Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Әсгать Шәйхетдинов

Бу терминның башка аңлатмалары да бар, аларны карау өчен Шәйхетдинов битенә күчегез.

Әсгать Шәйхетдин улы Шәйхетдинов (рус. Асхат Шайхутдинович Шайхутдинов; 1 декабрь 1932, Клин, Мәскәү өлкәсе — 7 апрель 2014, Казан) — совет һәм Россия спортчысы, ирекле һәм классик стиль көрәшчесе, тренер һәм спорт оештыручысы. СССРның спорт мастеры (1956), РСФСРның атказанган тренеры (1970), Россия Федерациясенең атказанган физик культура хезмәткәре (2006). Татарстанда заманча ирекле көрәш һәм татар милли билбау көрәше спорт мәктәбенә нигез салучы. Казанның мактаулы гражданины (2007)[1][2].

Тормыш юлы

1932 елның 1 декабрендә Мәскәү өлкәсенең Клин шәһәрендә туган. 1942 елда гаиләсе белән Казан шәһәренә эвакуацияләнә[1]. 1944 елдан Балтыйк флотының сак катерында юнга булып хезмәт итә[3]. 1946 елдан, ундүрт яшендә, СССРның атказанган тренеры Н. И. Моряшичев җитәкчелегендә Казанның «Динамо» физкультура-спорт җәмгыятендә спорт көрәше белән системалы рәвештә шөгыльләнә башлый, ә 1951—1954 елларда В. П. Рыбалкода күнегүләр үтә[4][2].

1964 елда «физик тәрбия һәм спорт укытучысы» белгечлеге буенча Омск дәүләт физик культура институтын тәмамлый[1].

2014 елның 7 апрелендә 82 нче яшендә Казанда вафат була[5][3].

Спорт карьерасы

1950 нче елларда Советлар Союзының иң көчле ирекле стиль көрәшчеләре исәбенә керә. 1953 елда Украина ССР җыелма командасы өчен, 1955—1958 елларда — РСФСР җыелма командасы өчен чыгыш ясый, ә 1955—1957 елларда СССР милли җыелма командасы составына җәлеп ителә[1].

1955 елда шәхси беренчелектә РСФСР чемпионы титулын, команда беренчелегендә СССР чемпионатының алтын медален һәм ирекле көрәш буенча СССР шәхси чемпионатының бронза медален яулый. 1956 елда РСФСР халыкларының I җәйге Спартакиадасы җиңүчесе була, ә 1954—1957 елларда халыкара ярышларда җиңә һәм ирекле көрәш буенча СССР чемпионатында «Динамо» ҮСҖ (үзәк спорт җәмгыяте) җыелма командасы составында бронза медаль яулый[2].

Тренерлык эшчәнлеге

Әсгать Шәйхетдиновның тренерлык эше стажы илле өч елдан артык. 1955—1961 елларда Татарстан АССР җыелма командасының өлкән тренеры була, 1960 һәм 1967 елларда РСФСР җыелма командасы белән эшли, ә 1960 һәм 1964 елларда ирекле көрәш буенча СССР олимпия җыелма командасының тренерлар штабына керә[1][2].

1958 елдан 1960 елга кадәр Казан шәһәренең 13 нче урта мәктәбендә физик культура укытучысы булып эшли, 1960 елдан 1970 елга кадәр «Спартак» ирекле спорт җәмгыятенең Татарстан өлкә советы өлкән тренеры һәм Республика югары спорт осталыгы мәктәбе (РЮСОМ) тренеры вазифасын били. 1970 елдан 1994 елга кадәр спорт көрәше секциясе мөдире була, Казан авыл хуҗалыгы институтының физик тәрбия кафедрасы өлкән укытучысы һәм доценты булып эшли[6][2]. 1994 елдан 1997 елга кадәр Татарстан Республикасы Спорт һәм туризм буенча дәүләт комитетының Үзәк спорт клубында милли спорт төрләре буенча әйдәп баручы белгеч булып эшли, ә 1997 елдан 2003 елга кадәр Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгы Казан юридик институтының физик әзерлек кафедрасы доценты сыйфатында укыта[2].

Классик, ирекле көрәш, самбо һәм милли көрәш буенча күренекле спортчылар, чемпионнар һәм спорт мастерлары плеядасын әзерли, алар арасында СССР чемпионы Виктор Маркелов, спорт мастерлары В. Капошин, И. Миңнуллин, Г. Митин һәм дистәләгән башка атлетлар бар[2]. Классик һәм ирекле көрәш буенча бөтенсоюз категориясендәге судья (1959) һәм гер спорты буенча халыкара категориядәге судья (1995) була[1].

Татарстан Республикасы Билбау көрәше федерациясен гамәлгә куючыларның берсе һәм аның башкарма директоры, Бөтенроссия билбау көрәше федерациясенең вице-президенты һәм Татарстан Республикасы Спорт көрәше федерациясе президиумы әгъзасы була[1].

Казанышлары

Спортчы буларак:

  • Команда беренчелегендә СССР чемпионы (1955);
  • СССР чемпионатының бронза призёры (1955);
  • РСФСР чемпионы (1955);
  • РСФСР халыклары Спартакиадасы җиңүчесе (1956)[1][2].

Бүләкләре

  • Ирекле көрәш буенча РСФСРның атказанган тренеры (1970);
  • Россия Федерациясенең атказанган физик культура хезмәткәре (2006);
  • Татарстан Республикасының атказанган физик культура һәм спорт хезмәткәре (1970);
  • Татарстан АССР Югары Советы Президиумының Мактау грамотасы (1956);
  • «Хезмәттәге аерымлык өчен» медале (1958);
  • «Хезмәт батырлыгы өчен» медале (1961);
  • «Россиядә Олимпия хәрәкәтен үстерүдәге казанышлары өчен» мактау билгесе;
  • «Милли көрәшне үстерүдәге казанышлары өчен» мактау билгесе;
  • Казанның Мактау китабына кертелгән (2007)[1][2][7][3].

Хәтер

  • 2005 елдан Казанда Россиянең атказанган тренерлары Әсгать Шәйхетдинов һәм Мәгас Сәхабетдинов бүләкләренә билбау көрәше буенча Бөтенроссия турниры даими үткәрелә[1][2].
  • Тренерның спорт һәм педагогик казанышларына багышланган мемориаль экспозицияләр Татарстан Республикасы Спорт музеенда һәм Татарстан Республикасы «Динамо» спорт җәмгыяте музеенда тәкъдим ителгән[4].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Шайхутдинов Асхат Шайхутдинович (рус.). Онлайн-энциклопедия Tatarica (Институт Татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ) (1 гыйнвар 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 3 сентябрь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Асхат Шайхутдинов. Вольная борьба и самбо (рус.). Спорт в Казани (15 май 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 3 сентябрь 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Вся жизнь в борьбе: прощание с легендой (рус.). sport.business-gazeta.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 3 сентябрь 2026.
  4. ↑ 1 2 Динамовские борцы на первенстве города (рус.). ОГО ФСО «Динамо» Республики Татарстан (1 март 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 3 сентябрь 2026.
  5. ↑ Шайхутдинов Асхат Шайхутдинович (рус.). Спорт-страна.ру (1 гыйнвар 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 3 сентябрь 2026.
  6. ↑ История кафедры физического воспитания (рус.). Казанский государственный аграрный университет (4 май 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 3 сентябрь 2026.
  7. ↑ Книга почета - Официальный портал Казани (рус.). kzn.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 3 сентябрь 2026.

Ссылтамалар

Төркемнәр