Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Лилия Нуретдинова

Бу терминның башка аңлатмалары да бар, аларны карау өчен Нуретдинов битенә күчегез.

Лилия Фоат кызы Нуретдинова (рус. Лилия Фоатовна Нуретдинова; 15 декабрь 1963, Нарат-Елга, Татарстан АССР) — СССР һәм Россия җиңел атлеты, урта дистанцияләргә (400 м, 800 м, 1500 м) йөгерүдә һәм эстафетада чыгыш ясый. СССРның атказанган спорт мастеры (1991)[4]. Барселонада узган XXV Җәйге Олимпия уеннарында 4×400 метрлы эстафетада Олимпия чемпионы һәм 800 метрга йөгерүдә көмеш призёр[5]. Дөнья чемпионы (1991 ел, Токио)[6].

Тәрҗемәи хәле

1963 елның 20 сентябрендә (кайбер чыганакларда 15 декабрь 1963 ел датасы китерелә) Татарстан АССРның Чистай районы Нарат-Елга авылында (башка мәгълүматлар буенча — Яр Чаллы шәһәрендә) туа[7]. Милләте — татар.

Балачактан Яр Чаллыда яши. Ул — Кама автомобиль заводы («КамАЗ») спорт клубының 3 нче балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбендә тәрбияләнүче. Спортчының беренче остазы — аның әтисе, СССРның атказанган тренеры Фоат Нуретдинов[8]. 15 яшендә РСФСР җыелма командасы составына кертелә[9]. Соңрак Россиянең атказанган тренеры Павел Литовченко җитәкчелегендә күнегүләр ясый[10].

Кама политехника институтын, Кама дәүләт физик культура институтын һәм Россия дәүләт физик культура, спорт, яшьләр һәм туризм университетын («ГЦОЛИФК») тәмамлый[11].

1978—1993 елларда СССР, БДБ һәм Россия җыелма командалары составына керә. 1985 елда СССРның спорт мастеры, 1989 елда СССРның халыкара класслы спорт мастеры нормативларын үти[11].

Спорт карьерасы һәм казанышлары

Лилия Нуретдинова — бөтенсоюз һәм халыкара җиңел атлетика ярышларының күп тапкырлар җиңүчесе һәм рекордчысы:

  • 1990 елда Сплит шәһәрендә (Югославия) узган Европа чемпионатында 800 м арага йөгерүдә бронза медаль яулый (1.57,39), шулай ук СССР чемпионатының һәм Сиэтлда (АКШ) узган Игелекле ихтыяр уеннарының көмеш медальләренә лаек була[8][12];
  • 1991 елда Токиода (Япония) узган дөнья чемпионатында 800 м арага йөгерүдә 1.57,50 нәтиҗәсе белән алтын медаль һәм дөнья чемпионы титулын яулый, Татарстанның җиңел атлетика буенча дөнья беренчелегендә җиңү яулаган беренче вәкиле була[6];
  • 1991 елда 800 м арага йөгерүдә СССР халыкларының X җәйге Спартакиадасының көмеш призёры була[8];
  • 1992 елда Барселонада (Испания) узган XXV Җәйге Олимпия уеннарында Берләшкән команда составында 4×400 м эстафетада алтын медаль яулый (команданың гомуми вакыты 3.22,91 булган башлангыч йөгерүдә чыгыш ясый)[5]. 800 м арага йөгерүнең шәхси финалында Нидерланд йөгерүчесе Эллен ван Лангеннан калышып, көмеш медаль яулый һәм шәхси рекорд куя — 1.55,99 (башлангыч йөгерүдә 2.00,37 һәм ярымфиналда 1.58,04 вакыт күрсәтеп)[13].

1993 елда спортчы анаболик стероид станозолол эзләре табылу сәбәпле дүрт еллык дисквалификациягә дучар ителә, бу аның ярыш карьерасын вакытыннан алда тәмамлавына сәбәп була[12].

Тренерлык эшчәнлеге

1993 елдан соң Яр Чаллы шәһәренең урта мәктәбендә физик культура укытучысы булып эшли. 2000 елга кадәр ире белән бергә Малайзиянең җиңел атлетика буенча милли җыелма командасының тренеры булып эшли, шуннан соң Мәскәүгә кайта[10].

2003 елдан Мәскәүнең «Будь здоров!» спорт клубында гомуми физик әзерлек буенча тренер булып эшли, төрле спорт специализацияләрендәге (теннис, фигуралы шуу, футбол, тау чаңгысы спорты) атлетларны әзерли[8][14].

Бүләкләре, мактаулы исемнәре

  • СССРның атказанган спорт мастеры (1991);
  • СССРның халыкара класслы спорт мастеры (1989);
  • СССРның спорт мастеры (1985);
  • «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале (2005);
  • «Татарстан Республикасында физик культура һәм спортны үстерүдәге казанышлар өчен» мактау билгесе[11];
  • СССРның Физик культура һәм спорт буенча дәүләт комитетының һәм Россия Олимпия комитетының мактау грамоталары[4].

Гаиләсе

  • Әтисе — Фоат Нуретдинов, СССР һәм Россия җиңел атлетика тренеры, СССРның (1991) һәм РСФСРның атказанган тренеры (1990), күптөрле ярыш буенча СССРның спорт мастеры[6].
  • ире — Павел Литовченко, Россиянең җиңел атлетика буенча атказанган тренеры;
  • улы — Фёдор Литовченко[10].

Искәрмәләр

  1. ↑ World Athletics Database
  2. ↑ Liliya Nurutdinova // World Athletics Database
  3. ↑ Sports-Reference.com (ингл.)
  4. ↑ 1 2 «Спортивная Россия» мәгълүмат агентлыгы. Нурутдинова Лилия Фоатовна. Профиль спортсмена (рус.). «Спортивная Россия» порталы (1 гыйнвар 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
  5. ↑ 1 2 «Olympteka.ru» спорт-статистика порталы. Лилия Нурутдинова: профиль олимпийской чемпионки (рус.). «Olympteka» басмасы (4 март 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
  6. ↑ 1 2 3 ТР ФА Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты. Нурутдинова Лилия Фоатовна (рус.). Tatarica онлайн-энциклопедиясе (1 гыйнвар 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
  7. ↑ «Спорт-страна.ру» тарихи-спорт проекты. Нурутдинова Лилия Фоатовна (рус.). «Спорт-страна.ру» порталы (17 сентябрь 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
  8. ↑ 1 2 3 4 «Татцентр» эшлекле үзәге. Лилия Нурутдинова: Свою медаль я получила только через год! (рус.). «TatCenter.ru» порталы (12 май 2005). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
  9. ↑ VIPERSON мәгълүмати-аналитик порталы. Нурутдинова Лилия Фоатовна (рус.). «Viperson.ru» басмасы (1 гыйнвар 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
  10. ↑ 1 2 3 «Челнинские известия» газетасы редакциясе. Олимпия чемпионы Лилия Нуретдинова иттән баш тарткан һәм медальләрен капчыкта саклый (рус.). «Челнинские известия» басмасы (21 сентябрь 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
  11. ↑ 1 2 3 Кама дәүләт физик культура институты. Выдающиеся легкоатлеты Республики Татарстан (рус.). Studfile фәнни-мәгариф порталы (2 май 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
  12. ↑ 1 2 OlyMADMen. Liliya Nurutdinova (ингл.). «Olympedia.org» порталы (1 гыйнвар 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
  13. ↑ Todor Krastev. Women 800m Athletics Olympic Games Barcelona 1992 (ингл.). «Todor66» статистика архивы (15 август 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.
  14. ↑ «Будь здоров!» спорт клубы. Тренерский состав спортивного клуба «Будь здоров!» (рус.). «Будь здоров!» СК рәсми сайты (1 гыйнвар 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 август 2026.

Әдәбият

  • Татарская энциклопедия: В 6 т. / Гл. ред. М. Х. Хасанов. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2008. — Т. 4 (М—П). — 768 с. — ISBN 978-5-902375-05-0.
  • Энциклопедия физической культуры и спорта Республики Татарстан. — Казань: Идел-Пресс, 2015. — 420 с.
  • Коновалов И. Е., Кузнецова З. М. История развития легкой атлетики в Республике Татарстан: учебное пособие. — Набережные Челны: КамГИФК, 2005. — 128 с.

Сылтамалар

Төркемнәр