Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Ефрем Еллиев

Ефрем Васильевич Еллиев (23 гыйнвар 1907, Сөнчәле, Чистай өязе, Казан губернасы, Россия империясе — 1 ноябрь 1942, Мәскәү өлкәсе, РСФСР, СССР) — совет прозаигы, драматургы, әдәби тәнкыйтьчесе һәм педагогы. Бөек Ватан сугышында катнашучы (1941—1942)[1]. 1962 елдан СССР Язучылар берлеге әгъзасы[2].

Тәрҗемәи хәле

Ефрем Васильевич Еллиев 1907 елның 23 гыйнварында Казан губернасының Сөнчәле авылында (хәзерге Татарстан Республикасының Аксубай районы) туган[3]. Сөнчәле мәктәбен тәмамлаганнан соң, Чистай педагогия училищесына укырга керә, аны 1926 елда бетерә[3].

1927 елда Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының совет хокукы факультетына укырга керә. Сәламәтлеге начараю сәбәпле, бер елдан соң укуын калдыра[1]. Читтән торып Казан педагогия институтында белем ала[3].

1926–1935 елларда Сөнчәле, Түбән Баланды, Саурыш, Егоркино башлангыч мәктәпләрендә укытучы булып эшли. 1935 елда Аксубай педагогия училищесы дип исеме үзгәртелгән Сөнчәләй педагогия училищесында чуаш һәм рус телләрен укыта[3].

1941 елда үз теләге белән фронтка китә. 1942 елның 19 ноябрендә Калинин фронтында һәлак була[3]. Аның һәлак булуы турында 1962 елда билгеле була[1].

Иҗаты

Еллиев әдәбиятка 1920 нче еллар ахырында килә. Әдәби эшчәнлегенең төп чоры 1930 нчы елларга туры килә. Проза һәм драма әсәрләре, тәнкыйть мәкаләләре, көндәлек язмалары һәм кулъязмалары әдәбият белеме тикшеренүләре предметына әверелә[1].

1931 елда «Сунтал» (Сандал) журналында аның «Ҫарӑмсан тӑрӑх» («Чирмешән тирәсендә») һәм «Хастарлӑх» («Кыюлык») әсәрләре басылып чыга. 1933 елда «Хапха» («Капка»), «Чĕн тилхепе» («Күн дилбегә») һәм «Йышран уйрӑлсан» («Коллективдан аерылгач») хикәяләре, шулай ук «Кун йĕркинчи хӑшпĕр ыйтусем» («Көн тәртибендәге кайбер мәсьәләләр») һәм «Уҫ ҫыру — чӑваш писателĕсем патне вулакантан» («Ачык хат — чуаш язучыларына укучыдан») мәкаләләре дөнья күрә[1].

1934 елда «Пĕр кун» («Бер көн») драмасын яза. «Ҫухалнӑ телейсем» («Югалган бәхетләр») пьесасы 1935—1937 елларда иҗат ителә һәм беренче тапкыр 2002 елда басылып чыга. 1940 елда «Чĕлхесĕр Эрхип» («Телсез Архип») хикәясе языла, ул беренче тапкыр 1941 елда «Эрхип» исеме белән дөнья күрә[1].

В. В. Никифорованың фәнни мәкаләсендә Еллиевның иҗаты чуаш мәдәниятенең милли үзенчәлеген чагылдыру яссылыгында карала. Тикшеренүче аның текстларында ытарлӑх — читләтеп әйтү һәм метафоралылык кулланылуын билгеләп үтә[1].

Әдәби иҗаты

  • «Калавсем» («Хикәяләр»). — Шупашкар: Чӑваш АССР кӗнеке издательстви, 1963. — 131 б.
  • «Суйласа илнисем» («Сайланма әсәрләр») — Шупашкар: Чӑваш кӗнеке издательстви, 1973. — 214 б.
  • «Рассказы». — Чебоксары: Чувашское книжное издательство, 1983. — 112 б.
  • «Ворота: рассказы, письма» («Капка: хикәяләр, хатлар») — Чебоксары: Чувашский государственный институт гуманитарных наук, 2007. — 131 б.

Хәтер

Татарстан Республикасы Аксубай муниципаль районы хакимиятенең чуаш телен укытуга һәм чуаш мәдәниятен саклауга багышланган басмасында Еллиев Сөнчәләй мәктәбен тәмамлаучылар арасында телгә алына[4].

2023 елның апрелендә Аксубай туган якны өйрәнү музеенда Ефрем Еллиевка багышланган әдәби сәгать уза[5].

Аксубайда бер урам аның исемен йөртә.

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Вера Витальевна Никифорова. Выражение «чувашского мира» в творчестве Ефрема Еллиева (рус.) 635–644. Полилингвиальность и транскультурные практики (2025). doi:10.22363/2618-897X-2025-22-3-635-644. Мөрәҗәгать итү датасы: 25 август 2026.
  2. ↑ Чувашские писатели из Татарстана (рус.). Сувар. Мөрәҗәгать итү датасы: 25 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 Еллиев, Ефрем Васильевич (прозаик; 23.01.1907–19.11.1942) (рус.). Электронная библиотека Чувашии. Мөрәҗәгать итү датасы: 25 август 2026.
  4. ↑ В Аксубаеве бережно хранят чувашский язык и культуру (рус.). Официальный сайт Аксубаевского муниципального района Республики Татарстан (17 гыйнвар 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 25 август 2026.
  5. ↑ Литературный час «Ефрем Еллиев» (рус.). Культура.РФ (18 апрель 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 25 август 2026.

Әдәбият

  • Никифорова Вера Витальевна. Выражение «чувашского мира» в творчестве Ефрема Еллиева. — Полилингвиальность и транскультурные практики. — 2025. — Т. 22. — С. 635–644. — DOI:10.22363/2618-897X-2025-22-3-635-644.
  • Еллиев Ефрем Васильевич. Ворота: рассказы, письма / Составитель Алексей Алексеевич Трофимов; перевод с чувашского Петра Григорьевича Сулбаева. — Чебоксары: Чувашский государственный институт гуманитарных наук, 2007. — 131 с.
  • Ефрем Еллиев: ҫӗнӗ ӑнланупа ӑнлантару [чуаш] / Составитель Юрий Васильевич Яковлев. — Шупашкар: Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхĕсен ин-чӗ, 2002. — 119 с.

Сылтамалар

Төркемнәр