Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыруМәгълүмат
РУВИКИ ТУРЫНДА

Фатыйх Ибраһимов

Фатыйх Исхак улы Ибраһимов (шулай ук Фатих Ибраһимов; 25 февраль 1916, Кирлегәч, Чыршылы волосты, Бөгелмә өязе, Самара губернасы, Россия империясе — 20 гыйнвар 1995, Казан) — педагог, журналист һәм тәрҗемәче, татар телен укыту методикасын һәм татар әлифбалары тарихын өйрәнүче. ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1966), РСФСРның атказанган мәктәп укытучысы (1972)[1][2].

«Чаян» һәм «Совет мәктәбе» журналларының баш мөхәррире булып эшли. Мәктәпкәчә тәрбия, гаиләдә бала тәрбияләү һәм ата-аналарга педагогик белем бирү мәсьәләләренә багышланган хезмәтләр яза[2].

Тормыш юлы

Фатыйх Ибраһимов 1916 елның 25 февралендә Самара губернасының Бөгелмә өязе Кирлегәч авылында туа. Авыл хәзер Татарстанның Лениногорск районына керә. Хезмәт эшчәнлеген 13 яшеннән башлый, туган авылы мәктәбендә укыта[2].

1937 елда педагогик рабфакны, 1956 елда Казан педагогия институтын тәмамлый. Бөек Ватан сугышында катнаша[1].

1977 елдан РСФСР Мәгариф министрлыгының Милли мәктәпләр фәнни-тикшеренү институты Татарстан филиалында эшли. 1995 елның 20 гыйнварында Казанда вафат була[1].

Журналистлык һәм мөхәррирлек эшчәнлеге

1945 елда журналистлык эшенә күчә. 1945—1950 елларда «Социалистик Татарстан» газетасында эшли, 1950—1960 елларда «Чаян» журналының баш мөхәррире була[1].

1960—1977 елларда «Совет мәктәбе» журналын җитәкли. Бу вазифада Фатих Махияновны алыштыра. 1977 елда басманың баш мөхәррире итеп Вакыйф Зыятдинов билгеләнә[3][2].

Педагогик матбугат тарихына да мөрәҗәгать итә. 1968 елда «Совет мәктәбе» журналының 11 нче санында «Үсеш этаплары» мәкаләсе басыла. Анда укытучының һөнәри ихтыяҗлары һәм журналның гамәли-методик ярдәм күрсәтү бурычы карала. Фатыйх Ибраһимов педагогик басманың укытучыга үз эшендәге бурычларны хәл итү өчен конкрет киңәшләр бирүенә әһәмият бирә[4].

Педагогик һәм фәнни эшчәнлеге

Фатыйх Ибраһимовның тикшеренүләре татар теленә өйрәтү теориясен һәм методикасын, татар әлифбалары тарихын колачлый. Ул мәктәпкәчә яшьтәге балаларны һәм гаиләдә балаларны тәрбияләү мәсьәләләре белән шөгыльләнә. Мәктәпкәчә учреждениеләр, әзерлек сыйныфлары һәм ата-аналарга педагогик белем бирү өчен программалар, уку ярдәмлекләре, хрестоматияләр әзерли. Педагогика һәм филология мәсьәләләре буенча вакытлы матбугатта мәкаләләр бастыра[2].

Татарча укырга-язарга өйрәтү тарихына «Развитие методики обучения татарской грамоте и буквари» исемле диссертация хезмәте багышлана. 1969 елгы бу хезмәттә, башка мәсьәләләр белән беррәттән, Шакирҗан Таһириның әлифбасы һәм аңа кушымта итеп бирелгән методик киңәшләр тикшерелә[5].

Татар әлифбаларын өйрәнгәндә, Фатыйх Ибраһимов уку материалын сайлау һәм укыту ысуллары арасындагы бәйләнешне тикшерә. 1920 елларда комплекслы укытуга нигезләнеп төзелгән әлифбаларның кимчелекләре итеп катлаулы сүзләрнең күплеген һәм материалны комплекслы темалар белән бәйләүнең кыенлыгын билгели[6].

«Белем әлифбадан башлана» китабы 1973 елда чыга[1]. Аның 1994 елгы басмасы татарча уку-язуга өйрәтү методикасына һәм татар әлифбалары тарихына багышлана[7]. Бу хезмәттәге мәгълүматлар соңрак татар әлифбалары тарихын өйрәнүдә кулланыла: Д. М. Галиуллина һәм А. А. Сальникова аны Г. Г. Сәйфуллин әлифбасының басмалары һәм аларны яңадан эшләү тарихын тикшергәндә файдалана[8].

Мактаулы исемнәре

  • ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1966);
  • РСФСРның атказанган мәктәп укытучысы (1972)[1].

Сайланма хезмәтләре

  • Ибраһимов Ф. Үсеш этаплары // Совет мәктәбе. — 1968. — № 11. — 6—15 бит[4].
  • Ибрагимов Ф. И. Развитие методики обучения татарской грамоте и буквари: диссертация. — Казан, 1969[5].
  • Ибраһимов Ф. Белем әлифбадан башлана. — Казан, 1973.
  • Ибраһимов Ф. Бүләк. — Казан, 1975.
  • Ибраһимов Ф. Сезгә, ата-аналар. — Казан, 1979[1].
  • Ибраһимов Ф. Белем әлифбадан башлана: татарча уку-язуга өйрәтү методикасы һәм татар әлифбалары тарихы. — Казан: Мәгариф, 1994[7][8].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Ибрагимов Фатых Исхакович (рус.). Татарская энциклопедия TATARICA. Мөрәҗәгать итү датасы: 4 октябрь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 Ибраһимов Фатих Исхак улы. Татар энциклопедиясе TATARICA. Мөрәҗәгать итү датасы: 4 октябрь 2026.
  3. ↑ Журнал. Мәгариф. Мөрәҗәгать итү датасы: 4 октябрь 2026.
  4. ↑ 1 2 Гарифуллин В. З. (2023). "Педагогик журналистикабызның үсеш этаплары" (in tt). Современное медиапространство и школа: точки соприкосновения: материалы Международной научно-практической конференции, посвященной 110-летию журнала «Мәгариф». Казань: Издательство Казанского университета. pp. 61, 64. https://kpfu.ru/portal/docs/F_720937838/Sbornik.Sovr.mediaprostranstvo.i.shkola.pdf. 
  5. ↑ 1 2 Заһидуллин И. Каюм Насыйриның башлангыч белем бирү өчен 1893–1899 елларда төзелгән киңәйтелгән программасы. Казан утлары (4 июнь 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 4 октябрь 2026.
  6. ↑ Галиуллина Д. М. Особенности татарских букварей на латинской графике конца 1920-х — 1930-х гг. (рус.). Казанский федеральный университет 5, 8. Мөрәҗәгать итү датасы: 4 октябрь 2026.
  7. ↑ 1 2 Сабирзянов Г. С. Букварь (рус.). Татарская энциклопедия TATARICA. Мөрәҗәгать итү датасы: 4 октябрь 2026.
  8. ↑ 1 2 Галиуллина Д. М.; Сальникова А. А. (2013). «Тематическое и визуальное содержание татарского букваря 40–50-х годов XX века» (ru). Ученые записки Казанского университета. Серия Гуманитарные науки 155 (3, часть 1): 212—222.

Төркемнәр