Рәшит Ахунов

Рәшит Гарифҗан улы Ахунов 1954 елның 24 октябрендә Казан шәһәрендә туа^[1][2]. Язучылар Шәидә Максудова (1926—2009) һәм Гариф Ахунов (1925—2000) гаиләсеннән чыккан^[3][4]. Сеңлесе — Наилә (1959 елда туа)^[5][4].

Иртә сөйләшә башлый, грамоталы татар телен үзләштерә^[6]. Балачагында Әлмәттә яши, анда урта гомуми белем бирү мәктәбенең сигезенче сыйныфын, шулай ук сәнгать мәктәбен һәм баян классы буенча музыка мәктәбен тәмамлый^[1][7]. 1968 елда гаиләсе белән Казанга кайта һәм анда 26 нчы урта мәктәпне тәмамлый^[2][8]. Мәктәптән соң бер ел Казан төзүче-инженерлар институтының архитектура факультетында укый, әмма укуын ташлый^[7][9].

1971 елда В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Казан дәүләт университетының тарих-филология факультетындагы татар теле һәм әдәбияты бүлегенә укырга керә һәм аны 1976 елда тәмамлый^[1][2]. Бу чорда сабакташы А. В. Воздвиженская белән берлектә И. А. Бунин әсәрләре мотивлары буенча «Төньяк риваяте» («Северная легенда») рок-операсын иҗат итә, ул «Зеркало» төркеме тарафыннан КАИ мәйданчыгында сәхнәләштерелә^[9][7]. Белем алганнан соң, бер ел Татарстан китап нәшрияты мөхәррире булып эшли, аннары әдәби эшчәнлеккә күчә^[10][2]. 1980 елда СССР Язучылар берлеге (Татарстан) әгъзалыгына кабул ителә^[1][8].

Уку елларында ук нәфис тәрҗемә теориясен үзләштерә һәм бу өлкәдә гамәли эшкә тотына, аерым алганда, 1974 елда «Волга» журналында Ш. Ә. Максудованың «Минем кала алуым» («Я и город белокаменный») повестен рус теленә тәрҗемә итеп бастыра^[11][8]. Укучылар һәм әдәби җәмәгатьчелек тарафыннан уңай кабул ителгән башка уңышлы тәрҗемәләр исәбендә Г. А. Ахуновның «Хәзинә» («Клад», 1976), «Ардуан батыр» (1976), «Чикләвек төше» («Ядро ореха», 1982), «Идел кызы» («Дочь Волги», 1992) романнары, М. С. Мәһдиевның «Без — кырык беренче ел балалары» («Мы — дети сорок первого года», 1981) повесте, Ш. Ф. Маннурның «Муса» романы (1983, В. В. Шульжик белән берлектә), Ш. К. Камал, А. М. Гыйләҗев, А. К. Расих, М. Г. Маликованың берничә әсәре билгеләп үтелә^[1][2][8][9]. Шулай ук татар халык әкиятләрен тәрҗемә итә, шул исәптән «Көмеш чәчле Сылукай» («Сылу-краса, серебряная коса»), «Шаһмара — еланнар падишаһы» («Шахмара — змеиный падишах»), «Фәкыйрь һәм юха» («Бедняк и юха-оборотень»), «Балыкчы һәм ифрит» («Рыбак и ифрит»), «Караканат» («Чернокрыл»), «Зөһрә» («Зухра»), «Үги кыз» («Падчерица»), «Карунбай», «Камыр-батыр», «Таңбатыр» («Тан-батыр»), «Зөлкарнәйн падишаһ» («Зулькарнайн-падишах»), «Ак елан» («Белый змей»), «Ак бия» («Белая кобылица»), «Унике яшьлек малай» («Мальчик двенадцати лет»), «Кулсыз хатын» («Обезрученная»), «Башсыз кешеләр» («Безголовые люди»)^{[12][13][14][15]}. Үз әсәрләре авторы буларак та билгеле, аерым алганда, В. Н. Кузнецов белән берлектә «Кузьма Максудов» тәхәллүсе белән «Караш» («Взгляд»), «Иртә кичтән хәерлерәк», «Камыр батыр», «Дөньяга караш» пьесаларын, «Ут эчендә» повестен яза^[1][16].

«Үзгәртеп кору» башланганнан соң, эшкуарлык белән шөгыльләнә башлый, аерым алганда, «Ләйсән» кооперативын җитәкли (1987—1989), шәһәрдә беренче кооператорларның берсе була, шампиньоннар үстерү белән шөгыльләнә^[8][9]. Мәскәүгә күчеп киткәннән соң, СССР Иҗат академиясе вице-президенты (1989—1991), аннары «Международный коммерческий союз» («Халыкара коммерция берлеге») ябык типтагы акционерлык җәмгыятенең генераль директоры була (1991—1996)^[17][8]. Халыкара сәүдә өлкәсендә актив эшчәнлек алып барып, 1994 елда «Берлек» базасында үзенең "МКС-банк"ын оештыра^[18][19]. Эшкуар буларак меценатлык һәм мәдәнияткә ярдәм итү белән актив шөгыльләнә, А. О. Кролл җитәкчелегендәге «МКС Биг-Бэнд» джаз-оркестрының, «Сатирикон» театрының, Антон Чехов театрының төп иганәчесе була, Мәскәүдә татар зыялылары клубын оештыра, Татарстан Республикасы Язучылар берлегенең әдәби премияләренә матди ярдәм күрсәтә^{[20][4][9][7]}.

Рәшит Ахунов һәм аның хезмәттәшләре белән аралашу барысының да күңелендә иң күркәм тәэсирләр калдыра, чөнки алар барысы да югары интеллектлы кешеләр иде. Алар нәфис киенәләр, үзләренең офисларын да югары зәвык һәм нәфислек белән бизәгәннәр. Ә аш-су? Дистәләгән илдә миңа иң югары дәрәҗәдәге кабул итүләрдә катнашырга бәхет тиде, әмма андый дәрәҗәдәге кабул итүне һәм нәфис кунакчыллыкны очратканым булмады. Бәлки, нәкъ менә шуңа күрә дә вакыт узу белән аларның дуслары буа булырлык була. Әгәр дә кемдер үзенең эшләп тапкан акчасын чит илләрдә виллалар һәм башка күчемсез милек сатып алуга сарыф итсә, Рәшит Ахунов һәм аның компаньоннары андый йогышлы чирдән сакланып калу көчен табалар. Акчаларын үзләрендә, Россиядә кертәләр. Шул ук вакытта, аеруча игътибарга лаек нәрсә шунда, нефть вышкаларына яки алмаз рудникларына түгел, ә мәдәнияткә кертәләр... Бер сүз белән әйткәндә, мин Татарстан Язучылар берлеге рәисе булып эшләгән елларда без, язучылар, Рәшит Ахуновта төп терәкне күрә идек. Ринат Мөхәммәдиев Рәшит Ахунов турында[4].

1995 елның 4 июлендә Ш. Р. Арыслановны алмаштырып, Татарстан Республикасы тышкы икътисади элемтәләр министры вазифасына билгеләнә^[21][22]. Креатив министр буларак бәяләнә, Татарстанның башка түрәләренә ошамаган, глобаль фикерләү сәләтенә ия була^[4][9]. Ул - Татарстан Республикасының Валюта-икътисад советы^[23], Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты каршындагы Чит илгә чыгу мәсьәләләре буенча комиссия әгъзасы^[24], Татарстанга инвестицияләр җәлеп итүгә ярдәм итү үзәге концепциясен эшләүдә катнаша^[18]. Вазифага керешкәннән соң, элек «МКС» партнерлары булган Франция һәм Голландия белән стратегик хезмәттәшлеккә курс ала^[25]; шулай итеп, 1996 елда Франция премьер-министры Ален Жюппеның Казанга визитын оештыра^[19]. Шулай ук «General Motors» компаниясенең Алабуга автомобиль заводына инвестицияләр кертү мәсьәләсе белән шөгыльләнә^[26], Малайзия компанияләре белән хезмәттәшлектә Татарстан финанс биржасын төзү идеясен алга этәрә^[27], Куба хөкүмәте белән нефть китерү турында килешү төзүдә катнаша^[28], шул ук вакытта «МКС-банк» Татарстан хөкүмәтенең вәкаләтле инвестиция банкына әверелә һәм Германия белән кредит-сәүдә килешүе буенча җиһазлар кайтаруда катнаша^[19].

1997 елның 19 июнендә Татарстан Республикасы Дәүләт Советы карары белән министрлык бетерелә һәм аның функцияләре ТР Икътисад министрлыгына тапшырыла^[29]. Матбугатта министрлыкны бетерүнең төрле сәбәпләре күрсәтелә — Мәскәү җитәкчелеге белән конфликттан алып финанс проблемаларына кадәр^[19], шулай ук кредитлар белән саксыз эш итү һәм республиканың бурычка батуы турында да языла^[4], гәрчә узган 1996 елда Рәшит Ахунов ярдәме белән Татарстанга 505 миллион доллар күләмендә инвестицияләр җәлеп ителә^[25]. Отставкага киткәннән соң, «КамАЗ» ААҖ Кече литражлы автомобильләр заводының директорлар советына сайлана^[30], инвестиция эшчәнлеге белән шөгыльләнүен дәвам итә^[19]. 1999 елдан башлап Мәскәүдә яши^[31][19], сәясәттән читләшә һәм бизнес-консалтинг белән шөгыльләнә^[32][7].

Рәшит Гарифҗан улы Ахунов 2016 елның 25 мартында Казанда 62 яшендә йөрәк өянәгеннән вафат була^[33][19]. Әти-әнисе янәшәсендә Арча шәһәрендәге татар зиратында җирләнгән^[9][4].

Ике тапкыр өйләнгән була, төрле никахлардан ике улы бар. Берсе - Ренат (1977 елда туган), икенчесе - Данил (1996 елда туган)^[6][9]. Казанда Восстание урамында яши^[34]. Музыка, фантастика һәм фэнтези белән мавыга^[4].