Вячеслав Аристов
Вячеслав Васильевич Аристов (16 июнь 1937, Болгар, Спас районы, Татарстан АССР, РСФСР, СССР — 12 июнь 1992, Казан) — СССР һәм Россия библиографы, китап белгече, мәдәният тарихчысы, туган якны өйрәнүче, Казан краеның кулъязма һәм китап мирасын тикшерүче, Казан дәүләт университетының Н. И. Лобачевский исемендәге Фәнни китапханәсенең кулъязмалар һәм сирәк китаплар бүлеге мөдире (1965—1992 еллар). ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1980)[1].
Тәрҗемәи хәле
Вячеслав Аристов 1937 елның 16 июнендә Татарстан АССРның Куйбышев районы Спасск шәһәрендә (хәзерге — Татарстан Республикасының Спас районы Болгар шәһәре) укытучылар гаиләсендә туа[2].
1953 елда гаилә Казанга күченә. 1955 елда Казанның 2 нче урта мәктәбен тәмамлый һәм В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Казан дәүләт университетының тарих-филология факультеты рус теле һәм әдәбияты бүлегенә укырга керә[3].
Университетны 1960 елда «филолог, урта мәктәпнең рус теле һәм әдәбияты укытучысы» белгечлеге буенча тәмамлый һәм КДУның Н. И. Лобачевский исемендәге Фәнни китапханәсенә, башта алмашу-дублет фонды бүлегенә, аннары кулъязмалар һәм сирәк китаплар бүлегенә (ОЛРК) эшкә алына[1]. 1962 елның мартында Кубага рус теле укытучысы итеп чит ил командировкасына җибәрелә, 1963 елда кайткач, ОЛРКда фәнни-библиографик эшен дәвам итә[2].
1965 елның 25 октябрендә Казан университетының Фәнни китапханәсе кулъязмалар һәм сирәк китаплар бүлеге мөдире итеп билгеләнә һәм бу бүлекне гомеренең ахырына кадәр җитәкли[4].
1992 елның 12 июнендә Казанда вафат була[1]. Казан шәһәренең Арча зиратында җирләнгән.
Архив һәм текстология эшчәнлеге
Вячеслав Аристовның фәнни-тикшеренү эшчәнлеге Казан университеты тарихына, Лобачевский китапханәсенең кулъязма һәм китап коллекцияләрен формалаштыруга, шулай ук XVIII—XX гасырлардагы ватан мәдәнияте эшлеклеләренең Казан белән бәйләнешләрен өйрәнүгә юнәлтелгән була[1].
1961 елда ук «Казан университеты каршындагы цензура комитеты материаллары, 1812—1827 еллар» чыгарылышын әзерли, 1962 елда «Кирилл-Мефодий кардәшлеге әгъзасы И. Я. Пасяда диссертациясе» тикшеренүендә Тарас Шевченко көрәштәшенең билгесез материалларын фәнни әйләнешкә кертә[2]. Николай Огарёвның профессор Иван Симоновка язган билгесез хатын, Александр Грибоедовның «Горе от ума» комедиясенең Казан исемлекләре турында тикшеренүләр, «XIX гасырның беренче яртысында Казан университеты тарихы буенча материаллар» (1968) фундаменталь җыентыгын, шулай ук Александр Пушкинның, Лев Толстойның һәм шагыйрь Велимир Хлебниковның Казанда булулары турында тарихи очерклар бастыра[4].
Н. В. Ермолаева белән автордашлыкта «Н. И. Лобачевский исемендәге Фәнни китапханә тарихы (1804—1850)» дигән академик монографияне, шулай ук СССР ФА «Н. И. Лобачевскийның фәнни-педагогик мирасы» (Мәскәү: Наука, 1976 ел) җыентыгында Николай Лобачевскийның китапханә һәм ректорлык эше турындагы бүлекләрне әзерли[5]. 1990 елда беренче тапкыр астроном И. М. Симоновның 1819—1821 еллардагы антарктик дөнья тирәли экспедициясе турындагы юл язмаларының төп нөсхәсен басмага әзерли, ул «Антарктида тирәли ике йөзү» җыентыгына керә[3].
Хезмәтләре
- Монографияләр һәм китаплар
- Аристов В. В. Первое литературное общество Поволжья: К истории Общества любителей отечественной словесности при Казанском университете. — Казан: Казан университеты нәшрияты, 1968. — 48 б.
- Аристов В. В. Подарок декабриста: Документальные очерки и разыскания. — Казан: Казан университеты нәшрияты, 1970. — 120 б.
- Аристов В. В. Прочитано Ильичом: О казанских изданиях в Кремлёвской библиотеке В. И. Ленина. — Казан: Казан университеты нәшрияты, 1970. — 57 б.
- Аристов В. В., Ермолаева Н. В. Всё началось с путеводителя: Поиски литературные и исторические. — Казан: Казан университеты нәшрияты, 1975. — 222 б.
- Аристов В. В. Казанские находки: Поиски литературные и исторические. — Казан: Татарстан китап нәшрияты, 1985. — 192 б.
- Аристов В. В., Ермолаева Н. В. История Научной библиотеки им. Н. И. Лобачевского (1804—1850). — Казан: Казан университеты нәшрияты, 1985. — 151 б.
- Аристов В. В. Страницы славной истории: Рассказы о Казанском университете. — Казан: Казан университеты нәшрияты, 1987. — 224 б.
- Аристов В. В. В. В. Хлебников в Казани (1898—1908): Гимназия, университет, становление Велимира. — Казан: Казан университеты нәшрияты, 2001. — 88 б. (вафатыннан соң басыла).
- Кулъязма тасвирламалары һәм фәнни редакцияләү
- Материалы цензурного комитета при Казанском университете: 1812—1827 гг. / төз. В. В. Аристов. — Казан: Казан университеты нәшрияты, 1961. — 7 нче чыг. — 47 б.
- Материалы по истории Казанского университета первой половины XIX в. / төз. В. В. Аристов. — Казан: Казан университеты нәшрияты, 1968. — 15 нче чыг. — 102 б.
- Научно-педагогическое наследие. Руководство Казанским университетом. Фрагменты. Письма / Н. И. Лобачевский; җав. ред. М. Т. Нужин; төз. В. В. Аристов, Н. В. Ермолаева. — М.: Наука, 1976. — 664 б.
- Рукописи и редкие книги Научной библиотеки имени Н. И. Лобачевского: Описания и указатели / җав. ред. В. В. Аристов. — Казан: Казан университеты нәшрияты, 1981—1990.
Иҗтимагый эшчәнлеге
Фәнни-агарту, архив һәм музей эшен алып бара:
- Н. И. Лобачевский исемендәге Фәнни китапханәнең Гыйльми советы һәм Урта Идел буе төбәге югары уку йортлары китапханәләренең Фәнни-методик советы составына керә[2];
- Бөтенсоюз китап сөючеләр җәмгыяте (ВОК), Тарих һәм мәдәният һәйкәлләрен саклау буенча Бөтенроссия җәмгыятенең (ВООПИиК) Татарстан бүлеге эшчәнлегендә актив катнаша[3];
- 1988 елда Л. Н. Толстойның 160 еллыгына Казан университетының Тарих музеена Толстой чорының мемориаль ядкярләрен һәм кулъязма чыганакларын бүләк итә[1].
Бүләкләре
- Татарстан АССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1980)[1];
- Казан дәүләт университетының I дәрәҗә университет премиясе (1986) — «История Научной библиотеки им. Н. И. Лобачевского (1804—1850)» монографиясе өчен;
- РСФСР Югары һәм урта махсус белем бирү министрлыгының һәм Татарстан АССР Югары Советы Президиумының Мактау грамоталары[2].
Хәтер
- Вячеслав Аристовның документаль һәм шәхси архивы, шул исәптән басылмаган туган якны өйрәнү тикшеренүләренең кулъязмалары һәм илнең алдынгы галимнәре белән язышулары, КФУның Н. И. Лобачевский исемендәге Фәнни китапханәсенең кулъязмалар һәм сирәк китаплар бүлегендә саклана[1].
- 1997, 2007 һәм 2017 елларда Казан федераль университетында һәм Татарстан Республикасы Милли китапханәсендә галим-библиографның юбилейларына багышланган истәлекле китап-иллюстратив күргәзмәләр һәм фәнни укулар үткәрелә[4][2].
Гаиләсе
- Әтисе — Василий Максим улы Аристов, тарих укытучысы;
- әнисе — Нина Георгий кызы Аристова, рус теле һәм әдәбияты укытучысы.
Гаилә 1953 елдан Казанда яши, туганнары Татарстан Республикасының мәгариф учреждениеләрендә һәм архивларында эшләгән[2].
Искәрмәләр
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 ТР ФА Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты. Аристов Вячеслав Васильевич (рус.). TATARICA Татар энциклопедиясенең электрон версиясе (1 гыйнвар 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 август 2026.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Спас район-ара үзәк китапханәсе. Аристов Вячеслав Васильевич (рус.). ТР Спас муниципаль районының туган якны өйрәнү порталы (15 июнь 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 август 2026.
- ↑ 1 2 3 Любовь Агеева. 16 июня в истории Казани и края (рус.). «Казанские истории» газетасы (16 июнь 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 август 2026.
- ↑ 1 2 3 «Велимир Хлебников дөньясы» проекты. Вячеслав Васильевич Аристов и изучение казанского окружения Велимира Хлебникова (рус.). Ka2.ru гуманитар мәгълүмати-тикшеренү порталы (18 май 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 август 2026.
- ↑ В. В. Аристов, Н. В. Ермолаева. История Научной библиотеки им. Н. И. Лобачевского (1804—1850) (рус.). Казан университеты нәшрияты (16 июль 1985). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 август 2026.
Әдәбият
- Татарская энциклопедия / гл. ред. М. Х. Хасанов. — Казан: ТР ФА Татар энциклопедиясе институты, 2002. — Т. 1. — Б. 177. — ISBN 5-85247-035-X.
- Кто есть кто в библиотечной сфере Республики Татарстан. — Казан: «Казанские истории» газетасы редакциясе, 1998. — Б. 24—25.
- Ермолаева Н. В. Гасырлар авазы. — 1997. — Б. 248—250.