Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Вәлиулла Якупов

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Якупов фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Вәлиулла Мәхмүт улы Якупов (тугач бирелгән исеме — Винер, рус. Валиулла Махмутович Якупов; 4 сентябрь 1963, Дмитриевка, Уфа районы, Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы — 19 июль 2012, Казан, Татарстан Республикасы, Россия) — Россия дин һәм җәмәгать эшлеклесе, нашир, тарих фәннәре кандидаты (2004)[1].

Тормыш юлы

1963 елның 4 сентябрендә Башкортстан АССРның Уфа районы Дмитриевка авылында туа. Беренче сыйныфны туган авылында укый, аннары Бөре шәһәренең 4 нче мәктәбен тәмамлый. 1981 елда Казан химия-технология институтына укырга керә һәм 1987 елда инженер-химик-технолог белгечлеге ала. Соңрак институтта эшли, аспирантурада укый һәм Казан дәүләт университетының тарих факультетында читтән торып белем ала[2].

1990 елның 29 ноябрендә «Иман» ислам мәдәнияте үзәге рәисе итеп сайлана. 1992 елда Ислам дине кабул итүнең меңьеллыгы исемендәге мәдрәсәне тәмамлый һәм шул ук елның 6 ноябрендә Апанай мәчете имам-хатыйбы була. 1993–1996 елларда «Мөхәммәдия» югары мөселман мәдрәсәсе ректоры, 1996–1998 елларда Казан шәһәренең имам-мөхтәсибе вазифаларын башкара[3][2].

1998 елдан Татарстан Диния нәзарәте рәисенең беренче урынбасары, 2011 елдан уку-укыту бүлеге мөдире була. Шулай ук ул Татарстан Республикасы Иҗтимагый палатасы әгъзасы (2007 елдан) һәм РФ Юстиция министрлыгы каршындагы дини экспертиза советы рәисе урынбасары (2009 елдан) булып эшли.[3]

Эшчәнлеге

Вәлиулла Якупов Татарстан мөселманнарының беренче дини «Иман» нәшрияты директоры, «Иман» газетасы (1991 елдан), «Иман нуры» журналы (1994 елдан) һәм «Мөселман дөньясы» журналы (1998 елдан) мөхәррире була. Эшчәнлеге дини-мәгърифәткә, Россия һәм Татарстан мөселманнарының дини һәм этномилли мәгарифен үстерүгә багышлана[3].

Аның җитәкчелегендә «Иман» нәшрияты меңнән артык исемдә китап бастыра[2]. Якупов шулай ук Апанай мәчетен торгызу эшендә дә катнаша[4]

Фәнни эшчәнлеге

2004 елда Вәлиулла Якупов «ХХ гасырның 90 елларында Татарстанда дәүләт-конфессияләр мөнәсәбәтләрендә ислам компоненты (тарихи-сәяси анализ)» темасына кандидатлык диссертациясен яклый[2]. Аның хезмәтләре исламны өйрәнүгә һәм Татарстандагы дәүләт-конфессиональ мөнәсәбәтләр тарихына карый[3].

Төп хезмәтләре:[3]

  • Татарское «богоискательство» и пророческий ислам (Казан, 2003);
  • Ислам в Татарстане в 1990-е годы (Казан, 2005);
  • Хадж и умра: путеводитель по Мекке и Медине (Казан, 2007).

Шәхси тормышы

Вәлиулла Якупов тормыш иптәше Галина белән 2006 елдан бергә яши, өч баласы була[5].

Үлеме

2012 елның 19 июлендә Вәлиулла Якупов Казанның Заря урамындагы йорты подъездында атып үтерелә[6]. Авыр яраланган хәлдә үзенең машинасына кадәр барып җитә һәм шунда вафат була[6]. Шул ук көнне Татарстан мөфтие Илдус Фәизов автомобилен шартлату очрагы да була[4].

Тикшерү версиясе буенча, Вәлиулла Якуповның үлеме һәм Илдус Фәизовка һөҗүм РФда тыелган «Хизб ут-Тахрир әл-Ислами» террорчылык оешмасы активистлары тарафыннан оештырылган була[4].

undefined

Хәтере

Вәлиулла Якупов истәлегенә Татарстанда ел саен искә алу чаралары үткәрелә[7]. 2023 елның 7 сентябрендә Казанда, «Мөхәммәдия» мәдрәсәсендә, XII Якупов укулары уздырыла[8]. 2024 елның 19 июлендә, аның һәлак булган көнендә, кабере янында һәм Апанай мәдрәсәсендә чираттагы искә алу чаралары уза[9][7].

Бүләкләре

  • Батырлык ордены (үлеменнән соң)[6];
  • Россия мөфтиләре Советының II дәрәҗә «Әл-Фәхр» ордены[1].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 Ягъкуп (Якупов) Валиулла Махмутович (рус.). Татарская энциклопедия Tatarica. Мөрәҗәгать итү датасы: 26 июнь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 Валиулла Якупов: издатель, ректор и мученик за веру (рус.). БИЗНЕС Online (20 июль 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 26 июнь 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 Чыганакка җибәрү хатасы: Неверный тег <ref>; для сносок tatarica не указан текст
  4. ↑ 1 2 3 «Уязвимее всего – дети»: как гибель заместителя муфтия дала толчок в борьбе с терроризмом (рус.). Татар-информ (19 июль 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 26 июнь 2026.
  5. ↑ «Обо всем, что касается работы, Валиулла практически ничего не говорил» (рус.). Реальное время (23 июль 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 26 июнь 2026.
  6. ↑ 1 2 3 Валиулла Якупов посмертно награжден орденом Мужества (рус.). Татар-информ (30 июль 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 26 июнь 2026.
  7. ↑ 1 2 В Казани почтят память Валиуллы Якупова, погибшего 12 лет назад (рус.). Татар-информ (18 июль 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 26 июнь 2026.
  8. ↑ В Казани прошли XII Якуповские чтения (рус.). Духовное управление мусульман Республики Татарстан (7 сентябрь 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 26 июнь 2026.
  9. ↑ Татарско-мусульманская общественность почтила память Валиуллы Якупова (рус.). Духовное управление мусульман Республики Татарстан (19 июль 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 26 июнь 2026.

Төркемнәр