Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Данил Хәсәншин

Бу терминның башка аңлатмалары да бар, аларны карау өчен Хәсәншин битенә күчегез.

Данил Дәүләтша улы Хәсәншин (22 август 1937, Сүлте, Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы) — СССР һәм Россия композиторы, музыка педагогы. Россия Федерациясенең (1998), Башкорт АССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1989)[1]. СССР Композиторлар берлеге (1973 елдан), Россия Федерациясе Композиторлар берлеге әгъзасы[2].

Тәрҗемәи хәле

1937 елның 22 августында Башкорт АССРның Илеш районы Сөлтән авылында туа[2]. Югары Яркәй авылында унъеллык гомуми белем бирү мәктәбен тәмамлый, шулай ук тракторчылар курсларында укый, аннары җирле күмәк хуҗалыкта эшли һәм Совет армиясе сафларында мөддәтле хәрби хезмәт үтә[3].

1960—1964 елларда беренче профильле белемне Уфа музыка-педагогика училищесында ала, анда «хор дирижёрлыгы» белгечлеге буенча укый[1].

1965 елда Казан дәүләт мәдәният институтының музыка факультетына укырга керә, 1967 елда Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясенә күчә[1]. Профессор Альберт Леман сыйныфында композиция сәнгатенә өйрәнә һәм 1972 елда укуын тәмамлый[2]. Соңрак, 1978—1981 елларда, профессор Нәҗип Җиһанов җитәкчелегендә Казан дәүләт консерваториясендә ассистентура-стажировка кысаларында квалификациясен күтәрүен дәвам итә[1].

Иҗаты

Данил Хәсәншинның иҗади мирасы иң төрле музыкаль формалардагы һәм жанрлардагы әсәрләрне үз эченә ала[1]. Консерваториядә укыган вакытта ук аның диплом эше — симфоник циклны башлап җибәргән «Башкорт симфониясе» (1968 ел)[3]. Эшчәнлеге елларында композитор җиде симфония иҗат итә, алар арасында Бишенче — «Бәетнең тууы» («Рождение баита», 2005) һәм Җиденче — «Торналар турында риваять» («Притча о журавлях») симфонияләре аерылып тора[3]. Ул «Рогервиктагы истәлекләр» («Воспоминания в Рогервике») симфония-кобаеры өчен республика бәйгесендә премия ала[2].

Музыкаль-театр сәнгате өлкәсендә ул Советлар Союзы Герое Александр Матросовның батырлыгына багышланган «Бөек Рядовой» («Великий Рядовой») операсын иҗат итә (беренче редакциясе 1975 елда, икенчесе 1980 елда язылган)[1]. 1973 елда ике пәрдәле «Туй» («Свадьба») балетына музыка яза[1]. Улы белән берлектә 1992 елда ике пәрдәле «Париждан килгән кияү» («Жених из Парижа») комик операсының автордашы була[1]. Шулай ук аның активында оркестр өчен күләмле «Айтыш» концерты (1995 ел), күпсанлы хор, камера-вокаль әсәрләре һәм «Фронт җырлары» («Фронтовые песни») кантатасы бар[2].

Симфонияләр, опера һәм балет куелышларын үз эченә алган шактый күп академик әсәрләр яза, башкорт һөнәри музыкасы үсешенә зур өлеш кертә[3].

Педагогик эшчәнлеге

Данил Хәсәншинның педагогик практикасы югары белем алганчы ук башлана. 1957 елдан ул Югары Яркәй урта мәктәбендә укытучы булып эшли, 1964—1965 елларда Благовещенск педагогика училищесында музыка укыта[2].

Казанда диплом алгач, Башкортстан Республикасына кайта, анда Уфа дәүләт сәнгать институтында беренче педагогларның берсе була[3]. Уфадагы 4 нче музыка мәктәбендә укыта[1]. Музыка мәктәпләре укучылары ихтыяҗлары өчен композитор балалар әсәрләренең махсус җыентыгын бастыра[4]. Алга таба Данил Хәсәншин үзен тулысынча музыка язуга багышлау өчен укытудан китәргә карар кыла[1].

Иҗтимагый эшчәнлеге

1973 елдан ул СССР Композиторлар берлеге (хәзерге вакытта — Россия Федерациясе Композиторлар берлеге) составында эшли[1].

Хезмәтләре

  • Тыуған яҡ моңдары: йырҙар. Өфө, 1987;
  • Ай янында яҡты йондоҙ: (йырҙар, дуэттар һәм романстар). Өфө, 1999;
  • Йыр китабы=Книга для пения. Өфө, 2014.

Бүләкләре, мактаулы исемнәре

  • Россия Федерациясенең атказанган сәнгать эшлеклесе (1998)[1];
  • Башкорт АССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (Башкорт АССР Югары Советы Президиумының 1989 елның 25 октябрендәге Указы нигезендә тапшырыла)[1].
  • Музыкаль әсәрләрнең республика бәйгесендә икенче премия лауреаты («Рогервиктагы истәлекләр» симфония-кобаерын иҗат иткән өчен)[2].

Гаиләсе

  • Улы — Азамат Хәсәншин (1971), һөнәри композитор, дирижёр һәм музыка белгече. Сәнгать белеме кандидаты, Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институтының эстрада-джаз кафедрасы доценты. Башкортстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе[5].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Хасаншин Данил Давлетшинович (рус.). Россия Композиторлар берлеге (1 гыйнвар 2007). Мөрәҗәгать итү датасы: 11 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 А. Р. Сабирова. Данил Хәсәншин // Башкирская энциклопедия / гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа : ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 Композитор көч һәм планнар белән тулы (рус.). Вечерняя Уфа (22 август 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 11 август 2026.
  4. ↑ Данил Хәсәншин: тууына 80 ел тулу уңаеннан авторлык кичәсе (рус.). Уфа сәнгать училищесы (13 ноябрь 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 11 август 2026.
  5. ↑ Хәсәншин Азамат Данил улы (рус.). Истоки (7 май 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 11 август 2026.

Әдәбият

  • А. Р. Сабирова. Данил Хәсәншин // Башкирская энциклопедия / гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа : ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
  • «Рампа» журналы. Башкортостан мәдәнияте № 8 (226) 2012. Мәкалә: Җырдан алып симфониягә кадәр.
  • Данил Хәсәншин: «Казанда симфоник концерт, концерт-азан оештырырга хыялланам»

Сылтамалар

Төркемнәр