Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыруМәгълүмат
РУВИКИ ТУРЫНДА

Кәүсәрия Шәфикова

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Шәфыйкова фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар


Кәүсәрия Фидаи кызы Шәфикова (баш. Кәүсәриә Фиҙаи ҡыҙы Шафиҡова, тат. Каусария Фидановна Шафикова; 3 гыйнвар 1949, Яңавыл районы, Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы — 4 май 2017, Яңавыл районы, Башкортстан) — СССР һәм Россия шагыйре, прозаик, башкорт һәм татар телләрендәге җыр текстлары авторы. 1999 елдан — Башкортстан Республикасы Язучылар берлеге һәм Россия Язучылар берлеге әгъзасы[1]. Саҗидә Сөләйманова исемендәге әдәби премия (1993) һәм Гали Чокрый исемендәге премия (1998) лауреаты[2].

Тәрҗемәи хәле

1949 елның 3 гыйнварында Башкортстан АССРның Яңавыл районы Исәнбай авылында колхозчылар гаиләсендә туа. Яшь ярымда полиомиелит кичерә, шуның нәтиҗәсендә балачактан ук мөстәкыйль хәрәкәтләнү мөмкинлегеннән мәхрүм кала. Исәнбай мәктәбе укытучылары ярдәмендә урта мәктәп белемен өйдә ала.

Яшь чагында Муса Җәлилнең «Моабит дәфтәрләре» китабы тәэсирендә әдәби иҗат белән мавыгып китә. Шагыйрәнең беренче шигыре 1970 елның 14 маенда Яңавыл районының «Коммунизм таңы» газетында басылып чыга. 1970 нче еллардан аның әсәрләре Башкортстан һәм Татарстанның вакытлы матбугат басмаларында («Кызыл таң», «Башкортостан», «Яңавыл таңнары» газеталарында, «Агыйдел», «Башкортостан кызы», «Казан утлары» журналларында) даими басыла[3][2]. 1984 елда аның шигырьләре Башкортстан китап нәшрияты чыгарган республика яшь авторларының «Йәш көстәр» («Яшь көчләр») күмәк альманахына кертелә[4].

1994 елда Башкортстан Республикасының Татар телле язучылар берлегенә кабул ителә, 1999 елда Башкортстан Республикасы Язучылар берлегенә һәм Россия Язучылар берлегенә керә[1].

Яңавыл районының туган Исәнбай авылында яши, анда Идел буе һәм Урал буе республикаларының әдипләре һәм сәнгать эшлеклеләре белән хат алыша[5].

2017 елның 4 маенда 69 нчы яшендә Башкортстан Республикасының Яңавыл районы Исәнбай авылында вафат була[6]. Хушлашу һәм җирләү 2017 елның 5 маенда туган авылында уза[4].

Иҗаты

1985 елда Башкортстан китап нәшриятында аның «Был йырым һинең хаҡта» («Бу җырым синең хакта») дигән беренче авторлык шигъри җыентыгы басыла[1]. Язучының шигырьләре «Кызлар җыры» (1977), «Бер тауда ун чишмә» (1992), «Яңавыл бизәкләре» (1994), «Сәйләннәр» (1998) әдәби җыентыкларына кертелгән[2][7].

Кәүсәрия Шәфикованың шигърияте туган якка мәхәббәт, табигатьне күзәтү, тормышны фәлсәфи аңлау һәм кешенең рухи ныклыгы темаларына багышлана[1][2].

Шагыйрәнең шигырьләренә башкорт һәм татар композиторлары (шул исәптән Риз Вәлиев, Нәҗип Бакиров, Роберт Тимербаев) тарафыннан ике йөздән артык җыр языла[2]. Аның сүзләренә иҗат ителгән музыкаль әсәрләрне Нәфкать Нигъмәтуллин, Габделфәт Сафин, Илсаф һәм эстраданың башка һөнәри артистлары башкара[8]. 2006 елда җырларның «Берсе — кояш, берсе — ай» ноталы җыентыкта басыла[2][7].

Автор шулай ук авыл хезмәтчәннәре тормышы турында проза китапларына кертелгән новеллалар һәм лирик миниатюралар серияләрен иҗат итә[2].

Китаплары

Ул — башкорт һәм татар телләрендәге 20 дән артык шигърият һәм кече проза китаплары авторы[2][7]:

  • Шафиҡова К. Ф. Был йырым һинең хаҡта: Шиғырҙар [башк.]. — Уфа: Башкортстан китап нәшрияты, 1985. — 32 с.
  • Шәфикова К. Ф., Мөхәммәтдин Р. Ике аккош: Шигырьләр [тат.]. — Уфа: Китап, 1995. — 64 с.
  • Шафиҡова К. Ф. Турғайҙар ҡанат ҡаға: Нәҫерҙәр [башк.]. — Уфа: Китап, 1996.
  • Шәфикова К. Ф. Бөреләр ачылганда: Шигырьләр [тат.]. — Нефтекама, 2000.
  • Шафикова К. Ф. Күз яшьләрең — көмеш тамчы: Новеллалар, җырлар [тат.]. — Уфа: Китап, 2001. — 143 с. — ISBN 5-295-02941-1.
  • Шәфикова К. Ф. Ачам күңел сандыгымны: Шигырьләр [тат.]. — Уфа: Китап, 2006.
  • Шәфикова К. Ф. Берсе — кояш, берсе — ай: Җырлар (ноталар белән) [тат.]. — Балтач, 2006.
  • Шәфикова К. Ф. Җан авазы: Новеллалар [тат.]. — Уфа: Китап, 2007.
  • Шәфикова К. Ф. Күңелем бизәкләре: Хикәяләр, нәсерләр [тат.]. — Уфа: Китап, 2007.
  • Шәфикова К. Ф., Мөхәммәтдин Р. Мәхәббәт өермәсе: Шигырьләр [тат.]. — Уфа: Китап, 2007.
  • Шәфикова К. Ф. Җанымда — тормыш шавы: Шигырьләр [тат.]. — Уфа: Китап, 2008.

Иҗтимагый эшчәнлеге

Төбәк әдәби укуларында, укучылар белән иҗади очрашуларда һәм Яңавыл районы әдипләре берләшмәсе чараларында катнаша[9].

Бүләкләре, мактаулы исемнәре

  • Саҗидә Сөләйманова исемендәге әдәби премия (1993)[2];
  • Башкортстан Республикасы Яңавыл шәһәре һәм Яңавыл районы хакимиятенең Гали Чокрый исемендәге премиясе (1998)[1].

Исемен мәңгеләштерү

Башкортстан Республикасының Яңавыл районында Кәүсәрия Шәфикова исемендәге район әдәби-иҗади бәйгесе даими үткәрелеп килә[9].

Гаиләсе

  • Әтисе — Фидаи Шәфиков, күмәк хуҗалык хезмәткәре[3];
  • әнисе — күмәк хуҗалык хезмәткәре, тыл хезмәтчәне[3];
  • ире — Рәфис Мөхәммәтдинов, шагыйрь[10].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 Шафикова Каусария Фидаиевна (рус.). ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия» (10 октябрь 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Шафикова Каусария Фидаилевна (рус.). Институт татарской энциклопедии и регионоведения Академии наук Республики Татарстан (1 гыйнвар 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Шәфикова Кәүсәрия Фидаи кызы. Татарское книжное издательство (15 май 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 август 2026.
  4. ↑ 1 2 Ушла из жизни поэтесса, автор многих песен Каусария Шафикова (рус.). Пресс-служба Правительства Республики Башкортостан (4 май 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 август 2026.
  5. ↑ Романов В. Волшебные строки таланта Каусарии Шафиковой (к юбилею поэтессы) (рус.). ИА «Башинформ» (3 гыйнвар 2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 август 2026.
  6. ↑ Басыров А. В Башкирии ушла из жизни поэтесса, автор многих песен Каусария Шафикова (рус.). ИА «Башинформ» (4 май 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 август 2026.
  7. ↑ 1 2 3 Шәфикова Кәүсәрия. Союз писателей Республики Татарстан (1 гыйнвар 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 август 2026.
  8. ↑ Величие Нафката Нигматуллина в таланте и простоте (рус.). Янаульские зори (18 ноябрь 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 август 2026.
  9. ↑ 1 2 Маликова Р. «В сердцах, в памяти, в душе» (рус.). Янаульские зори (13 февраль 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 август 2026.
  10. ↑ Ее каждый день – подвиг (рус.). kulturarb.ru (20 гыйнвар 2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 август 2026.

Әдәбият

  • Шафиҡова К. Ф. Был йырым һинең хаҡта: Шиғырҙар [башк.]. — Уфа: Башкортстан китап нәшрияты, 1985. — 32 с.
  • Шафикова К. Ф. Күз яшьләрең — көмеш тамчы: Новеллалар, җырлар [тат.]. — Уфа: Китап, 2001. — 143 с. — ISBN 5-295-02941-1.
  • Башкорт энциклопедиясе. 7 томда / баш мөхәррир М. А. Илһамов. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2011. — Т. 7-нче том: Ф — Я. — 624 с. — ISBN 978-5-88185-075-3.
  • Гайнуллин М. Ф., Хөсәенов Г. Б. Совет Башкортстаны язучылары: Биобиблиографик белешмәлек. — Уфа: Башкортстан китап нәшрияты, 1988. — 400 с. — ISBN 5-295-00108-8.

Сылтамалар

Төркемнәр