Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Әбрар Габдрахманов

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Габдрахманов фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Әбрар Хак улы Габдрахманов (баш. Абрар Хаҡ улы Ғабдрахманов, рус. Абрар Хакович Габдрахманов ; 1 гыйнвар 1935, Наурыз, Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы — 15 октябрь 2013, Уфа, Башкортстан, Россия) — совет һәм Россия башкорт композиторы, педагог, музыкаль агартучы. Башкортстан Республикасының халык артисты (1995). Композиторлар берлеге әгъзасы (1981).

Тормыш юлы

Абрар Хак улы Габдрахманов 1935 елның 1 гыйнварында БАССРның Учалы районы Нәүрүз авылында крестьян гаиләсендә туган. Атасы — Габделхак Габдрахманов, Бөек Ватан сугышы елларында Дон фронтында һәлак була. Әнисе биш улын ялгызы тәрбияләп үстерә[1].

Музыкага кызыксынуы иртә балачакта ук уяна: дүрт яшендә мөстәкыйль рәвештә мандолинада, ун яшендә скрипкада уйнарга өйрәнә. Мәктәп үзешчән сәнгатендә катнаша[2].

1959 елда Баймак тау-металлургия техникумын экстерн тәртибендә тәмамлый. Учалы тау-баектыру комбинатында һәм Межозёрный руднигында эшли. «Әйт, сөеклем!» исемле беренче җырын 1958 елда яза.

1965 елда Уфа сәнгать училищесын (Р. В. Сәлманов классы), 1973 елда Уфа сәнгать институтын (З. Г. Исмәгыйлев классы) тәмамлый.

1961–1968 елларда Уфа шәһәренең 8-нче музыка мәктәбендә укытучы, 1973–1978 елларда БАССРның Телевидение һәм радиотапшырулар буенча дәүләт комитетында музыка мөхәррире булып эшли.

Башкортстан радиосында «Халык музыкасына зур мәхәббәт белән» исемле тапшырулар циклының авторы һәм алып баручысы була. Цикл кысаларында күренекле башкорт композиторлары К. Рәхимов, З. Исмәгыйлев, Х. Әхмәтов, Р. Мортазин һәм башкалар белән әңгәмәләр яздыра. Әңгәмәләрнең темасы — халыкның музыкаль-шигъри мирасына мөнәсәбәт, фольклор белән эшләү алымнары.

2013 елның 15 октябрендә Уфада озакка сузылган авырудан соң вафат була, Уфаның Көньяк зиратында җирләнгән[3][1].

Иҗаты

Композиторның иҗаты жанрларның күптөрлелеге белән аерылып тора.

Симфоник һәм инструменталь әсәрләр

  • «Йәмле Яйык буйҙары» («Прекрасные долины Урал-реки», 1972) симфоник картинасы;
  • «Башҡорт бейеүҙәре» («Башкирские танцы», 1980)симфоник сюитасы;
  • 2 скрипка һәм флейта өчен «Бейеү ритмдары» («Танцевальные ритмы») (1976) сюитасы;
  • Скрипка һәм флейта өчен 2 нче соната (1988);
  • Скрипка һәм флейта өчен «Башҡорт моңдары» («Башкирские напевы», 1992) пьесалар циклы;
  • Колоратуралы сопрано һәм симфоник оркестр өчен концерт (1977).

Вокал әсәрләре

  • Р. А. Сафин шигырьләренә «Мәңгелек яралар» («Вечные раны», 1972) кантатасы;
  • А. Игебаев һәм З. А. Солтанова «Тыуған ерем — моңло йырым» («Родная земля — песня моя», 1979) кантатасы;
  • Х. Гыйлаҗев шигырьләренә «Ер улы — Ил улы» («Сын земли — сын Родины», 1986) вокал циклы;
  • Р. Я. Гарипов «Туған тел» («Родной язык», 1989) вокал циклы;
  • Н. Нәҗми шигырьләренә «Шағир» («Поэт», 1998) вокал циклы.

Җырлары һәм романслары

  • «Ағиҙел» («Агидель») Р. Янбеков шигыренә;
  • «Аҙашҡанһың, кәкүк» («Заблудилась, кукушка») З. А. Әхмәтҗанова шигыренә;
  • «Күңелемдә — һөйөү һағышы» («В душе — грусть любви») З. Н. Алтынбаева шигыренә;
  • «Төштәрҙә генә булһа ла» («Хотя бы во сне») З. С. Котлыгильдина шигыренә;
  • «Туған моңдар» («Родные напевы») Р. Т. Бикбаев шигырьләренә;
  • «Скажи, любимая!» (1958) — беренче җыры;
  • «Колыбельная», «Утренняя мелодия», «Ночная серенада», «Башкортостан».

Башка әсәрләре

  • «Серая шейка» балалар операсы (1987, Д. Н. Мамина-Сибиряк әкияте буенча Г. А. Зайцев либреттосы);
  • cappella хоры өчен башкорт халык җырларына эшкәртү (шул исәптән «Сибай», «Туман», «Уйыл», «Шаура»; барлыгы 50 эшкәртү).

Нота җыентыклары

  • Таңдағы йыр. — Өфө, 1985;
  • Төнгө серенада. — Өфө: Китап, 1994;
  • Йырҙарым — халҡыма. — Өфө, 2005.

Гаиләсе

  • Хатыны — Нәҗия Хибәт кызы Аллаярова (1936—2017), җырчы, Башкорт дәүләт опера һәм балет театры солисты, композиторның күп кенә әсәрләрен беренче башкаручы, Башкортстан Республикасының халык артисты[1].
  • Кызы — Миләүшә Абрар кызы Габдрахманова, журналист, музыка тәнкыйтьчесе.
  • Оныклары — Айгөл, Диләрә, Асия; республика һәм халыкара бәйгеләр лауреатлары[1].

Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

Исемен мәңгеләштерү

  • Уфа шәһәренең 8 нче балалар музыка мәктәбе композитор исемен йөртә (2017)[4];
  • 2020 елда мәктәп фасадына мемориаль такта ачыла[5];
  • 2021 елда Уфада композитор яшәгән йорт диварына истәлекле мемориаль такта куела[6];
  • 2025 елның 22 ноябрендә Башкорт дәүләт филармониясенең Зур залында Абрар Габдрахмановның тууына 90 ел тулу билгеләп үтелә[7].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 Абрар Габдрахманов. Биография. Культурный мир Башкортостана (15 октябрь 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 11 февраль 2026.
  2. ↑ Свое творчество он посвятил народу (К 80-летию со дня рождения композитора Абрара Габдрахманова) (2015-01-02). 11 февраль 2026 тикшерелде.
  3. ↑ Г. С. Галина. Габдрахманов Абрар Хакович. Башкирская энциклопедия. ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия». Мөрәҗәгать итү датасы: 11 февраль 2026.
  4. ↑ Детской музыкальной школе № 8 Уфы присвоено имя композитора Абрара Габдрахманова. Официальный сайт Администрации ГО г. Уфа (2 октябрь 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 11 февраль 2026.
  5. ↑ В Уфе открыли мемориальную доску композитору Абрару Габдрахманову. ИА «Башинформ» (31 гыйнвар 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 11 февраль 2026.
  6. ↑ «Башкортостан», ГТРК. В Уфе установили мемориальную доску советскому композитору Габдрахманову Абрару Хаковичу (2021-06-22). 11 февраль 2026 тикшерелде.
  7. ↑ В Уфе состоится вечер памяти к 90-летию композитора Абрара Габдрахманова (2025-11-18). 11 февраль 2026 тикшерелде.

Әдәбият

Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998—703 с., илл

Сылтамалар

Төркемнәр