Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыруМәгълүмат
РУВИКИ ТУРЫНДА

Галия Имашева

Галия Шакир кызы Имашева (баш. Ғәлиә Шакир ҡыҙы Имашева; 4 (17) май 1915, Камень-на-Оби, Барнавыл өязе[d], Тум губернасы, Россия империясе — 5 гыйнвар 1995, Уфа, Башкортстан, Россия) — СССР һәм Россия театр рәссамы, сценограф, рәссам-нәкышьче, Башкортстанның һөнәри театр-декорация сәнгатенә нигез салучыларның берсе. Башкорт дәүләт академия драма театрының баш рәссамы (1946—1988), Башкорт АССР Рәссамнар берлеге идарәсе рәисе (1965—1971)[1]. РСФСРның халык рәссамы (1973), Башкорт АССРның халык рәссамы (1970), РСФСРның К. С. Станиславский исемендәге дәүләт премиясе лауреаты (1968)[2].

Тәрҗемәи хәле

1915 елның 17 маенда Томск губернасының Барнавыл өязе Камень авылында (хәзерге Алтай краеның Камень-на-Оби шәһәре) туа[1].

1934 елда Уфа шәһәрендә Башкорт сәнгать техникумының сәнгать бүлеген тәмамлый, анда аның остазлары башкорт нәкышь сәнгатенә нигез салучылар — Александр Эрастович Тюлькин һәм Касыйм Сәлиәскәр улы Дәүләткилдиев[2].

1995 елның 5 гыйнварында Уфа шәһәрендә 80 нче яшендә вафат була[2].

Хезмәт эшчәнлеге

1934—1936 елларда Баймак колхоз-совхоз театрында (Баймак шәһәре) рәссам булып эшли[3].

1936—1988 елларда — куючы рәссам, 1946—1988 елларда — Башкорт дәүләт академия драма театрының баш рәссамы[1].

1944—1946 елларда Учалы колхоз-совхоз театрында (Учалы авылы) эшли[1][3].

Иҗаты

Иҗади эшчәнлеге дәверендә Башкортстан һәм СССРның башка шәһәрләре сәхнәләрендә ике йөздән артык драма, опера һәм балет спектаклен бизи[4]. Рәссамның сценографик хезмәтләрендә этнографик дөреслек, милли колорит байлыгы һәм спектакльнең образлы чишелешендә тирән психологизм үрелеп бара[1].

Уфа, Горький, Брест, Златоуст һәм Салават драма театрлары өчен Мостай Кәримнең «Ай тотылган төндә» трагедиясенең сәхнә бизәлеше вариантларын иҗат итә, 1982 елда шул ук исемдәге станок-театр триптихын эшли[4].

Төп сценографик хезмәтләре: Х. К. Ибраһимовның «Башмагым» (1936), В. Г. Галимовның «Изге дуслык» (1939), У. Шекспирның «Отелло» (1942), Л. Б. Степановның «Торна җыры» (1944, Башкорт дәүләт опера һәм балет театры), М. Кәримнең «Ялгыз каен» (1951), Б. Бикбайның «Салават Юлаев» (1952), А. Н. Арбузовның «Таня» (1954), Д. И. Фонвизинның «Үсмәгән егет» (1955), А. Парнисның «Афродита утравы» (1960), Ч. Т. Айтматовның «Анам кыры» (1961), Д. Лоусенның «Кунак бүлмәсендәге могҗизалар» (1963), М. Кәримнең «Ай тотылган төндә» (1964), Вольтерның «Мөхәммәт» (1965), У. Шекспирның «Ромео һәм Джульетта» (1970), Ю. П. Чепуринның «Минем йөрәгем синең белән» (1971), М. Фәйзинең «Галиябану» (1972), М. Кәримнең «Салават Юлаев» (1972), А. Н. Островскийның «Гөнаһ һәм бәла кемгә килми» (1973), В. Гюгоның «Мария Тюдор» (1974), Н. Нәҗминең «Күршеләрдә кунаклар» (1976), Н. Асанбаевның «Көрән сирень» (1976), А. П. Чеховның «Иванов» (1978), Т. Бикмаевның «Соңгы көрәш» (1979), Н. Г. Сабитов һәм Х. Ф. Әхмәтовның «Салават» балеты (1979), И. Х. Йомагуловның «Нәркәс», К. Г. Тинчуринның «Зәңгәр шәл» (1981), Г. Г. Шәфыйковның «Операция» (1982), Ә. Карнайның «Без кайтырбыз», Ә. М. Мирзаһитовның «Әниләр улларын көтә»[1][4].

Фәйзи Гаскәров исемендәге Башкорт дәүләт халык биюләре ансамбле һәм «Мосфильм» киностудиясенең «Алтын атлы җайдак» (1979—1980 еллар) нәфис фильмы өчен костюмнар эскизларын ясый[1][4].

Күргәзмәләре

Рәссамның әсәрләре һәм эскизлары М. В. Нестеров исемендәге Башкорт дәүләт сәнгать музее (Уфа шәһәре, Гоголь урамы, 27) һәм А. А. Бахрушин исемендәге Дәүләт үзәк театр музее (Мәскәү шәһәре) тупланмаларында саклана[1][2].

Тәнкыйть

Башкортстанның халык шагыйре Мостай Кәрим останың иҗади алымын түбәндәгечә бәяли:

Г. Ш. Имашеваны мин әсәрнең асылына төшенә белүче театр рәссамнары рәтенә кертәм. Аның эш манерасы миңа үзенең чынлыгы, эчкерсезлеге белән якын. Имашева үз сәнгате белән драматургияне кире какмый, ә драматургның позицияләрен, фикерләрен раслау хакына пластика теле белән аның белән көндәшлек итә сыман[4].

Сәнгать белеме белгече В. М. Сорокина Галия Имашева иҗатында башкорт сценографиясенең милли мәктәбенә нигез салган режиссёр күзаллавы, актёрның уртаклашу хисе һәм рәссамның колористик сәләте берләшүен ассызыклый[4]. «Зәңгәр шәл» спектакленең бизәлешенә рецензия биреп, сәнгать белеме кандидаты П. Романов сәхнә киңлеген халык шигъриятенең орнаменталь дөньясына, реаль көнкүреш ярымтүгәрәгенә һәм ирекле уен авансәхнәсенә яңача өч планлы бүлүне аерып күрсәтә[4].

Иҗтимагый эшчәнлеге

1938 елдан СССР Рәссамнар берлеге (Россия Рәссамнар берлеге) әгъзасы булып тора[2]. 1965—1971 елларда идарә рәисе вазифасында Башкорт АССР Рәссамнар берлеге идарәсен җитәкли[1][3]. 1966—1972 елларда РСФСР һәм СССР Рәссамнар берлекләре идарәләренең секретаре итеп сайлана[3].

Бүләкләре

  • «Почет Билгесе» ордены (1949, 1971[2]);
  • СССР ХККҮ (ВДНХ) алтын медале[3];
  • К. С. Станиславский исемендәге РСФСР Дәүләт премиясе (1968) — М. Кәримнең «Ай тотылган төндә» һәм Ч. Айтматовның «Анам кыры» спектакльләрен бизәгән өчен[2];
  • РСФСР Мәдәният министрлыгының I дәрәҗә дипломы (1957) — Н. Исәнбәтнең «Муса Җәлил» спектакле сценографиясе өчен;
  • СССР Рәссамнар берлегенең I дәрәҗә дипломы (1959) — Н. Исәнбәтнең «Муса Җәлил» спектакле сценографиясе өчен[3];
  • СССР халыклары милли драматургиясе бөтенсоюз фестивальләренең ике I дәрәҗә дипломы;
  • Халык биюләре ансамбльләре бөтенсоюз смотрының I дәрәҗә дипломы — Башкорт дәүләт халык биюләре ансамбле өчен костюм эскизлары өчен[4];
  • РСФСРның халык рәссамы (1973);
  • Башкорт АССРның халык рәссамы (1970);
  • РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1955);
  • Башкорт АССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1943)[1].

Гаиләсе

  • Ире — Булат Гөбәйдулла улы Имашев (Тимер-Булат Гөбәйдулла улы Имашев, 1908—1946), башкорт актёры, театр режиссёры, РСФСРның атказанган артисты, Башкорт АССРның атказанган сәнгать эшлеклесе;
  • улы — Урал Булат улы Имашев (1945—2018), галим-химик, Башкортстан Республикасы Фәннәр академиясе академигы, химия фәннәре докторы, профессор[5];
  • улы — Рафаэль[6].

Исемен мәңгеләштерү

Уфа шәһәрендә Галия Шакир кызы Имашева яшәгән йорт фасадына мемориаль такта эленгән[1].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Имашева Галия Шакировна (рус.). ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия» (18 октябрь 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 5 сентябрь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Имашева Галия Шакировна (1915—1995) (рус.). Региональное отделение ВТОО «Союз художников России» Республики Башкортостан (14 май 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 5 сентябрь 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Имашева Галия Шакировна (рус.). Онлайн-энциклопедия Tatarica (10 апрель 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 5 сентябрь 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Сорокина В. М. Театрально-декорационное искусство Галии Имашевой // Бельские просторы. — 2006. — № 1.
  5. ↑ Имашев Урал Булатович (рус.). ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия» (13 сентябрь 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 5 сентябрь 2026.
  6. ↑ К 110-летию со дня рождения знаменитой театральной художницы, народного художника РСФСР Имашевой Галии Шакировны (рус.). СТД Республики Башкортостан // Дом Актёра (17 май 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 5 сентябрь 2026.

Әдәбият

  • Пикунова Г. Р. Галия Имашева. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1968. — 48 с.;
  • Николаева Г. В. Галия Имашева. — Л.: Художник РСФСР, 1983. — 91 с.;
  • Башкирская энциклопедия. В 7 томах / гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2007. — Т. 3: З — К. — 672 с. — ISBN 978-5-88185-064-7..

Сылтамалар

Төркемнәр