Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыруМәгълүмат
РУВИКИ ТУРЫНДА

Инга Гвоздикова

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Гвоздикова фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар


Инга Михайловна Гвоздикова (16 август 1937, Краснодар, Азак-Кара диңгез крае[d]) — СССР һәм Россия галим-тарихчысы, чыганакларны өйрәнүче белгеч һәм археограф[1]. Тарих фәннәре кандидаты (1982), Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (1998)[2]. Төп фәнни кызыксынулары Башкортстанның XVIII гасыр уртасыннан алып XIX гасыр уртасына кадәрге чордагы икътисади һәм социаль тарихын, 1773-1775 еллардагы Крестьяннар сугышы вакыйгаларын, шулай ук башкорт милли каһарманы Салават Юлаевның тәрҗемәи хәлен өйрәнү өлкәсенә карый[1].

Тәрҗемәи хәле

Югары белемне М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының тарих факультетында ала һәм аны 1959 елда тәмамлый[1].

Университетны тәмамлагач, һөнәри юлын Башкортстан АССРның Үзәк дәүләт архивында документларны бастыру һәм куллану бүлеге мөдире вазифасында башлаган, анда төбәкнең архив фондларын системалаштыру һәм археографик эш белән актив шөгыльләнә[2].

1971 елда Россия фәннәр академиясе (РФА) Уфа фәнни үзәгенең Тарих, тел һәм әдәбият институтына эшкә күчә[1]. 1988 елдан әлеге учреждениедә өлкән фәнни хезмәткәр вазифасында эшли. 1982 елда тарих фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый[2].

Иҗтимагый эшчәнлеге

1973 елдан И. М. Гвоздикова РФА Археография комиссиясенең Көньяк Урал бүлеге гыйльми сәркатибе булып тора[1]. Әлеге вазифа кысаларында ул Урал территориясендә тарихи документларны эзләү, академик яктан өйрәнү һәм бастырып чыгару буенча эшне оештыра[2].

Фәнни хезмәтләре

И. М. Гвоздикованың академик хезмәтләре Урал төбәгенең XVIII гасырның икенче яртысында — XIX гасырның беренче яртысындагы социаль-икътисади үсешен тикшерүгә юнәлтелгән[1]. Тарихчы Емельян Пугачёв җитәкчелегендәге Крестьяннар сугышы вакыйгаларына чыганаклар белеме ягыннан анализ ясый, шулай ук Ырынбур һәм Урал казак гаскәрләренең оешу процессларын җентекләп өйрәнә. Хезмәт юлы елларында йөздән артык фәнни һәм туган якны өйрәнү мәкаләләрен бастырып чыгара, 20 дән артык күмәк монография һәм документлар җыентыгының автордашы була[2].

Эшенең төп нәтиҗәсе буларак 1982 һәм 1985 елларда рус телендә, 1984 елда башкорт теленә тәрҗемәдә нәшер ителгән «Салават Юлаев. Исследование документальных источников» («Салават Юлаев. Документаль чыганакларны тикшерү») монографиясе танылган[1]. Китап Салават Юлаевның системалаштырылган архив материалларына таянган беренче тулы күләмле фәнни биографиясе була[2].

1996 елда «История Башкортостана с древнейших времен до 60-х годов XIX века» («Иң борынгы заманнардан алып XIX гасырның 60 нчы елларына кадәр Башкортстан тарихы») күмәк хезмәтендә җаваплы мөхәррир урынбасары вазифасын били һәм берничә бүлекнең авторы булып чыгыш ясый[2]. 1999 елда «Китап» нәшрияты аның «Башкортостан накануне и в годы Крестьянской войны под предводительством Е. И. Пугачёва» («Башкортстан Е. И. Пугачёв җитәкчелегендәге Крестьяннар сугышы алдыннан һәм сугыш елларында») монографиясен бастырып чыгара[1].

2004 елда Салават Юлаевның тууына 250 ел тулу уңаеннан аның җитәкчелегендә милли каһарман турында персональ энциклопедия әзерләнә[2]. Тикшеренүче шулай ук архив документларының ун зур җыентыгын төзүче булган, алар арасында «Крестьянская война 1773—1775 гг. на территории Башкирии» («Башкортстан территориясендә 1773—1775 еллардагы Крестьяннар сугышы») һәм «Башкирское войско в Польском походе (1771—1773)» («Польша явында башкорт гаскәре (1771—1773)») басмалары бар[1].

Бүләкләре, мактаулы исемнәре

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Гвоздикова Инга Михайловна (рус.). Региональный интерактивный энциклопедический портал «Башкортостан». Мөрәҗәгать итү датасы: 11 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Владимир Романов. Неутомимый исследователь жизни и деятельности Салавата Юлаева (К юбилею ученого-историка Инги Гвоздиковой) (рус.). Башинформ (16 август 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 11 август 2026.

Сылтамалар

Төркемнәр