Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Габдулла-Әмин Зөбәеров

Абдулла-Әмин Фәхри улы Зөбәеров (шулай ук Әмин Фәхретдин улы Зөбәеров[2] буларак билгеле; тәхәллүсе — Әмин Үзәнский[3]; баш. Әмин Фәхретдин улы Зөбәйеров 18 (30) март 1891, Ишле, Стәрлетамак өязе, Уфа губернасы, Россия империясе — 23 май 1963 яки 10 июнь 1964, Уфа, РСФСР, Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы, СССР) — башкорт театр актёры. РСФСРның халык артисты (1949), Башкорт АССРның халык артисты (1935)[4].

Тәрҗемәи хәле

1891 елның 18 мартында Уфа губернасының Стәрлетамак өязе Ишле авылында (хәзерге — Башкортостан Республикасының Авыргазы районы) туа[4].

1906—1908 елларда Уфадагы «Госмания» мәдрәсәсендә укый, 1908—1909 елларда укуын «Галия» мәдрәсәсендә дәвам итә[5].

Театр эшчәнлеген Әмин Үзәнский тәхәллүсе белән башлый[3]. 1909—1911 елларда «Сәйяр» труппасы актёры була, 1912—1914 елларда «Нур» театр коллективы составында чыгыш ясый[5].

1919 елдан 1922 елга кадәр Уфа татар-башкорт үрнәк театрының актёры һәм режиссёры булып эшли[4].

1922 елдан алып гомеренең ахырына кадәр (1963 елгача) Башкорт дәүләт драма театрында (хәзерге — Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт дәүләт академик драма театры) хезмәт итә[2].

1963 елның 23 маенда Уфада 72 яшендә вафат була[4].

Иҗаты

Башкорт дәүләт драма театры сәхнәсендә уннарча ел эшләү дәверендә ул классик һәм заманча спектакльләрдә күптөрле образлар иҗат итә[3].

Аның билгеле театр рольләре арасында:

  • Хуҗа Насретдин (Хуҗа Насретдин турындагы спектакльләрдә);
  • Миллер — Ф. Шиллерның «Мәкер һәм мәхәббәт» («Коварство и любовь»);
  • Шмага — А. Н. Островскийның «Гаепсездән гаеплеләр» («Без вины виноватые»);
  • Олотай — Д. Юлтыйның «Карагол»;
  • Хаҗи — Ш. Камалның «Хаҗи әфәнде өйләнә»;
  • Юлай — Б. Бикбайның «Салават»;
  • Фәхри — С. Мифтаховның «Хакмар»;
  • Осип — Н. В. Гогольнең «Ревизор»[4].

Театр эшчәнлегеннән тыш, актёр кинода да төшә. 1940 елда «Союздетфильм» киностудиясе режиссёр Яков Протазановның «Салават Юлаев» исемле тарихи-биографик нәфис фильмын чыгара, анда Абдулла-Әмин Зөбәеров Айтуган ролен башкара (титрларда шулай ук Умартачы бабай буларак та искә алына)[6].

Хезмәтләре

  • Зөбәеров Ә. Ф. Башҡорт дәүләт күсмә театры ауылдарҙа. — Өфө, 1928[4].

Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

Искәрмәләр

  1. ↑ Internet Movie Database (ингл.) — 1990.
  2. ↑ 1 2 3 Зөбәеров Әмин Фәхретдин улы (1891—1963). Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт дәүләт академик драма театры. Мөрәҗәгать итү датасы: 11 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Ул башкорт милли театрының барлыкка килү чишмә башында торган. Башинформ (18 март 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 11 август 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 С. С. Саитов. Зубаиров Амин Фахретдинович // Башкирская энциклопедия / гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа : ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
  5. ↑ 1 2 3 Зөбәеров Әмин (Абдулла) Фәхретдин улы (1891-1963). Башкортостан Республикасының Ә.-З. Вәлиди исемендәге Милли китапханәсе. Мөрәҗәгать итү датасы: 11 август 2026.
  6. ↑ “САЛАВАТ ЮЛАЕВ”, нәфис фильм. Башкорт энциклопедиясе (11 декабрь 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 11 август 2026.

Әдәбият

  • Башкорт энциклопедиясе. Баш мөхәррир М. А. Илһамов. Т. 3. З—К. 2007. — 672 б.; ISBN 978-5-88185-064-7. — фәнни нәшр. Башкорт энциклопедиясе, Уфа ш.
  • Фәтхуллин Ф. Сәхнәбезнең хуҗа Насретдины: [арт. Әмин Зөбәеровның тууына — 110 ел] // Кызыл таң. — 2001. — 21 апр. ;
  • Зубаиров Амин Фахреевич // Драматическое искусство Башкортостана / төзүчеләр А. К. Карабулатова, З. В. Сайфуллина. — Уфа, 2005. — 82-83 б.
  • Зур совет энциклопедиясе. — М.: Советская энциклопедия. 1969—1978.

Сылтамалар

Төркемнәр