Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Габдулла Мотыйгуллин

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Мотыйгуллин фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Габдулла Мотыйгулла улы Мотыйгуллин (тат. Габдулла Мотыйгулла улы Мотыйгуллин; 11 сентябрь 1923, Теләче районы, Татарстан АССР — 27 гыйнвар 1988, Байлар Сабасы, Татарстан АССР) — СССР хәрби хезмәткәре, 5 нче гвардия армиясенең 97 нче гвардия укчылар дивизиясе 292 нче гвардия укчылар полкының снайперы һәм укчылар бүлекчәсе командиры, Бөек Ватан сугышында катнашучы, гвардия сержанты. Дан орденының тулы кавалеры[1].

Тәрҗемәи хәле

Габдулла Мотыйгуллин 1923 елның 11 сентябрендә Татарстан АССРның Лаеш кантоны Түбән Саурыш авылында (хәзерге — Татарстан Республикасының Теләче районы Түбән Саурыш авылы) крестьян татар гаиләсендә туа[2]. 7 сыйныфлы авыл мәктәбен тәмамлый, күмәк хуҗалыкта эшли[1].

1942 елның маенда Саба район хәрби комиссариаты тарафыннан Эшче-крестьян Кызыл Армия сафларына алына[3]. Бөек Ватан сугышы фронтларында 1943 елның гыйнварыннан Дон фронтының 66 нчы армиясенең 343 нче укчылар дивизиясе составында була, Сталинград сугышында камалышка алынган дошман төркемен юк итүдә[1][2], 97 нче гвардия укчылар дивизиясе итеп үзгәртелгән дивизия сафларында Воронеж, Дала һәм II Украина фронтларында сугыша, Курск дугасында бәрелешә, Белгород-Харьков, Кировоград һәм Умань-Ботошаны һөҗүм операцияләрендә катнаша[3].

Төз атучы буларак, снайперлык эшен үзләштерү өчен аерым гвардия укыту батальонына җибәрелә[1].

1946 елда демобилизацияләнгәч, Владивосток диңгез сәүдә портында йөкче, аннары Чиләбе трактор заводында коючы булып эшли[1].

Соңрак Татарстан АССРга кайта, Саба районының Байлар Сабасы шәһәр тибындагы бистәсендә яши, анда совхозда бригадир булып эшли, 1972-1987 елларда Лениногорск шәһәрендә яши һәм нефть машиналары төзү предприятиеләрендә хезмәт итә[2].

1988 елның 27 гыйнварында вафат була, Байлар Сабасы шәһәр тибындагы бистәсендә җирләнгән[1].

Хәрби эшчәнлеге

Укыту батальоны курсанты буларак, гвардия сержанты Габдулла Мотыйгуллин 1944 елның 5 апреленнән 9 апреленә кадәрге сугышлар чорында Тархановка авылы районында снайпер винтовкасыннан төгәл ут белән дошманның 11 солдатын юк итә. 97 нче гвардия укчылар дивизиясе командирының 1944 елның 5 маендагы приказы белән сугышчан биремнәрне үрнәк төстә үтәгәне өчен III дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә[1].

Курсларны тәмамлагач, 292 нче гвардия укчылар полкына снайпер итеп җибәрелә. 1944 елның 2 маеннан 5 маена кадәрге чорда Аснашен авылы (Молдавия ССР) төньягында 164,4 биеклеген саклаганда 10 дошман солдатын юк итә, шулай ук төгәл ату белән совет укчыларының алга китүенә комачаулаган станоклы пулемёт расчётын юкка чыгара. 1944 елның 26 маенда Пырлица авылы районындагы сугышта разведка төркеме составында дошман траншеясына бәреп керә, 10 нан артык гитлерчыны юк итә һәм контроль әсирне кулга ала. 5 нче гвардия армиясе командующие приказы белән 1944 елның 1 августында II дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә һәм укчылар бүлекчәсе командиры итеп билгеләнә[2].

1944 елның июлендә 5 нче гвардия армиясе I Украина фронты составына күчерелә. 1944 елның 4 августында Львов-Сандомир һөҗүм операциясе барышында полк Баранув-Сандомерски шәһәре районында Висла елгасын кичә. 1944 елның 17 августында Сандомир плацдармында Домацыны торак пункты районында гвардия сержанты Мотыйгуллинның бүлекчәсе дүрт дошман контрһөҗүмен кире кага, дошманның 20 дән артык солдатын юк итеп, чикне саклап кала[3]. 1944 елның 19 августында танк һөҗүмен кире кайтарганда, Мотыйгуллинны бәреп кергән дошман танкы җир белән күмеп китә. Сугыштан соң аны хезмәттәшләре аңсыз хәлдә казып чыгаралар һәм госпитальгә җибәрәләр. Һәлак булган дип санала һәм үлгәннән соң, бүләккә тәкъдим ителә. Авыр контузиядән терелеп, үз дивизиясенә кайта һәм сугышны Дрезден янындагы сугышларда тәмамлый[1].

СССР Югары Советы Президиумының 1946 елның 15 маендагы Указы белән, немец-фашист илбасарлары белән сугышларда күрсәткән батырлыгы, кыюлыгы һәм куркусызлыгы өчен, гвардия сержанты Габдулла Мотыйгулла улы Мотыйгуллин I дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә һәм ул Дан орденының тулы кавалеры була[2]. Бүләк каһарманга 1968 елда тантаналы рәвештә тапшырыла[1].

Бүләкләре, мактаулы исемнәре

  • I дәрәҗә Дан ордены (СССР Югары Советы Президиумының 1946 елның 15 маендагы Указы, 2947 нче санлы орден);
  • II дәрәҗә Дан ордены (5 нче гвардия армиясенең Хәрби советы приказы, 1944 елның 1 августы, 10070 нче санлы орден);
  • III дәрәҗә Дан ордены (97 нче гвардия укчылар дивизиясе командирының 1944 елның 5 маендагы приказы, 51924 нче санлы орден);
  • I дәрәҗә Ватан сугышы ордены (СССР Югары Советы Президиумының 1985 елның 11 мартындагы Указы)[2];
  • «1941–1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Германияне җиңгән өчен» медале (1945)[1].

Исемен мәңгеләштерү

  • Дан орденының тулы кавалеры Габдулла Мотыйгулла улы Мотыйгуллинның бюсты Татарстан Республикасының Теләче районы Теләче авылындагы мемориаль комплексның Каһарманнар аллеясендә урнаштырылган.
  • Габдулла Мотыйгуллинның исеме Татарстан Республикасының Лениногорск шәһәрендәге Каһарманнар аллеясендә уеп язылган[2].
  • Каһарман исеме Саба районының Байлар Сабасы шәһәр тибындагы бистәсендәге мемориаль плитәдә мәңгеләштерелгән[1][3].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Каргапольцев Сергей. Мутигуллин Абдулла Мутигулович (рус.). «Ил каһарманнары» патриотик интернет-проекты (15 сентябрь 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Лениногорск муниципаль районы администрациясе. Мутигуллин Абдулла Мутигулович (1923–1988) (рус.). Лениногорск муниципаль районының рәсми сайты (18 февраль 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 «Команда Кочующие» туган якны өйрәнү проекты. Лениногорский район РТ: Мутигуллин Абдулла Мутигулович (рус.). «Команда Кочующие» туган якны өйрәнү порталы (7 июнь 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 август 2026.

Әдәбият

  • Кавалеры ордена Славы трёх степеней: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии Д. С. Сухоруков. — М.: Воениздат, 2000. — 703 с. — ISBN 5-203-01883-9.
  • Полные кавалеры ордена Славы — наши земляки / Сост. Р. Г. Гарифуллин. — Казан: Татарстан китап нәшрияты, 1987. — 82—85 б.
  • Хасанов М. Х. Татарская энциклопедия. — Казан: ТР ФА Татар энциклопедиясе институты, 2008. — Т. 4 (М—П). — 296 б. — ISBN 978-5-902375-05-0.

Сылтамалар

Төркемнәр