашучы, Себердә «Хыялланучылар» операциясе җитәкчесе, Япониядә совет разведкасы резиденты һәм Ерак Көнчыгышта разведка эшчәнлеге кураторы[3]. Совет дәүләт иминлеге органнарының иң өлкән ветераны булып тора[4].

Биографиясе

Яшьлек еллары

Борис Игнатьевич Гудзь 1902 елның 19 августында Уфа шәһәрендә земство хезмәткәре һәм агроном Игнатий Карнилович Гудзь һәм Антонина Эдуардовна Гинце гаиләсендә туа[5]. Атасы актив революцион эшчәнлек алып бара, сөргенгә дучар була һәм патша полициясенең яшерен күзәтүе астында тора. 1917 елда революцион үзгәрешләрне яклый, ә 1919 елда ирекле рәвештә Эшче-крестьян Кызыл Гаскәре сафларына керә.

Иминлек һәм разведка органнарында хезмәт итүе

1922 елда партия эшлеклесе Валериан Владимирович Куйбышевның рекомендациясе буенча ВЧК—ОГПУ органнарына хезмәткә керә[6]. Артур Христианович Артузов җитәкчелегендәге контрразведка бүлегендә хезмәт итә. Контрреволюцион яшерен оешмаларга каршы операцияләрдә, шул исәптән оператив радиоуенда һәм «Трест» операциясе кысаларындагы чараларда шәхсән катнаша.

1930 елның сентябрендә ОГПУның Махсус бүлеге вәкиле итеп билгеләнә һәм Иркутск шәһәренә җибәрелә[7]. Көнчыгыш Себер краеның ОГПУ Махсус бүлегенең 1 нче бүлекчәсе башлыгы вазыйфасында ике ел дәвамында чит ил разведка һәм ак эмигрантлар үзәкләрен дезинформацияләүгә юнәлтелгән «Хыялланучылар» контрразведка операциясен җитәкли.

1934 елдан 1936 елга кадәр Токио шәһәрендә Чит ил бүлегенең легаль резиденты сыйфатында, Гинце фамилиясе белән СССРның вәкаләтле вәкиллеге өченче секретаре дипломатик пәрдәсе астында эшли[8]. 1936 елда полк комиссары хәрби дәрәҗәсе бирелеп, ЭККГның Разведка идарәсенә күчерелә. Мәскәүдә хәрби разведканың үзәк аппаратында Ерак Көнчыгыш оператив юнәлешенә кураторлык итә һәм Рихард Зорге төркеменең эшчәнлеген координацияли.

Эштән читләштерелүе һәм алдагы хезмәт юлы

1937 елның августында апасы Александра Игнатьевна Гудзьның кулга алынуы сәбәпле, Разведка идарәсеннән эштән азат ителә һәм ВКП(б) сафларыннан чыгарыла[9]. Хәрби хезмәттән читләштерелгәннән соң Мәскәүдә гражданлык рейсы автобусы йөртүчесе булып эшли, соңрак автоколонна башлыгы вазыйфасын били. Бөек Ватан сугышы елларында фронт һәм оборона ташуларын тәэмин иткән Мәскәүнең Беренче автобус паркының хәрбиләштерелгән автоколоннасын җитәкли. Сугыштан соңгы елларда 1962 елда пенсиягә чыкканчы автотранспорт предприятиесен җитәкли, шуннан соң рәсми рәвештә реабилитацияләнә һәм партия сафларында торгызыла. 2006 елның 27 декабрендә Мәскәүдә 105 нче яшендә вафат була.

Иҗтимагый эшчәнлеге

Тулы сәяси реабилитациядән соң СССР ДИК Үзәк архивы һәм Россия дәүләт социаль-сәяси тарих архивы материалларына рәсми тикшеренү мөмкинлеге ала[10]. Архив эзләнүләре, 1920—1930 еллардагы разведка операцияләренең шартларын реконструкцияләү һәм Ватан махсус хезмәтләре тарихын өйрәнү җәмгыяте өчен материаллар әзерләү белән шөгыльләнә.

Әдәби иҗаты

Беренче совет контрразведчикларының һәм ВЧК—ОГПУ җитәкчеләренең оператив эше турындагы хатирәләр авторы булып тора[11]. Документаль һәм нәфис кинематография проектларының, шул исәптән «Операция „Трест“» күп серияле телевизион фильмының баш тарихи консультанты булып чыгыш ясый.

Бүләкләре

  • А. Х. Артузов исемендәге медаль[12];
  • А. Х. Артузов исемендәге премия.

Гаиләсе

  • Әтисе — Игнатий Карнилович Гудзь, земство агрономы һәм хезмәткәре[13].
  • Әнисе — Антонина Эдуардовна Гинце.
  • Апасы — Александра Игнатьевна Гудзь (1897—1944), «Фронт науки и техники» журналының җаваплы секретаре, 1937 елда репрессияләнә.
  • Сеңлесе — Галина Игнатьевна Гудзь (1910—1986), язучы Варлам Тихонович Шаламовның беренче хатыны.

Искәрмәләр

  1. ↑ http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1539778/Boris-Gudz.html
  2. ↑ Ушел из жизни старейший разведчик России Борис Гудзь (рус.). РИА Новости (29 декабрь 2006). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 сентябрь 2026.
  3. ↑ Николай Долгополов. В России вышел трехтомник о легендарном разведчике (рус.). Российская газета (23 гыйнвар 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 сентябрь 2026.
  4. ↑ Историк разведки Долгополов назвал имена первых российских разведчиков (рус.). ТАСС (20 декабрь 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 сентябрь 2026.
  5. ↑ Николай Прохоров. Человек дня: Борис Гудзь (рус.). Полит.ру (19 август 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 сентябрь 2026.
  6. ↑ Николай Долгополов. Почему разведчики, постоянно рискуя жизнью, живут долго (рус.). Российская газета (13 декабрь 2007). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 сентябрь 2026.
  7. ↑ Владимир Козырев. Операция «Мечтатели». Как в 30-х предотвратили нападение Японии на СССР (рус.). Аргументы и факты (22 декабрь 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 сентябрь 2026.
  8. ↑ Николай Андреев. Долгожитель атомной разведки (рус.). Аргументы Недели (26 май 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 сентябрь 2026.
  9. ↑ Любовь Юргенсон. Шаламовский сборник 6. Шаламов на Западе (рус.). Информационно-исследовательский портал «Shalamov.ru» (15 май 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 сентябрь 2026.
  10. ↑ Марк Головизнин. Борис Лесняк и Варлам Шаламов (рус.). Информационно-исследовательский портал «Shalamov.ru» (6 апрель 2001). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 сентябрь 2026.
  11. ↑ Николай Долгополов. Опубликованы отрывки воспоминаний старейшего чекиста Бориса Гудзя (рус.). Российская газета (5 февраль 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 сентябрь 2026.
  12. ↑ Александр Алексеев. Вышла книга Николая Долгополова «Легендарные разведчики-3» (рус.). Российская газета (28 гыйнвар 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 сентябрь 2026.
  13. ↑ Валерий Есипов. Варлам Шаламов и внутрипартийная борьба 20-х годов (рус.). Информационно-исследовательский портал «Shalamov.ru» (1 гыйнвар 2007). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 сентябрь 2026.

Әдәбият

  • Горбунов Е. А. Схватка с Черным Драконом. Тайная война на Дальнем Востоке. — М.: Вече, 2002. — 512 с. — ISBN 5-7838-1069-4.;
  • Колпакиди А. И., Прохоров Д. П. Внешняя разведка России. — СПб.: Нева, 2001. — 511 с. — ISBN 5-7654-1408-7..

Сылтамалар

Төркемнәр