Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Әхәт Вилданов

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Вилданов фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Әхәт Ханнан улы Вилданов (баш. Әхәт Ханнан улы Вилданов; 1 август 1944, Кәбәч, Ишембай районы, Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы, СССР) — СССР һәм Россия әдәбият белгече, педагог, язучы. Филология фәннәре кандидаты (1978). Башкортстан Республикасының атказанган халык мәгарифе хезмәткәре (1995).

Тәрҗемәи хәле

1944 елның 1 августында БАССРның Макар районы, Кәбәч авылында (хәзерге Ишембай районы Башкортстан Республикасы) туа.

1970 елда Башкорт дәүләт университетын тәмамлый. 1974 елдан СССР Фәннәр академиясенең Башкортстан филиалы Тарих, тел һәм әдәбият институты аспирантурасында укый. 1978 елда «Акмулла шигърияте һәм башкорт мәгърифәтчелек әдәбияты» темасына кандидатлык диссертациясен яклый[1].

1974 елдан Россия фәннәр академиясе Уфа фәнни үзәгенең Тарих, тел һәм әдәбият институтында эшли. 1982 елдан Башкорт дәүләт педагогика институтына күчә, анда әзерлек факультеты деканы (1987—1993), башкорт әдәбияты һәм мәдәнияте кафедрасы мөдире (1993—2004), башкорт филологиясе факультеты деканы (1995—1996) вазифаларын башкара[1].

Фәнни һәм иҗади эшчәнлеге

Әхәт Вилдановның төп фәнни кызыксынулары өлкәсе — башкорт әдәбияты тарихы. Ул — Мифтахетдин Акмулла, И. А. Абдуллин, Ә. Х. Вәхитов, Р. Г. Солтангәрәев һәм башка авторларның иҗаты турында тәнкыйди мәкаләләр авторы[2].

Ул — «Башҡорт әҙәбиәте тарихы» («Башкорт әдәбияты тарихы», 1990—1996) басмасы авторларының берсе, 60 тан артык фәнни хезмәт авторы[1].

Төп хезмәтләре

Басылып чыккан хезмәтләре һәм басмалары арасында[1][3]:

  • Аҡмулла — яҡтылыҡ йырсыһы. Өфө, 1981;
  • Башкирские просветители-демократы XIX века / А. Х. Вильданов, Г. С. Кунафин. Москва: Наука, 1981;
  • Башҡорт теле: рус мәктәптәренең 6 класы өсөн башҡорт теле һәм уҡыу дәреслеге / Ә. Х. Вилданов, В. И. Хажин. 2-се басма. Өфө: Китап, 1997;
  • Башҡорт әҙәбиәте тарихы. Өфө, 1990—1996 (авторларның берсе).

Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

  • Мифтахетдин Акмулла исемендәге премия (1990);
  • Башкортстан Республикасының атказанган халык мәгарифе хезмәткәре (1995);
  • Башкортстан Республикасының мәгариф отличнигы (2006);
  • Башкортстан Республикасының мәгариф өлкәсенең атказанган хезмәткәре (2007);
  • Россия Федерациясенең югары һөнәри белем бирү мактаулы хезмәткәре (2009)[1].

Күргәзмәләр

2024 елда Әхәт Вилдановның 80 еллыгына багышланган библиографик күргәзмә әзерләнә, аңа аның диссертация материаллары, фәнни хезмәтләре, дәреслекләре, тәрҗемәләре, басмалары һәм мөхәррирлек эше турында мәгълүмат кертелгән[3].

2025 елның 2 августында Әхмәтзәки Вәлиди музеенда Вилдановның тормышына һәм эшчәнлегенә багышланган «Учёный из глубинки» («Төпкелдән чыккан галим») күргәзмәсе ачыла. Биредә аның шәхси фотолары, фәнни хезмәтләре һәм китаплары тәкъдим ителгән[4].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 Вильданов Ахат Ханнанович. Башкирская энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 26 октябрь 2024.
  2. ↑ Выдающийся мыслитель и педагог XIX века. cyberleninka.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 26 июнь 2026.
  3. ↑ 1 2 К 80-летию известного педагога и учёного (рус.). Научная библиотека Академии наук Республики Башкортостан (1 август 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 26 июнь 2026.
  4. ↑ Выставка «Учёный из глубинки» (рус.). ГБУКИ РБ «Национальный музей Республики Башкортостан» (2 август 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 26 июнь 2026.

Әдәбият

  • Вильданов А. Х. // Башкирская энциклопедия: в 7 т. Т. 2. В-Ж. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2006. — С. 73.
  • Ахат Вильданов. 1944 // Писатели земли башкирской: справочник / сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина; отв. ред. Г. Н. Гареева. — 2-е изд., перераб. и доп. — Уфа: Китап, 2015. — С. 155—156.
  • Вильданов Ахат Ханнанович (1944) // Ишимбайская энциклопедия / редкол.: М. Х. Гайсин и др. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2015. — С. 141.

Сылтамалар

Төркемнәр